Máshıne jasaý salasy, sonyń ishinde avtokólik óndirisi ekonomıkalyq salalardyń ishindegi eń kúrdelisi sanalatyny belgili. Sondyqtan bul salalar álemniń AQSh, Japonııa, Reseı, Italııa, Fransııa, Germanııa sekildi azdaǵan elderinde ǵana durys damyǵan.
Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵannan keıin mine, osyndaı kúrdeli salany ıgerý jóninde talpynys tanytqan elderdiń qataryna qosyldy. Alǵashqy nátıjeler jaman emes sekildi. Jýyqta О́skemen qalasynda ornalasqan «Azııa avto» avtokólik qurastyrý zaýytynda úlken oqıǵa boldy. Munda zaýyttyń qysqa tarıhyndaǵy 25 myńynshy avtokólik konveıerden shyǵaryldy. Ol – álemge tanymal markalardyń biri «Chevrolet Cruze» avtokóligi edi.
«Azııa avto» zaýyty alǵash ret 2002 jyly qurylǵan bolatyn. Búgingi kúni bul kásiporyn Qazaqstan avtokólik óndirisiniń tý ustaýshysyna, otandyq avtokólik tutyný rynogynyń negizgi qamtamasyz etýshileriniń birine aınalyp otyr.
– Biz eń alǵash óz jumysymyzdy «Nıva» markaly avtokólikterdi qurastyrý isinen bastaǵan bolatynbyz. Qazirgi kúnge deıin bul model zaýyttyń negizgi ónimderiniń biri bolyp otyr. 2005 jyldan bastap «Skoda» markaly avtokólikti qurastyrýǵa kiristik. Munan keıingi eki jylda «Chevrolet» qurastyrýdy ıgerdik. Keıingi jyldary olarǵa taǵy da jańa markalar kelip qosyldy. Sóıtip jyl ótken saıyn qanatymyzdy keńirek jazý ústindemiz, – deıdi atalǵan kompanııanyń basshysy Erjan Mandıev.
О́tken jyly avtokólik qurastyrý zaýyty taǵy bir jańa áriptespen iskerlik qarym-qatynas jónindegi kelisim-shartqa qol qoıdy. Bul – ońtústikkoreıalyq KIA kompanııasy. Osynyń negizinde zaýytta ótken jyldyń mamyr aıynan bastap Cerato Mohave Sorento sekildi osy el óndirisindegi joǵary suranysqa ıe avtokólikterdi qurastyrý isi bastalyp ta ketken bolatyn. Ony satý isi qarqyndy túrde júrý ústinde. Qazirdiń ózinde Qazaqstan rynogyndaǵy barlyq satylatyn sheteldik avtokólikterdiń ishinde bul marka úshinshi orynǵa ıe bolyp otyr. О́ıtkeni, tutynýshylar zaýyt qurastyrǵan KIA avtokólikteriniń jasalý sapasy men árlenýine, baǵasynyń arzandyǵyna qyzyǵýshylyq tanytýda. Avtokóliktiń jeńil basqarylatyndyǵyn atap kórsetýde.
Búgingi kúni «Azııa avto» zaýytynyń óndiristik jelisinde 14 túrli avtokólik qurastyrylady. Taıaýdaǵy ýaqytta olardyń sanyn 20-ǵa jetkizý josparlanýda. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda munda Skoda-nyń taǵy da jańa eki modeli ıgerildi. Al ústimizdegi jyldyń 1 toqsanynda KIA-nyń jańa 4 túrin shyǵarý qolǵa alynbaq.
