Qazirgi kúnniń qajettiligi

Kópshilikke belgili, 2017 jyldyń 1 qańtarynda «Keıbir zańnamalyq aktilerge ekstremızmge jáne terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań kúshine endi. Osyǵan sáıkes, «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańnyń 51-babyna azamattardy Qazaqstan aýma­ǵyn­da ýaqytsha turatyn orny boıynsha tir­kelýge mindetteıtin túzetýler engizildi. Belgili bolǵandaı, atalǵan túzetýler áseri­niń alǵashqy kúnderi qoǵamda túrli pikir­ler, azamattardyń shaǵymdary men aryzdary paıda boldy. Osy oraıda búgin biz elimizdegi Adam quqyqtary jó­nin­degi ýákil mekemesiniń atalǵan máse­le boıynsha ustanymyn negizge ala otyryp, birqatar máselelerdi sóz etýdi jón kórdik. Zańnamadaǵy atalǵan ózgeristerdiń ulttyq jáne halyqaralyq quqyq normalaryna sáıkes kelýi týraly aıtsaq, Konstıtýsııanyń 21-baby Qazaqstan aýmaǵyn­da zańdy túrde júrgen árbir adam­­nyń erkin júrip-turýyna jáne tur­ǵy­lyqty mekendi óz qalaýynsha tańdap alýyna quqyqtyq kepildik beretinin atap ótý qajet. Sondaı-aq, Azamattyq jáne saıa­sı quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń 12-baby kez kelgen memlekettiń aýmaǵynda zańdy júrgen árbir adamǵa bul aýmaq sheginde erkin júrip-turý jáne turǵylyqty mekendi óz qalaýynsha tańdap alý quqyǵyn usynady. Alaıda, atalǵan baptyń 3-tarmaǵyna sáıkes, zań boıynsha memlekettik qaýipsizdikti, qoǵamdyq tártipti nemese halyqtyń rýhanı qundylyǵyn, basqalardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý úshin joǵaryda atalǵan quqyqtar eshbir shekteýlerdiń nysany bola almaıdy. Osylaısha, azamattardyń turatyn orny boıynsha qosymsha ýaqytsha tirkeýdi engizýge qatysty qabyldanǵan sharalar halyqaralyq jáne ulttyq quqyqtyń joǵaryda keltirilgen ereje­lerine qarama-qaıshy kelmeıtinin pa­ıymdap aıtýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta, elde tirkelmegen aza­mat­tardyń sany edáýir ekeni baı­qalýda. Osylaısha, sarapshylardyń pikiri bo­ıynsha, qalalardaǵy halyqtyń 20-50 p­aıyzy resmı statıstıkaǵa engizilmegen. Mun­daı jaǵdaı azamattardyń áleýmettik qoldaýlarǵa, birinshi kezekte, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salalaryndaǵy ıgilikterge qol jetimdiligin aıtarlyqtaı shekteıdi. Taǵy bir aıtar jaıt, turǵyn úılerdiń menshik ıeleri kóp jaǵdaıda ózderinen mekenjaılardy jalǵa alýshylardy tirkemeıdi. Bul olardyń salyqtardan bultarýyna, osylaısha, qoldanystaǵy zańnamanyń buzylýyna jol ashady. Osyǵan baılanysty, memleket engizgen sharalar negizdi ári oń sıpatqa ıe. О́ıtkeni, «jasyryn kóshi-qon» dep atalatyn másele sheshiledi jáne zańsyz paıda tabýshylardyń áreketterine tosqaýyl qoıylady. 2016 jyldyń qyrkúıeginde Par­lament Májilisinde tıisti jumys toby­nyń joǵaryda atalǵan zańnyń ol kez­degi jobasyn talqylaý úshin birqatar oty­rys­tar ótti. Oǵan belgili quqyq qor­­ǵaý­shylar, saıasatkerler, qoǵam­dyq qaı­rat­kerler qatysty. Olardyń keıbireý­­leriniń paıymdaýynsha, qabyl­danyp jat­qan jańa ózgerister týraly halyqty aq­parat­tandyrý óz deńgeıinde júrgizilmegen. Ishki ister mınıstrliginiń boljamy boıynsha, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryndaǵy (HQO) tirkeýdi resimdeý prosedýrasy 15-20 mınýttan aspaıtyn bolýy qajet. Sondaı-aq, ústimizdegi jyldyń 7 qańtarynan bas­tap zańsyz jalǵa berýshi azamattar 10 AEK nemese 22 960 teńge mólsherinde jáne tirkelmegen turǵyndar 7 AEK nemese 15 883 teńge mólsherindegi aıyppul túrinde ákimshilik jaýapkershilikke tartylatyny málimdengen edi. Sonymen qatar, azamattar birinshi buzýshylyq kezinde eskertý alady, tek qaıtalama buzýshylyq kórsetse, kórsetilgen aıyp­puldy tóleýge tartylatyny týraly aıtylǵan bolatyn. Adam quqyqtary jónindegi ulttyq ortalyqtyń qyzmetkerleri elordalyq HQO-daǵy kezektiń kóp bolǵanyn anyq­taǵanyn da aıta ketýimiz kerek. BAQ pen áleýmettik jeliler arqyly Qazaq­stannyń basqa da qalalaryndaǵy HQO-lardaǵy tirkeýdi resimdeýdegi uzaq kútý­ler týraly aqparattar kóp jarııalaný­da. HQO-lar qyzmetkerleri úshin azamat­tar­dyń kóptegen máselelerine jaýap berý de qıyndyqtar týdyrýda. Bul ýaqyt­sha tirkeýdi resimdeý prosedýrasy­na baılanysty aqparatpen jetkilikti túr­­de qamtylmaýdyń sebebinen oryn alýda. Taǵy bir másele, polısııa organ­­­dary­nyń ókilderi tekseris júrgizý kezin­de azamattarǵa jeke aqparattyń qomaqty tizilimin usyný talaby bar blankilerdi kórsetetin kórinedi. Azamattardan osyndaı aqparattardyń talap etilý zańdylyǵy týraly jáne olardyń jeke ómiriniń málimetteriniń qorǵalý quqyqtarynyń buzylýyna qatysty qaýiptený jóninde másele týyndaýy zańdy. Sondyqtan, jańa zańdy iske asyrýǵa baılanysty máseleler ýákiletti organdardyń qyzme­tin jetildirýdi qajet etetindigi anyq. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»