Ekonomıkalyq forým – damý tetigi

Ekonomıkalyq damý jáne saýda mı­nıstrliginiń janyndaǵy Eko­no­mı­kalyq zertteýler ınstı­týtynyń quryl­ǵa­nyna ústi­miz­degi jyly 50 jyl tolady. Elimizdiń ekonomıka salasyndaǵy zertteýlerde óziniń laıyqty ornyn alǵan bul ınstıtýt sońǵy jyl­dary tu­raq­ty túrde Astana ekonomıkalyq fo­rýmyn ótkizip keledi. Ústimizdegi jylǵy mamyr aıynda kezekti IV Astana ekono­mıkalyq forýmy ótedi. Osyǵan baıla­nysty biz «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» aksıonerlik qoǵamy prezıdentiniń mindetin atqarýshy Jámıla BOPIEVANY áńgimege tartqan edik. – Jámıla Qadyrqyzy, qu­ryl­ǵanyna jarty ǵasyr to­lyp otyrǵan ınstıtýttyń at­qa­ratyn negizgi mindetteri men ǵylymı-zertteý salasyndaǵy j­umysy tý­raly qysqasha aı­typ ótseńiz. – Qurylǵan kúnnen bastap ınstıtýt qoldanbaly zertteýlerdi jáne baǵdarlamalardyń ǵylymı negizdemelerin, ulttyq eko­no­mı­ka­nyń damý josparlaryn belgileıdi. Qoldanbaly ǵylymı zertteýler salasynda ınstıtýt qur­met­ti orynǵa ıe bola otyryp, kóp­­tegen otandyq jáne shet el eko­nomıkalyq ınstıtýttarymen ty­ǵyz qarym-qatynas quryp otyr. Ekonomıka ǵylymyna ınstıtýt qyzmetkerleriniń qosqan úlesi zor. Instıtýttyń ǵylymı qyzmeti respýblıka ekonomıkasynyń bas­ty problemalaryn zertteýge já­ne olar­dy sheshý boıynsha táji­rı­be­lik usynystardy ázirleýge ba­ǵyt­talǵan. Instıtýttyń basty min­det­te­rine eldiń ekonomıkalyq stra­te­gııasynyń júzege asyrylý bary­syn ǵylymı qamtamasyz etý, ekono­mıka jaǵdaıyn taldaý jáne onyń bolashaq damýyn boljamdaý, tu­raq­­ty ekonomıkalyq ósý­ge jár­dem­­de­sý, halyqtyń ómir súrý sapa­sy men deńgeıin art­ty­rý jatady. Instıtýt eń mańyzdy memlekettik baǵdar­la­malardy já­ne zań joba­laryn ázir­leý­ge, eldegi ekono­mı­ka­lyq jaǵdaı­dy baǵa­laýǵa belsene aralasady. – Aldaǵy mamyr aıynda óte­tin IV Astana ekono­mı­ka­lyq fo­rýmynyń uıymdastyrý máse­le­leri jáne kún tártibinde qara­la­tyn taqyryptar týra­ly ne aıtasyz? – Instıtýttyń damýyndaǵy ma­ńyzdy oqıǵa retinde jyl sa­ıyn Astana ekonomıkalyq forý­my­nyń ótkizilýin atap ketýge bo­lady. Forýmdy shet el ǵalym­darynyń keń aýqymdy qoldaýy qazaqstandyq ǵylymnyń álemdik ekonomıkalyq ǵylymǵa belsendi yqpaldasyp, basty oryndardyń birine ıe ekenin baıqatady. Osy dıalog alańynda qazirgi eko­nomıkanyń basty máseleleri, ekonomıkalyq damý pers­pektı­va­lary, memleketterdiń ekonomı­ka­lyq turaqtylyǵyn jáne qaýip­siz­digin qamtamasyz etý, yqpal­das­tyrý úderisterin nyǵaıtý sııaqty máseleler talqylanady. «Jańa onjyldyq: talaptar já­ne perspektıvalar» atty kezek­ti IV Astana ekonomıkalyq forýmy 3-4 mamyrda Astana qalasynda ótedi. Osy forýmda basty nazar kelesi úsh baǵytqa aýdarylady: «Jahan­dyq ekonomıka jáne qarjy», «Bıznes jáne ınvestısııalar» jáne «Qo­ǵam men turaqty damý». Olar­dyń árqaısysy boıynsha jahandyq ekonomıkanyń jáne qarjynyń ózek­ti máseleleri talqylanady, kezdesýler uıymdastyrylady, kelisim-sharttar men memorandýmdar jasalady, el jáne halyqaralyq uıymdar basshylary úshin usy­nys­tardy ázirleý jáne járdem kórsetý maqsatynda iskerlik jáne áleý­met­tik dıalogtar ótkiziledi. Forýmnyń negizgi uıym­das­ty­rý­shylary Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligi, Ǵa­lym­dardyń eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq klýby, «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ bolyp tabylady. Osy forýmnyń qatysýsh­y­lary­na Birikken Ulttar Uıy­my­nyń, Azııa jáne Tynyq muhıty óńiriniń ekonomıkalyq jáne áleý­mettik ko­mıssııasy, Eý­ropadaǵy qaýip­sizdik jáne yntymaqtastyq uıymy, Dú­nıejúzilik týrıstik uıym, Keden odaǵynyń komıssııasy, Halyq­ara­lyq yntymaqtastyq jónindegi german qaýymdastyǵy (GIZ), AQSh Ha­lyqaralyq damý agenttigi (USAID), Dúnıejúzilik bank sııaqty halyq­aralyq uıymdar, sonymen qatar álem­niń 49 eliniń bıznes, eko­no­mı­ka jáne ǵylym ókilderi jatady. – Eýrazııalyq keńistiktegi ın­tegrasııalyq úderisterdi da­my­tý maqsatynda forýmnyń yq­paly qandaı dárejede? – Integrasııalyq úderisterdiń ja­handaný jaǵdaıyndaǵy da­mýyn zertteý Qazaqstannyń eko­no­mıka­lyq damýy úshin mańyzdy bolǵan­dyq­tan, forýmda respýb­lı­kanyń álem­dik sharýashylyq baılanys­tar­ǵa yqpaldasý úderi­si­niń erekshelikterin zertteý máselesine basty nazar aýdarylady. Eldiń qysqa merzimdi jáne uzaq merzimdi ekonomıkalyq múd­de­le­rin qorǵaǵan kezde mańyzdy shart­tar­dy anyqtap alý qajet. О́zara paıda jáne qysym jasamaý prınsıpterin saqtaý úshin múd­deler mámilesi qajet bolady. KO jáne BEK boıynsha seriktes­ter­diń múd­de­lerine qyzyǵý­shy­lyq tanytý res­pýblıkanyń eko­no­mıkasy úshin ekonomıkalyq yn­ty­maqtastyqtan paıdany bólý máselelerin tıimdi sheshýge járdemdesedi. Forým is-sharalarynyń birine Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq áleýetin usyný, onyń daǵdarystan keıingi damýy, so­nymen qatar ekonomıkanyń naq­ty sektorynyń damýyna jańa serpin berý máseleleri jatady. Bıznes qaýymdastyqtar ókil­deri elimizdiń údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýynyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan memleket­tik baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrylǵan jáne júzege asyryla­tyn jobalar týraly qyzyq­ty­ra­tyn aqparatty alyp, sonymen qa­tar saltanatty qol qoıý rásiminde ın­vestısııalyq kelisimderdi jasaı alady. Instıtýttyń qurylýymen baılanysty elimizde ekonomıkany ońtaıly damytý jáne óndiristik qýattardy ornalastyrý boıynsha mindetterdi sheshý ádisteri jetildirilgen, óńirlik saıasat sııaqty jańa ǵylymnyń negizderi qalanǵan. Qazaqstandaǵy óńirlik ekono­mı­kanyń qalpyna kelý máse­le­si­ne, sonymen qatar ınstıtýttyń óńirlik reformalardy ǵylymmen qamtamasyz etýge qosqan úlesine 4 mamyrda ótkiziletin «О́ńirlik damý: ortalyq – óńirler» atty sessııasy arnalady. Ártúrli ýa­qyt­ta ınstıtýtta qyzmet etken eli­mizdiń jetekshi ǵalymdary osy sessııanyń jumysyna qa­ty­sady. Ekonomıka salasyndaǵy Nobel syılyǵynyń laýreaty, «eýronyń ákesi» Robert Mandell jańartyl­ǵan Bretton-Výd komıtetimen birge forým sheńberinde «Ekonomıkalyq jáne monetarlyq bıliktiń jańa konfıgýrasııasy» atty ǵylymı-tá­jirıbelik konferensııa ótkizedi. Kon­­ferensııanyń maqsatyna valıý­ta-qarjy júıesine jáne onyń ózgertilýine arnalǵan máselelerdi talqylaý, sonymen qatar balama, óńirlik jáne álemdik valıýtalar engizý máseleleri jatady. – Forýmda talqylanatyn «Jańa onjyldyq: talaptar jáne perspektıvalar» taqy­ry­byna baılanysty jastar máselesi kóterile me? – Qazirgi zamanǵy kóptegen jas­tar orta bilim attestatyn alyp, or­ta-arnaıy kásibı oqý oryn­daryn­da oqýdyń perspektıvalaryn oılas­tyr­maı, birden joo-ǵa bara­dy. Osy­laı­sha olar eńbek ryno­gynda jo­ǵa­ry bilimi bar az talap etiletin ma­man­dardyń qataryn to­lyq­tyrady. Osy qalyptasyp qal­ǵan úrdisten bı­znes kóp zardap shegedi. Ol óner­ká­siptik úlken kási­p­oryndarǵa da, shtat sany birneshe adamdy qu­raı­tyn shaǵyn kom­pa­nııalarǵa da qa­tys­ty. Qazirgi kezde bıznes ózine qa­jet­ti biliktiligi jo­ǵary kadrlardy tań­dap alý maq­satynda bilim berý mekemelerimen yntymaqtastyq jasaýǵa qyzyǵý­shy­lyq tanytyp otyr, óıt­keni bul jumysqa qabyldaǵannan keıin kadr­lardy qaıta daıarlaý úshin oqýǵa qarajat bólgennen góri tıimdirek bolyp keledi. Sondyqtan bıznes jáne joo-lar arasynda kó­pir salý maq­satynda forým sheńberinde Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jáne Gýmılev atyndaǵy EUÝ «Bá­sekege qa­bi­lettilik másele­leri» taqyrybyna ar­nal­ǵan jastar kon­ferensııasyn ótkizedi. Konferensııa jumysy bary­syn­da joo-nyń bıznespen ózara áreket etýdiń ınnovasııalyq túr­leri, qazirgi jastardyń ǵylymı áleýeti, qoǵamnyń ekonomıkalyq da­mýyndaǵy jas­tar­dyń orny, zııat­kerlik menshikti kommersıalızasııalaý, bıznes-bilimi sııaqty basty má­seleler talqy­la­nady. – Osymen tórtinshi ret ót­kizilip otyrǵan ekonomıkalyq forýmnyń yqpaly týraly aı­typ ótseńiz? – Astana qala­synda ótetin eko­nomıkalyq forým ser­pindi da­mıtyn ekonomıkalyq yq­pal­­dasý jaǵ­da­ıyn­daǵy memleket­ara­lyq qu­rylym­dar­dyń qalyptasqan jú­ıesin tal­qy­laıdy. Sonymen qatar onyń oń ná­tıjelerin tıimdi paıdalanýǵa jáne jaǵymsyz áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq saldar­lar­ǵa qarsy tur­ý­ǵa múm­kindik beretin shara­lardy ázirleýge baǵyttalady. Biz barlyq múddeli sarapshylar men úkimettiń, halyqaralyq uıym­dardyń, bıznes-qaýymdastyq­tar­dyń, transulttyq kompanııalardyń, ǵyly­mı-zertteý ınstıtýttary men joo ókil­derin forýmǵa qatysýǵa jáne jahandyq ekonomıkanyń ta­lap­tary men persektıvalaryna qa­tysty naq­ty sheshimderdi ázirleýge jáne ózekti máselelerdi talqylaýǵa shaqyramyz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY.