Abaıdyń qutysy

Ulttyq mýzeıdiń Qazaqstan tarıhy zalynda turǵan bul qutynyń tarıhy HIH ǵasyrdyń sońǵy shıreginen bastalady. Abaıdyń jer aýdarylyp kelgen revolıýsıoner dostary N.I.Dolgopolov pen N.M.Lobanovskıı 1883 jyly Semeı qalasynda tuńǵysh «О́lketaný mýzeıin» uıymdastyrady. Abaı da uıymdastyrý isine qulshyna, bilegin sybanyp,  bir kisideı at salysady. «Semeı óńiri tarıhynda mýzeıge tuńǵysh jádigerler ótkizgen jáne mýzeı ashýdy uıymdastyrýshylardyń biri – Abaı Qunanbaıuly. Mýzeıdiń bolashaq urpaq úshin tarıhtan habardar bolýyna, eskiden estelik estýine, mádenıetten málimdeme alýyna, kóneden kópti bilýine tıgizer paıdasynyń zor ekenin tereń túsine biledi. Abaı mol túsiniginiń arqasynda eki jyl ótken soń, ıaǵnı, 1885 jyly qazaqtyń etnografııasyn tanytý maqsatynda, ólketaný mýzeıine óz qolymen aparyp, qazaqtyń kıiz úıin barlyq jabdyǵymen, jıyny 60-tan astam jádigerlik qundy dúnıelikterdi tapsyrady», deıdi Qazaqstan tarıhy bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri Qaıyrjan Kúzembaev. Sol jádigerlerdiń qatarynda 1885 jyly mýzeıge tapsyrylǵan quty qaıyń aǵashynan oıylǵan. Qutynyń aýyz erneýine áshekeıli kúmisten saqına sheńber salynǵan. Moıynynyń aldyńǵy keńirdek tusyna erneýden tómen, tiginen kúmisten baldaq oıý ornatqan. Eki janyna moıynnan ıyǵyna deıin beti oıýly kúmis taspa bekitken. Syrtqy betinde kúmisten shertip salynǵan oıý sheńberi bar. Sheńber ortasyna kúmisten qoshqarmúıiz oıý ornatylǵan. Eki qaptal búıirinde kúmisten qumyrsqabel bolyp kelgen oıýy jáne bar. Barlyq oıý myq, jez shegelermen shegelenip, myqtap ornatylyp, bekitilgen. Tyǵyny qaıyń aǵashtan jonylyp, qolmen ustar basy kúmispen qaptalǵan. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT