Halyqtyń saıası mádenıetiniń óskenin kórsetti

Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Baqyt MELDEShOVPEN suhbat – Baqyt Sársenbaıuly, Qa­zaqstan Respýblıkasynyń kezekten tys prezıdenttik saı­laýy máresine jetip, qorytyn­dysy da jarııa etildi. Saı­laýshylar daýys berýde asa belsendilik tanytqanyna kýá bol­dyq. Muny asa bir qýanyshty jáıt dep baǵalasaq kerek. – О́zińiz aıtyp ótkendeı, Qazaqstan Respýblıkasynyń kezekten tys prezıdenttik saılaýy  aıaqtaldy. Respýblıka boıynsha tizimge engizilgen saılaýshylardyń daýys berýge kelýi 89, 99 paıyzdy qurady. Bul – asa joǵary kór­setkish. Osylaısha saılaý­shy­lar daýys berýge belsene qatysyp, óz tańdaýlaryn jasady. Elektorat­tyń asa belsendilik tanytýy, meniń oıymsha, myna faktorlarǵa baılanysty. Birinshiden, elimiz tá­ýel­sizdik alǵannan bergi 20 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde bizdiń hal­qymyz saılaý ınstıtýttary ar­qyly memlekettik bılikti júzege asyrýǵa qatysý barysynda úlken tájirıbeler jınaqtady. Ekinshiden, jyl ótken saıyn turǵyn­dardyń saıası sana-sezimi men saıası mádenıetiniń deńgeıi óse tústi. Úshinshiden, prezıdenttikke kan­­dı­dattar jáne olardyń saı­laýaldy shtabtary buqaralyq aq­parat quraldary arqyly ózderiniń úgit jumystaryn órkenıetti túrde júrgizdi. Olar sondaı-aq saılaý­shylarmen kóptegen kezdesýler ót­kizdi. Mine, osy jaılar saılaý­shylardyń daýys berýge belsendi qatysýyna oń áser etti. Tórtin­shiden, Ortalyq saılaý komıs­sııasy ozyq aqparattyq tehnolo­gııalardy paıdalana otyryp, kóp­shilik aqparattyq jáne jumyl­dyrý jumystaryn oıdaǵydaı jú­zege asyrdy. Bul jerde bizdiń tarapymyzdan jastardy saılaýǵa kóptep tartýǵa erekshe nazar aýdarylǵanyn atap ótpekpin. Sonymen qatar, uıymdastyrý jáne jumyldyrý sharalary jergilikti jerlerdegi aýmaqtyq jáne ýchaskelik saılaý komıssııalarynda da tabysty júrgizildi. Besinshiden, saılaýshylardyń belsendiliginiń joǵary deńgeıde bolýy táýelsizdik alǵannan bergi kezeńderde halqy­myzdyń óz eliniń bolashaqta ór­ken­deýine degen shynaıy senimdiligi berik ornyqqanynda jatyr. О́ıt­keni, el Konstıtýsııasynda atap kórsetilgenindeı, Prezıdent – halyq pen memlekettik bılik bir­liginiń, azamattar quqyǵy men bos­tandyǵynyń kepili jáne sımvoly bolyp tabylady. – Al shet memleketterdegi Qazaqstan azamattarynyń da­ýys berýge kelýi qandaı deńgeıde boldy? – Shet elderdegi Qazaqstan azamattarynyń kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa daýys berý úde­risi 35 shet elde júzege asyryldy. Olardyń da daýys berýge kelý nátıjesi jalpy respýblıka­daǵy­daı joǵary boldy. – Saılaý kúni daýys berý úderisterin baqylaýǵa elimizdegi saıası partııalardyń barly­ǵy­nan baıqaýshylar qatysty ma? – Saılaý ýchaskelerinde daýys berý men daýystardy sanaý bary­syn baıqaýdy jalpy sany 30 266 adam júrgizdi. Onyń ishinde kandı­dat­tardyń senim bildirilgen adam­dary – 9 417, shet memleketterdiń, halyqaralyq uıymdardyń baıqaý­shylary men sheteldik buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi – 1 212 saıası partııalardyń baıqaý­shylary – 12 828, qoǵamdyq birlestikter men úkimettik emes uıym­dardyń baıqaýshylary – 6 212, al respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldarynyń 597 ókili bar. Saılaýdy baıqaýǵa elimizdegi saıası partııalardyń baıqaýshy­lary da belsene qatysty. Mysaly, «Aq jol» demokratııalyq partııa­synyń – 46, «Nur Otan» HDP-nyń – 9 774, Qazaqstan Kommýnıstik par­tııasynyń – 291, Qazaqstan Pa­trıottary partııasynyń – 1 073, «Aýyl» partııasynyń – 224, «Rýhanııat» partııasynyń – 168, Qazaq­stan Kommýnıstik halyq partııa­synyń – 372, «Ádilet» demo­kra­tııa­lyq partııasynyń – 60, «Azat» demokratııalyq partııasynyń – 168 jáne Jalpyulttyq sosıal-demo­kratııalyq partııasynyń – 652 baıqaýshysy elimizdiń barlyq aı­maqtarynda saılaý kúngi úderis­terdi baqylap otyrdy. – Baqyt Sársenbaıuly, da­ýys bergen kún – 3 sáýirde saı­laý­shylardan birqatar shaǵym túskeninen habardarmyz. Bul shaǵymdar ne jaıynda boldy? – Ortalyq saılaý komıssııasy, sondaı-aq oblystyq, Astana men Almaty qalalyq saılaý komıs­sııalary kezekten tys prezıdent saılaýyn «Qazaqstan Respýblı­ka­syndaǵy saılaý týraly» Konstıtý­sııalyq zań normalaryna sáıkes ótkizýdi qamtamasyz etý úshin bar­lyq qajetti sharalardy qabyl­dady. Ortalyq saılaý komıssııa­syna 3 sáýir kúni jeke jáne zańdy tulǵalardan shaǵym túsken joq. Al oblystyq, Astana jáne Almaty qalalyq saılaý komıssııalaryna daýys berý rásimderin baıqaýdy uıymdastyrýǵa qatysty 8 shaǵym túsken edi. Olardyń barlyǵy da jedel túrde jáne qoldanystaǵy zańnamalar aıasynda qaraldy. – EQYU/DIAQB-nyń baı­qaý­shylary keıbir kemshilik­ter­diń oryn alǵanyn aıtyp qaldy. – EQYU/DIAQB-nyń Qazaq­standa buǵan deıin ótkizilgen, ıaǵnı 1999 jáne 2005 jyldardaǵy prezıdenttik saılaýlardy, sondaı-aq 1999, 2004 jáne 2007 jyldardaǵy parlamenttik saılaýlardy baıqaý qorytyndylary boıynsha 6 túpkilikti esebi bar. Bul qujattar 161 usynymnan turady. Olardyń 54-i birin-biri qaıtalaǵan. Qalǵan 107 usynymnyń 68-i júzege asy­ryldy. Qazaqstan taraby búginde 19 qujatty júzege asyrýdyń múm­kindikterin talqylaýda. Al 20 usynymnyń qabyldanýy múmkin emes. EQYU/DIAQB-nyń osy saılaý boıynsha da birqatar eskertpeleri men usynystary bolary haq. Saılaý ótkizý – óte kúrdeli jumys. Sondyqtan ishinara kemshilikter bolýy múmkin. Alaıda, olar jalpy saılaýdy ótkizý deńgeıine jáne onyń qorytyndylaryna keri áser ete almaıdy. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Álısultan QULANBAI.