Ortalyq Azııa: jańa tarıhtyń jıyrma jyly

Almatyda Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strate­gııa­lyq zertteýler ınstıtýtynda  «Or­talyq Azııa: jańa tarıhtyń jıyr­ma jyly» atty semınar bolyp ótti. Qazaqstandyq-reseılik sarap­shy­lar keńesiniń uıymdas­tyrýy­men bolǵan bul jıynda oǵan qaty­sýshylar, negizinen alǵanda Orta­lyq Azııadaǵy búgingi ahýal jáne qol jetken jetistikter men oryn alyp otyrǵan kúrdelilikter tóńire­ginde oı bólisti. Qazaqstan men Reseıdiń memlekettik jáne táýelsiz ǵy­lymı-saraptamalyq qury­lym­da­rynyń jetekshi sarapshylary, res­pýblıkanyń, memlekettiń basqarý organdarynyń ókilderi Ortalyq Azııa memleketteriniń saıası jáne ekonomıkalyq júıesindegi ózindik erekshelikter men bul aımaqtaǵy ıntegrasııalyq úderisterdiń keleshegi týraly da keńinen sóz qozǵady. Qazaqstan strategııalyq zert­teý­ler ınstıtýtynyń dırektory Bolat Sultanov «Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy yntymaqtastyq, ta­tý-tátti kórshilik qarym-qa­ty­nas­ty odan ári nyǵaıtyp, damy­týdyń qa­jettigi» týraly óz sózinde atap kórsetti. Munyń ózi, shyn máni­sinde de ómirlik mańyzy bar ózekti maqsattardyń biri, óıtkeni, bul aı­maq­ta qaýipsizdik pen turaqtylyqqa tónip turǵan qaýip-qaterdi eshkim joqqa shyǵara almaıdy. – Jasyratyny joq, Ortalyq Azııadaǵy eń mańyzdy prob­lema­lar­dyń biri – ıslam dushpandaryna qarsy kúres uranyn ustanǵan radı­kaldyq ıslamdyq uıymdardyń qar­qyn alýy bolyp tabylady. Qyr­ǵyzstan men Tájikstandaǵy aýyr jaǵdaı, Aýǵanstandaǵy soǵys jáne ózge de kúrdelilikter alańdatýshy­lyq týǵyzbaı qoımaıdy. Qazirgi kezeńde bizge kóshpendilerdiń órke­nıe­tin – nomadızmdi oqyp-úıre­nýge, zertteýge basty nazar aýdarý qajet. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jyldyń naýryz aıynda Túrkistan qalasynda  qoǵam ókilderimen kezdesýi kezinde «Qa­zaq­stan óziniń damý jolymen jú­rý­ge tıisti jáne óziniń san ǵasyrlar boıy qasterlegen dástúrleri men qun­dylyqtaryn qurmetteýi qajet», dedi. Elbasy bul júzdesýde sondaı-aq, «meniń ózim stýdent qyzdar men mektep oqýshylarynyń, ásirese, paranja nemese hıdjab kıip júrýine múldem qarsymyn. Bizdiń halqy­myz­dyń tarıhynda paranja kııý eshqashan jáne múldem bolmaǵan. Sondyqtan da aqıqat pen kúshtep májbúrleýdiń, elikteýdiń arasyn aıyrýdyń ózektiligin» de tilge tıek etti. Shyndyǵynda da, bizdiń hal­qymyzdyń ozyq mádenıeti, qalyp­tasqan ádet-ǵuryptary mol,  dedi Bolat Sultanov. Ǵylymı forýmda Ortalyq Azııa elderiniń memlekettiligin qa­lyp­tastyryp, jahandanǵan álemde óz ornyn aıqyndaý úshin  ótken jıyrma jyl birshama, anyǵyraq aıtqanda, jetkilikti merzim ekendigi de nazardan tys qalǵan joq. Má­selen, bul aımaqtaǵy árbir mem­lekettiń óziniń damý jolyn, áleý­mettik-ekonomıkalyq jáne saıası qaıta qurý mazmunyn da anyq­taýynyń ózi kóp nárseden habar berse kerek. Syrtqy ister mınıstriniń oryn­basary Qaırat Sarybaı óz kezeginde respýblıkanyń aımaqtyq saıasaty tóńireginde birqatar naqty málimetter de keltirdi. – О́zderińizge belgili, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan men Túrkimenstan memleketterine resmı saparynyń jáne bul elder­diń basshylarynyń bizdiń elimizge qaıtara saparlarynyń nátıjeleri memleketaralyq yntymaqtastyqta jańa ári tyń úrdisterdiń aıqyn­dala bastaǵanyn kórsetetini sózsiz. Sóz reti kelgende atap aıtatyn jáıt, Qazaqstan Qyrǵyzstandaǵy eń iri ınvestor bolyp tabylady. Máselen, elimiz 2008 jyly Qyr­ǵyz­stan ekonomıkasyna 334,3 mıllıon dollar kóleminde (nemese Qyrǵyzstan ınvestısııasynyń jal­­py kóleminiń 51,5 paıyzy) ınvestısııa saldy. Jyl basynan beri elimiz kórshiles elderge kómek kór­setý boıynsha memleketaralyq baǵdarlamany jasaýǵa kirisip ketti. Qazaqstan О́zbekstan ekono­mı­kasynda onyń negizgi saýda árip­tes­terinen (Reseı, Qytaı) keıin úshin­shi oryndy ıelenýde, – dedi Qaırat Sarybaev. «Ortalyq Azııa: jańa tarıhtyń jıyrma jyly» ǵylymı forýmyna jınalǵandar M.Lomonosov atyn­daǵy Máskeý memlekettik ýnıver­sıtetiniń postkeńestik keńistiktegi qoǵamdyq-saıası úderisterdi zertteý ortalyǵynyń dırektory Alekseı Vlasovtyń kún tártibine qo­ıylǵan másele jónindegi tujy­ry­myn úlken yntamen tyńdady. Qoryta aıtqanda, bizdiń eli­miz­diń aımaqtyq saıasaty ózara senimdi nyǵaıtyp, ıntegrasııany odan ári damytýǵa baǵyttalýda. О́ıt­keni, Or­talyq Azııa elderindegi tu­raq­­ty­lyq pen onyń odan ári ór­kendeýiniń basty kilti, basty múm­kin­dik te osy yqpaldastyqqa táýeldi. Baqyt BALǴARINA. Almaty.