Saılaýaldy úgit zań aıasynda júrýi tıis

SAILAÝ-2011

Kezekten tys prezıdenttik saılaý aldyn­daǵy úgit-nasıhat jumystary zań tártibine sáıkes bas­talyp ketti. Osy oraıda bizdiń tilshimiz OSK múshesi Lázzat Súleımenge jolyǵyp,  saılaý naý­­qanyna baılanysty biraz saýal qoıǵan bolatyn. – Lázzat Jańylys­qy­zy, kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa daı­yn­dyq jumystary bas­tal­ǵanyna birshama ýa­qyt boldy. Saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary da bastalyp ketti. Osy oraıda Memleket bas­shy­sy Bas prokýratýraǵa zańdylyqtyń saqta­lý­yn qadaǵalaýdy qatty tap­syrdy. Osy zańdy­lyq­tyń saqtalýy turǵy­sy­nan áńgimeleı otyrsańyz. – Iá, kandıdattardyń saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary bastalyp ketti. Bul – jalpy saılaý naý­qanynyń mańyzdy ke­ze­ńi. Saılaýaldy úgit júr­gizý tártibi «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańmen retteledi. Zańda kandı­dat­tardyń úgit júrgizýi 3 ba­ǵytta qarastyrylǵan: bu­qa­ralyq aqparat quralda­ry arqyly úgit-nasıhat júr­gizý, jarııa is-sharalar (jınalystar, saılaýshy­la­rymen kezdesýler, pikirtalastar men pikir almasýlar, t.b.) ótkizý, baspa, dy­bys-beıne jáne ózge de úgit materıaldaryn shyǵa­ryp, taratý. Memleket kandıdattar­dyń óz baǵdarlamalary­men buqaralyq aqparat qu­raldaryna shyǵýy úshin, sonyń ishinde teledıdardan 15 mınýt, radıodan 10 mınýt sóz sóıleýine jáne respýblıkalyq basylym­darda kólemi 0,1 baspa ta­baq nemese 540 sm2 k­ó­lem­degi eki maqala jarııa­laý­yna birdeı qarajat bóledi jáne bul qarajattyń zań­m­en kózdelgen maqsattarǵa paıdalanylýyn qadaǵalap otyrady. «Qazaqstan Respýblı­ka­syn­daǵy saılaý týra­ly» Konstıtýsııalyq zań­nyń 28-baby 6-tarmaǵyna sáıkes, jergilikti atqarý­shy organdar tıisti saılaý komıssııalarymen birlesip barlyq kandıdattardyń úgit­tik baspa materıal­daryn ornalastyrýy úshin oryn belgileıdi jáne olar­dy stendtermen, taq­ta­larmen, tuǵyrlyqtar­men jaraqtandyrady. Bul rette saılaýaldy úgitke arnalǵan baspa ma­terıaldary barlyq kandıdattar úshin teń quqyqtar qamtamasyz etetin jaǵ­daıda ornalastyrylady. Arnaıy stendter, taqta­lar men tuǵyrlyqtarda bar­lyq úmitkerler úshin teń kólemde oryndardyń bóli­nýi qamtamasyz etiledi. Saılaý týraly zań ta­laptaryna sáıkes jergilikti atqarýshy organdar jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdary kan­dı­dattarǵa saılaýshylarmen kezdesý úshin sharttyq negizde úı-jaı beredi. Úı-jaı berý sharty barlyq kandıdattar úshin birdeı jáne teń bolýǵa tıis. Bul rette úı-jaı berý kezektiligi kandıdattardan tıisti ótinishterdiń túsý retimen belgilenedi. Aıta ketý kerek, kan­dıdattardyń saılaýshy­lar­men kezdesýler ótkizý úshin úı-jaılar jaldaýǵa da, baspa úgit materıal­daryn basyp