«Kez kelgen tapsyrmany oryndaýǵa ázirmiz!»

Búgingi tańda aıbyndy armııamyzdyń táýelsiz elimizdi, keń baıtaq jerimizdi, aıdyn shalqar kólimizdi qorǵaýǵa tolyq múmkindigi bar. Olaı deıtinimiz osydan 19 jyl buryn tusaýyn kesken Qarýly Kúshterimizdiń qazir buǵanasy bekip, qanaty qa­taıdy. Oń-solyn tanyp, alys-jaqyn sheteldik árip­testerimen básekelese alatyn qaý­qarǵa jetti. Árıne, munyń bári ońaılyqpen kelmegeni belgili. Soǵan oraı aıtarymyz myna ma­qalamyzdyń keıipkeri de jańa zamanǵa beıim jas býyn ókilderiniń biri. Ol kelmeske ketken Keńes Odaǵy tarap, Táýelsizdiktiń araıly aq tańy at­qan shaqta bar joǵy 11 jastaǵy bozbala bo­latyn. Onyń azamattyq tulǵasy da jańa táýelsiz elmen birge qalyptasty. Sol bir jumbaǵy kóp jaýapty kezeńde asyq oınap, dop qýǵan balań jas, el taǵ­dyrynyń qalyptasýy jónindegi úderisterdiń jáne de saıası oqıǵalardyń shıelenisti túrde júrip jatqandyǵynan beıhabar edi. Keıin es bilip, etek jıǵan shaqta asqar taýdaı aǵa býynnyń ónegesin kórgen orta býynnan kóp nárse estip, jadyna túıdi. Ásirese, Elbasynyń «Qazaqstandyq jol» shy­ǵarmasyn oqyp otyryp ol, sol bir álem jurt­shylyǵyn eleń etkizgen el tynysynyń dú­birin kóz aldyna elestetedi, sol sebepti bul kitap Áskerı-teńiz kúshteriniń barlyq ofıserleri sekildi onyń da baǵyt berýshisine, aqylshysyna aınaldy. Onyń dep otyrǵanymyz bala kezden Otan qorǵaýshysy mamandyǵyn tańdap, keıin ony janyna aınymas serik etken kapıtan-leıtenant Q. Ýmarov. Birde Qorǵanys mınıstrligi delegasııasynyń Koreıaǵa sapary barysynda Koreıa Respýb­lı­ka­synyń Ulttyq qorǵanys mınıstrligimen qol jetkizgen ýaǵdalastyqtarǵa sáıkes árbiriniń sý yǵystyrǵyshtyǵy 150 tonnalyq kemeler bizdiń Áskerı-teńiz kúshterine berilgen bolatyn. Atal­ǵan kemelerdi qıyr shyǵystan Batys Qazaqstanǵa din aman jetkizý kóp kúshti qajet etti. Sol kezdegi teńizdegi alǵashqy sapary men tuńǵysh memlekettik tapsyrmany qalaı oryndaǵany ár tekti korablder jeke dıvızıonynyń komandıri kapıtan-leıtenant Qusaıyn Aldabergenulynyń esinen ketpeıdi. – Bári de kúni keshegideı esimde. Ákeletin kemeler Koreıa Respýblıkasynda tıisti modernızasııalaýdan ótti. Atalǵan jobany iske asyrý sheńberinde 30 adam shamasyndaǵy qazaqstandyq jıyntyq ekıpaj qoıylǵan mindetterdi is jú­zinde pysyqtaı otyryp Koreıa Respýblı­kasynda daıarlyqtan óttik. Oqý qorytyndysy boıynsha halyqaralyq standarttar boıynsha sertıfıkattar aldyq. Kemeler men ekıpajdyń óz kúshimen Aqtaý qalasyna deıin júzip ótýin daıyndaýǵa Túrik Respýblıkasynyń Bas shtaby úlken kómek kórsetti. Bizdiń teńizshiler Geldjýk qalasyn­daǵy Túrkııa Áskerı-teńiz kúshteriniń Oqý orta­lyǵynda qosymsha daıarlyqtan ótti . Birinshi rangaly kapıtan Jandarbek Janza­qov­tyń basshylyǵymen keme jasaǵy Qara jáne Azov teńizderi, Volga-Don sý joly arqyly Jerorta teńizinen Kaspıı teńizine deıin úsh myń teńiz mılinen astam júzip ótip, Aqtaý portyna taban tiredi. Bul 2006 jylǵy 30 mamyr kúni jú­zege asty. Demek, bul kúndi Qazaqstan Respýb­lıkasy Áskerı-teńiz kúshteriniń qazirgi zamanǵy tarıhynyń bastalǵan kúni dese de bolady. Tap­syr­manyń aıta salýǵa ońaı bolǵanymen is jú­zinde ózindik qıynshylyqtary men jaýapkershiligi mol edi. Birinshi rangaly kapıtan Jandarbek Janzaqov Vladıvostok qalasyndaǵy S.­O.Ma­karov atyndaǵy Tynyq muhıty joǵary áskerı-teńiz ýchılıshesiniń túlegi. Tynyq muhıty flo­tyn­da atom sý asty kemesinde qyzmet etip mol tá­jirıbe jınaqtaǵan ás­kerı maman. Túrkııa men Aq­taý qalasy aralyǵynda kúndiz-túni júzip otyr­dyq. Bosfordan óter kezde aýa raıy kúrt buzyldy. «Shapshań», «Batyl», «О́jet» kemelerin tóńkere jazdaǵan aqjal tolqyndardyń aryny basylar emes. Alysyp kelemiz, bir-birimizden qalyspaýǵa ty­rysamyz. Buǵan deıin óz elimizde alǵan bilimimiz ben shetelderde jınaqtaǵan tájirı­bemiz kádege asyp, óz nátıjesin berdi deýge bolady. Birinshi ran­galy kapıtan Jandarbek Janzaqovtyń kási­bı­ligine shynymen teńizdegi joryqta kóz jet­kizdik, deıdi Qusaıyn. Úkimet qamqorlyǵy arqasynda kóptegen jas qazaqstandyqtarmen birge áskerı ofıserlerimiz de álemniń eń myqty oqý oryndarynda bilim alý quqyna ıe boldy. Áńgime etip otyrǵan keıipkerimiz de álemdegi eń bedeldi degen áskerı-teńiz oqý oryndarynda dáris alyp, iri áskerı bazalar men úlken kemelerde tájirıbe jınaqtaýǵa múmkindik alǵan azamat. Sózimizdiń dáleldi bolýyna myna faktiler kýá. Ol 2003 – 2006 jyldar aralyǵynda Túrkııanyń Karamýsel oqý-jattyǵý áskerı-teńiz bazasynda teńizde bitimgerlik operasııalaryn júr­gi­zý jóninde dáris aldy, AQSh-tyń Vırdjınııa shta­ty Iorktaýn qalasynda komandalyq- shtabtyq kýrsta oqyp, Tehas shtaty San-Antonıo qala­synda tildik tájirıbesin damytty. Koreıada kemelerdi basqarýdy úırenip, korabl koman­dıriniń kómekshisi qyzmetin atqardy. Bahreın Koroldigindegi AQSh Áskerı teńiz kúshteriniń jaýyngerlik kemelerinde taǵylymdamadan ótti. Áskerı-teńiz kúshteri kenje damyǵan ásker túri bolsa da, búgingi tańda kóptegen jaýapty min­detterdi atqaryp keledi. Kapıtan-leıtenant Qusaıyn Alda­bergenuly Ýmarovqa senip tap­syrylǵan ár tek­ti dı­vızıonnyń jeke quramy Qazaqstan Res­pýblıkasy Tá­ýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyn laıyqty qarsy alý jo­lyn­daǵy jaýyn­gerlik saıysqa qo­syldy. О́tken 2010 jyly alǵa qoıylǵan tapsyrmalar oryndaldy. Jaýyngerlik ázirlik tapsyrmalaryn oryn­daý­­men qatar, dıvızıon ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizýge de belsendi túrde qaty­syp júr. Áskerı kemelerdiń kezekti aıdynǵa shyǵýy kezinde Kaspıı teńizindegi qazaqstandyq sektordyń ústińgi jáne astyńǵy qabaty zerttelýde. Jer resýrstaryn bas­qarý jónindegi agenttik mamandarymen birlesip topografııalyq jáne teńiz kartasyn jasaý maq­sa­tynda teńiz túbi bederlerin zertteý sharalary júzege asyrylýda. О́tken jyly Oral qalasyndaǵy «Zenıt» zaýy­tynda «Barys-MO» kemesiniń qury­lysy bastal­dy. Bul keme 2012 jyly Qazaqstan Áskerı-teńiz kúshterindegi kemelerdiń qataryn tolyqtyryp, óziniń jaýyngerlik jalaýyn jelbiretpek. Ústi­mizdegi jyly dál osyndaı taǵy bir ke­me­niń qurylysyn bastaý josparlanyp otyr. Onyń bir ereksheligi basqa kemelermen salys­tyr­ǵanda, qýatty zamanaýı qarý-jaraqpen jab­dyq­ta­latyn­dyǵynda. Sonymen birge, teńiz trenajerlerine, kemeniń uzaq merzimge beriktigin qorǵaýǵa arnal­ǵan oqý-jattyǵý stansııalaryna ıe bolý múmkin­digi bar. Atalǵan is-sharalar, dıvızıon­nyń urys­qa qabilettiligin edáýir arttyrýǵa sebep bolary anyq. Áskerı-teńiz kúshteri qataryn tolyq­tyratyn jańa áskerı tehnıkalardy meń­geretin kásibı maman­dardy daıarlaý basty nazarda. Má­selen, 2010 jyly Áskerı-teńiz bazasyna joǵary jáne orta oqý oryn­daryn bitirgen 49 maman kelip qosyldy. Búgingi kúni dıvızıon bilimdi de bilikti teńizshilermen tolyq qamtamasyz etildi deýge bolady Teńizshilerdiń jalaqysy da turaqty, sońǵy eki jylda elý paıyzǵa ósti. Bıylǵy jyly taǵy da otyz paıyzǵa kóterilmek. Elbasynyń tikeleı tapsyr­masyna sáıkes, kelisim-shart qyzmetindegi áskerı qyzmetshilerdiń laýazymdyq jalaqysyna qosa biliktiligi úshin ústemaqy tólenetin boldy. Áskerı ataqqa yńǵaılastyrý arqyly aqy tóleý engizildi. Endi árbir áskerı qyzmetshi óziniń kási­bı­ligin arttyrýǵa, áskerı ataǵy men laýazy­my­nyń ósýine basa nazar aýdarady. Búginde Qazaq­stan armııasyndaǵy áskerı qyzmet­shilerdiń «áleý­­mettik paketi» TMD armııalary ara­synda kósh basynda ekendigi belgili. Oǵan Aqtaý gar­nı­zony áskerı qyzmetshileri úshin salynyp jat­qan 240 páterli eki turǵyn úı men 160 bólmeli jataqhana dálel bola almaq. Demek, kapıtan-leıtenant Q. Ýmarov jetekshilik etetin dıvı­zıon­nyń áskerı teńizshileriniń de qonys toıyn toı­laıtyn kúni alys emes. Endeshe, Batys sheptegi teńiz shekarasy senimdi qolda dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. «Jaýyn­gerlik erligi úshin meda­liniń» ıegeri kapıtan-leıtenant Qusaıyn Ýmarov bas­qaratyn áskerı teńizshiler Elbasy – Qarýly Kúsh­terdiń Joǵarǵy Bas qol­basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qoıǵan kez kelgen tapsyrmasyn oryndaýǵa ázir. Júnis OMAR, polkovnık.   ÁSKERI-TEŃIZ KÚShTERINIŃ NEGIZGI MAQSATTARY: * Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shek­ara­syn, aýmaqtyq tutastyǵyn, egemendigi men eko­nomıkalyq múddelerin qorǵaý. * Agressordyń shapqynshylyǵyna laıyqty toıtarys berý, qarýly qaqtyǵystardy oqshaýlaý jáne aldyn alýǵa at salysý. * Porttyq aımaqty, munaı tabý nysandary ornalastyrylǵan jasandy araldar jáne plat­for­malardy qosa alǵanda sýly aýdandardy qor­ǵaý jáne kúzetý. * Sý asty-dıversııasyna qarsy qorǵanys júrgizý. * Qurlyqtaǵy áskerlerdiń qımylyn teńizden qamtamasyz etý, teńiz desantyn túsirýge jaǵdaı jasaý, áskerler men materıaldyq quraldardy tasymaldaý, teńiz mınalaryn ornalastyrý. * Elimizdiń Áýe shabýylyna qarsy kúres múddesinde teńizdegi radıolokasııalyq baqy­laýdy qosa alǵanda barlaý qımyldaryn júrgizý. * Halyqaralyq kelisimderge sáıkes birlesken qorǵanys boıynsha Kaspıı jaǵalaýy memleketteri áskerı-teńiz kúshterimen birlesken tap­syr­malardy oryndaý. * Munaı quıylǵan jáne basqa da azamattyq kemelerdi shyǵaryp salý. * Teńizde júrý qaýipsizdigin navıgasııalyq-gıdrografııalyq qamtamasyz etý. * Qazaqstan Respýblıkasy tótenshe jaǵdaı­lar jónindegi mınıstrlikpen birlese teńizde izdestirý-qutqarý jumystaryn iske asyrý. * Qarýly Kúshterdiń bólimderi men qu­ramalary jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń basqa da áskerleri, áskerı qurylymdarymen birlese oqý-jattyǵý tapsyrmalaryn oryndaý. * QR QM Áskerı-teńiz ınstıtýtynyń baza­synda áskerı-teńiz mamandaryn daıarlaý. * Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdaryna tabıǵatty qorǵaý jáne baqylaý mindetterin oryndaý, sondaı-aq teńizdegi apat nemese ekologııalyq apattyń zardabyn joıý bary­synda kómek kórsetý.