Jalpy «Azııa avto» avtokólik qurastyrý zaýyty dúnıege kelgen Shyǵys Qazaqstan oblysy elimizdegi eń ónerkásipti óńirlerdiń biri. Munda máshıne jasaý, olardyń túrli buıymdaryn shyǵaratyn kásiporyndar kóptep sanalady. Máselen, О́skemenmen kórshiles Semeı qalasynda buryn keme qurastyrý, tıagach shyǵarý zaýyttary bar edi. Onyń ústine bul qalada sońǵy kezderi túrli kabelder óndirisi jaqsy damyǵan. Osyny paıdalanyp, semeılikter avtobýs qurastyrý isin qolǵa alǵan bolatyn. Ońtústik Koreıanyń Daewoo konsernimen birlesip qurylǵan Semeı avtokólik qurastyrý zaýytynda atalǵan eldiń avtobýstaryn shyǵarý isi qolǵa alyndy. Alǵashqy jospar boıynsha jyl saıyn myńǵa tarta Daewoo avtobýstaryn shyǵarý josparlanǵan edi. О́kinishke oraı, mundaı órshil jospardyń júzege asýyna álemdi sharpyǵan ekonomıkalyq daǵdarys bóget jasady. Degenmen, alǵashqy avtobýstar konveıerden shyǵarylyp, olardyń birqatary Astana qalasynyń 10 jyldyq toıyna tartý etildi. Qalǵany ishki rynokta satyldy. Sonymen qatar, bul zaýytta sońǵy kezderi «Belarýs» traktorlaryn shyǵarý jóninen talpynystar jasalýda.
Avtokólik óndirisimen aınalysýdyń sátti talpynystary taǵy bir ónerkásipti óńir Qostanaı oblysynda da baıqalyp otyr. Jýyqta munda «Agromashholdıng Qazaqstan» aksıonerlik qoǵamyna qarasty Qostanaı dızel zaýytynyń negizinde jolsyz jerlermen júrýge laıyqtalǵan ÝAZ, Ssang Yong avtokólikterin qurastyratyn jańa óndiris orny dúnıege keldi. Qoldaǵy málimetterge qaraǵanda, mundaǵy óndirisshiler qazirdiń ózinde birneshe Ssang Yong avtokóligin qurastyryp synaqtan ótkizip úlgergen. Al ÝAZ avtokólikterin shyǵarý ústimizdegi jyldyń ekinshi jartyjyldyǵyna josparlanýda. Bul jobany júzege asyrý isi Qostanaı oblysy ákiminiń qadaǵalaýymen oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasy men «Tobyl» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasyna júktelgen. Al ınfraqurylym men logıstıka úshin «Agromashholdıng» jaýap beredi. Sonymen qatar, bul zaýytta qazirgi kúni ońtústikkoreıalyq avtokólikti qurastyrý isi de qolǵa alynbaq.
Qostanaıdaǵy avtokólik ónerkásibin damytý isine sheteldik birqatar kompanııalar yqylas tanytýda. Qazirgi júrgizilip jatqan kelissózderge qaraǵanda munda birte-birte «Mısýbıshı», «Isýdzý», «Sýzýkı», «Toıota» avtokólikterin shyǵarý isi qolǵa alynatyn bolady. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 10,5 myń avtokólik shyǵarýǵa deıin josparlanyp salynýda. Bul iske Reseıdiń «Sollers» kompanııasy men «Allur Auto», «Caspian Group» sekildi kompanııalar qatysýda.
Sóıtip, Qazaqstanda birte-birte avtokólik ónerkásibi damyp keledi. Qazaqstandyq tutyný rynogynyń damý qarqyny, sonymen qatar Reseımen jáne Belarýspen birigip Keden odaǵynyń qurylýy atalǵan istiń jemisti bolatyndyǵynan mol úmit kúttiredi. Máselen, daǵdarys kezeńi dep sanalǵan 2010 jyldyń ózinde eldiń ishki rynogynda jeńil avtokólikter satý isi 2009 jylmen salystyrǵanda 12 paıyzǵa óse tústi. 2010 jyly elimizde 22 800 avtokólik satyldy. Al bıylǵy jyly rynok kólemi taǵy da 30 paıyzǵa óse túsedi degen boljamdar jasalýda. Bul boljam negizsiz emes sekildi. О́ıtkeni 2011 jyldyń qańtar aıynda ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda elimizde avtokólik satý isi 32 paıyzǵa óskendigi málim boldy. Resmı tirkelgen dılerlerdiń ózi ǵana 1677 avtokólik satyp úlgergen. Al aqpan, naýryz aılarynda bul qarqyn odan ári kúsheıe túsetindigi baıqalýda.
Suńǵat ÁLIPBAI.