shyǵarýǵa da, respýblıka aýmaǵynda úgit júrgizýi úshin kólik­tik shyǵyndaryna da qar­jy bólý zańmen kózdelgen. Barlyǵy, prezıdenttikke kandıdattyń árqaısynyń saılaýaldy úgit-nasıhat júrgizýi úshin respýblıka­lyq bıýdjet qarajaty esebinen 6 mln. 300 myń teń­gege jýyq qarjy bólin­gen. – Jaqsy, memlekettik kepildik teńdeı bo­la­dy eken, al qorlar boı­yn­sha qalaı? Jalpy qor­daǵy qarajattyń shek­teýli kólemi qan­sha­lyqty? – Joǵaryda aıtyp ketken memlekettik qarjy­lan­dyrýdan tys, árbir kan­dıdat saılaýaldy úgit jumysyn óziniń saılaý qory qarajaty esebinen de júrgize alady. Bul kandı­dattyń saılaý qoryn qu­rýyna baılanysty. Saılaý qory kandıdattyń jeke qarajatynyń, kandı­dat­ty usynǵan saıası par­tııanyń, ıa bolmasa qoǵam­dyq birlestiktiń qaraja­ty­nyń jáne respýblıka azamattary men uıym­da­ry­nyń qaıyrylymdyq­ta­ry esebinen quralady jáne 432 mln. teńge shama­synan aspaýy tıis. Saılaýaldy qorǵa jı­nal­ǵan qarajattyń mól­she­ri men jumsalýyn Or­talyq saılaý komıssııasy baqylap otyrady jáne saı­laý naýqany aıaqtalǵan­nan keıin buqaralyq aq­parat quraldarynda jarııa etiledi. – Saılaýǵa baıqaý­shy­lar qalaı qatysatyn bolady? – Jalpy bir aıta ketetini, baıqaýshylar Qazaq­standaǵy saılaýlarǵa óte belsendi qatysady. EQYU-dan 436 baıqaýshy keledi dep josparlanýda. Qazirgi ýaqytta 59 adam tirkeýden ótti, onyń 44-i Eýropa­daǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymynan. Uzaq merzimdi baıqaý­shy­lar jumystaryna qazirdiń ózinde-aq kirisip ketken. TMD Mıssııasy quramyn­da 400-den asa baıqaýshy keledi dep otyrmyz, al odan keıin tikeleı keletinder jáne sheteldik aqparat quraldarynyń ókilderi bar, qysqasy, biraz baı­qaý­­shy jumys isteıtin bo­lady. О́tken saılaýda 1600-den astam baıqaýshy qatyssa, osy joly da odan kem bolmaıtyn shyǵar. – Kandıdattardyń senim bildirilgen adamda­ry jaıynda ne aıtasyz? – Saılaý zańnamasynda prezıdenttikke kandı­dat­­tardyń saılaý naýqanyn júrgizýge kómektesetin, s­aı­­laý aldyndaǵy úgit júr­gizetin, kandıdat­tar­dyń múd­­desi úshin jumys isteıtin senim bildirilgen adam­­darynyń bolý quqy kóz­delgen. Olardyń sany árbir saılaý ýchaskesinde 3 adamnan aspaýy tıis. Odan kem bolýy múmkin, biraq asyp ketpeýi shart. Saılaý komıssııasy kandıdattyń senim bildirilgen adamyn bul azamattyń senim bildirilgen adam bolý­ǵa kelisimi týraly ótinishiniń negizinde tirkeıdi jáne tıisti kýálik beredi. Jalpy, senim bildirilgen adamdar neǵurlym bel­sendi bolsa, óz qyz­me­tin zań talaptaryn basshy­lyqqa ala otyryp uıym­dastyrsa, prezıdenttikten úmitker úshin soǵurlym tıimdi. Al, zań talap­tary­na qaıshy áreket etken jaǵ­daıda olar óz márte­besinen aıyry­lady. Iаǵnı, jaýapkershilik joǵary bo­lýy tıis. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY.