16 Aqpan, 2017

Tól aspaptar tórge ozdy

327 retkórsetildi

Operaǵa ejelden sımfonııalyq orkestrdegi skrıpka, alt, vıolonchel, kontrabas, fleıta, fagot, goboı, klarnet, valtorna, trýba, trom­bon, týba, fortepıano, arfa... tá­riz­di batystyq, eýropalyq úlgidegi as­paptar tán. Sebebi, operanyń ota­ny Italııa bolǵandyqtan, sondaǵy mý­zykalyq aspaptardyń oınalýy óte zańdy. Ágárákı, ulttyq operamyz bolsa she? Halqymyzdyń salt-dás­tú­rin, dala mádenıetiniń shalqar sazy men jazıra sarynyn osy aspaptar tushymdy jetkize me, joq álde ult­tyq mýzykalyq aspaptarymyz ba? E. Brýsılovskıı men Ǵ.Músirepovtiń tandeminen týǵan qazaq ulttyq opera óneriniń injý-marjany – «Qyz Jibek» operasynyń jańa mýzykalyq redaksııada, kompıýterlik, plastıkalyq bı tilimen árlenip, zamanaýı tehnologııalar kómegimen basy bútin jańǵyrtylýy ótken aptadaǵy eń bir umytylmas má­de­nı oqıǵa retinde qabyldanǵany ras. «Astana Opera» teatrynda eki kún qa­ta­rynan ótken premeraǵa halyq kóp jı­naldy. Otandyq opera bolǵandyqtan ju­rt­tyń oǵan meıirlene qurmet kórsetýi, súı­ispenshilik tanytýy zańdy qubylys árı­ne, alaıda kóńilge kól-kósir shýaq se­beleıtin munyń taǵy bir jaǵymdy ja­ńa­lyǵy – halqymyzdyń kóne dástúrli mý­zykalyq aspaptary úniniń sal­tanat qurýy edi. Sol sebepti, munda al­ǵash ret ulttyq aspaptardyń molynan paıdalanylýyn qazaq ulttyq opera óne­ri úshin mańyzy joǵary, úlken qadam dep esep­teý lazym. Bekaıdar Qalıev jetekshilik etetin «Serper» dombyrashylar ansambliniń sahnada sadaqshylar bıin halyq kúıi «Tepeńkókpen» súıemeldep, alqa-qotan kópshilikpen bite qaınasyp ketýi óte úılesimdi oılastyrylǵan eken. Dalanyń tirshilik-tynysyn, salt-dástúrin beıneleýde qasıetti qara dombyranyń qońyr únine jetetin dúnıede ne bar, shirkin! Qosobanyń túbinde qylqobyzymen «Kóroǵly» kúıin bebeýletken Ádilet Azbaevtyń ónerimen de ulttyq operanyń kókjıegi keńeıip, alty alashtyń aldynda aıbyny asqanyna esh talas joq. Spektaklde Tólegenniń qazasy men Bekejannyń jan azabyn baıandar­da sózden góri qobyzdyń qońyr úni­ne úkilep ıek artqan janǵa rahmet! Ol osy tańdaýda qatelespegen. Baǵ­zy­dan qazaqtyń ózimen jany egiz as­pap­tyń shanaǵynan tógilgen tolǵaýdy mu­nymen túbi bir, atalas delinetin skrı­pkańyz osynshalyq bıik órede, óńe­shke óksik toltyra tebirentip jet­ki­ze alar ma edi. Joq-á, táıiri. Sol sııaq­ty operadan ulttyq kóne aspaby­myz – kerneıdi keziktirip, buryn-soń­dy oılamaǵan tamashaǵa tap bol­dyq. Halqymyzdyń úrmeli aspabyna jatatyn muny erte zamandarda ás­kerı jo­ryqtaǵy jaýyngerlerdi ji­ger­len­di­rip, alǵa umtyldyrý, atoılatý, keıde habar berý sıpatynda paıdalansa, en­di birde saraılardaǵy saltanatty jaǵ­daılarda oınalatyny málim edi. De­rekter boıynsha bul aspap túrki til­des halyqtar arasynda óte keń ta­ralǵan, biraq olar ózara týys bol­ǵan­y­men, atalýy, jasalýy jaǵynan bir-bi­rine uqsamaıdy. О́zbekterde «karnaı» delinse, uıǵyrlar «sýpnaı», «naı» deıdi eken. О́zbek aǵaıyndar muny tipti ózderiniń ulttyq brendi retinde maq­ta­nysh tutady. О́kinishke qaraı, kerneı bizdiń dástúrli ónerimizdiń ózeginen shettep, tasada qalyp qoıǵandaı kúı kesh­ti. Mamandardyń aıtýynsha, kerneı aspabynyń syrtqy jaǵyn baıaǵyda túıe óńeshimen qaptap jasap, bitken soń ústińgi jaǵyn jylqy qylymen shashaqtap áspettese, al biz sahnadan otandyq she­ber­lerdiń aspapty jezden jasaǵan bólek bitimdi úlgisine kýá boldyq. Belgili aspaptanýshy sheber Bolat Sarybaev kerneı halqymyzdyń baıyrǵy mýzykalyq murasy bolyp tabylatynyn ǵylymı turǵyda zerttep, ónerge ókinbesten qosyp ketkenine qaramastan, onyń «Qyz Jibek» fı­lmi­nen keıin sahnaǵa birden jol taýyp kete qoımaýy ulttyq aspaptarǵa áli de bolsa jetkilikti kóńil bólinbeı otyrǵanyn ańǵartady. Qyrdaǵy qyzǵaldaqtyń ortasyna jarasa jaıǵasqan jetigenshi arýlar – Maral Sahmetova, Aıqaragóz Múkııa, Álııa Izdılıýeva, Mádına Súleımenova «Alty qaz» kompozısııa­syn názik ıirimmen, naqyshyna kel­ti­re sheber oryndady. Áýedegi án sal­ǵan qustardyń qanatynyń sýsyly qan­daı áserli estiledi. Budan bólek, sım­fonııalyq orkestrge shańqobyzdyń únin minsiz ushtastyrǵan Qazaqstannyń eń­bek sińirgen qaıratkeri Abzal Muhıtdınovtiń dırıjerlik sheberligine ju­rt sheksiz rıza... Ulttyq mýzykalyq as­paptardy shettetip, paıdalanbaý­dan kóp nárseden ózimiz utylyp, qur qalyp júr ekenbiz-aý! «Qyz Ji­bek» operasy qalaı qoıylypty, siz­der­diń kóńilderińizden shyqty ma?» dep suraýshylar kóp. Bar qazaqtyń jú­r­egin jaýlap alǵan «Qyz Jibek» fılminde qasıetti qara dombyranyń quıqyljyǵan úni qulaǵyńyzdan ketpeı, án men kúıge áserlenetin edińiz ǵoı. Sol sııaqty dombyra, kerneı, qylqobyz, jetigen, shańqobyz oınalmasa, ol nesine «Qyz Jibek»?! Qazaqtyń dástúrli saz aspaptarynyń únin alǵa ozdyrǵan «Qyz Jibek» operasy arqyly halqymyzdyń kóne mýzykalyq aspaptarynyń dańqy shartarapqa sharyqtap, mártebesi asaryna shyn kóńilden biz de qýanýlymyz.

Qarashash TOQSANBAI, 

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Dárigerler demalys bazasynda tynyǵady

Aımaqtar • Búgin, 15:26

Samsung taǵy ne patenttedi?

Tehnologııa • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar