Aǵa býynnyń aıtary kóp

Memleket basshysy Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna oraı ótken saltanatty jıynda qıyn kezeńderde qaıyspaǵan, eldi uıystyra ustap, joqtan bar jasaǵan, búgingi jarqyn kúnge jetkizgen úlkenderdiń eren eńbegin jas býynnyń árdaıym baǵalaýy kerek ekenin aıryqsha atap ótken edi. Jas urpaq aǵa býynnyń qajymas qaıraty, uıqysyz túnderi men kúlkisiz kúnderi, tógilgen mańdaı teri arqyly búgingi mamyrajaı kúnge jetkenimizdi sezinip ósýi tıis. Sonda ǵana barǵa – qurmet, úlkenge izettilik qalyptasady. Jasy úlkendi syılaý – qazaq bala­sy­nyń qanynda bar qasıet. Aýyly­myzdaǵy eńbek arda­ger­lerin, qazynaly qarttar­dy, kór­geni kóp, aıtary bar aq jaý­lyqty ájelerdi, kóp balaly ana­lar­dy mektep oqý­shy­­lary ara­syna jıi tartamyz. Túr­li tárbıe saǵat­tarynda jaqsy adam­dardyń ómiri­nen mysaldar keltire otyryp, ol adamnyń ómir joly, shyńdalý mektebi, el men jerge sińirgen eń­begi men onyń nátıj­esi týraly oqý­shylarǵa eg­jeı-tegjeıli tú­sin­diremin, tanys­tyra­myn. Ar­da­ger eńbegin el-jermen, qoǵam ómiri­men baılanystyra túsin­dir­seń, oqý­shy júregine jol tabý qıyn emes – sha­radan soń oqýshy­lar­dyń keıip­ker­di kórsem degen nıe­tin ań­ǵarasyń nemese qandaı da bir erek­she sezim, qurmet-yqylas baıqalady. Jalpy, jas urpaqty, oqýshy­lardy úlkenderdi, barsha ha­lyq­ty, qor­shaǵan ortany syılaý­ǵa, qur­­met­teýge tárbıeleı bilýimiz kerek. Bala jany óte názik, onyń ıi­r­im­derine jol taýyp, qajettilikke qaraı baǵyttap oty­rsa, nátıjege qol jetkizýge bo­la­­dy. Ol úshin mek­tep­te tárbıe saǵat­­tary­men birge kez­­desý keshteri uıym­­das­tyry­lyp, ardagerler óne­geli eńbek jol­dary týraly óz­deri aıtyp bere­di. Oqý­shylar suraq qoıyp, tárbıe­lik máni zor áńgi­mege aralasa­dy. Pikir­saıys pen dóń­ge­lek ústel uıymdas­tyrý, óz otba­syn­­daǵy úlken kisi­ler­ge qalaı qurmet kórsetip júr­gen­digin surap, orta­ǵa salý syn­dy tájirıbelerdi qol­da­nyp kele­min. Keıbir oqýshylar tara­pynan otbasyndaǵy qart ata-áje­sine «Batyr­lar jyryn» nemese merzimdi bas­pa­sóz bet­terind­egi taǵy­lymdy-tushym­dy materıal­dardy oqyp bere­tin­digin anyqtap, ony ózgelerge qol­danýǵa keńes ber­­dik. Bul bir jaǵy, ata-áje úshin qajet­tilik bolsa, ekinshiden, oqý­shy­lardyń halqy­myzdyń tól ónerimen sýsyndaýyna, óz dúnıe­tany­myn keńeıtýine jáne ulttyq rýhanı qun­dylyqtarymyzdy qadirlep, boıyna sińirip ósýine zor múmkindik. Bilim ordasynda analar, áje­ler mek­tebi jumys jasaıdy. Bul mek­tep­­terdiń oqýshylarmen birge, aýyl­daǵy jas analarǵa, qyz-kelin­shek­­ter­ge berer tálim-tárbıesi mol. О́mir­­den kórgen-túıgeni kóp, qıyn kez­­de ty­ǵy­ryqtan shyǵar jol taba bile­­tin ana­lar bala tár­bıe­­­si­ne, kelin ize­t­ti­l­i­gi­ne, er-aza­mat­ty kútý, baǵa­laý, qo­naq kútý, aǵa­ıyn­men aralasý, hal­­qy­­­myz­ǵa tán salt-dás­­túr­lerdi us­­­taný, ózge de otba­sy­lyq qun­dy­lyq­­­­­tar­­­ǵa qa­t­ys­ty aqyl-keńes­terin aıamaı­dy. Mektepte úlkendi syılaýǵa qatysty tárbıeniń joly da, múm­kindigi de kóp. Ony túrlendirip, damy­ta qoldaný ustazdyń izdenisi­ne baılanysty. Bala tárbıesi – tek muǵalimniń jumysy ǵana emes, otbasynyń da mindeti. Sondyqtan, mektepte alǵan bilimi men tárbıesi árbir otbasy, oshaq qasynda jal­ǵasýy kerek dep oılaımyn. Gúldana BAIJAN, Jalaý Myńbaev atyndaǵy mektep-gımnazııanyń joǵary sanatty muǵalimi Mańǵystaý oblysy, Túpqaraǵan aýdany