Basty maqsat – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý

Sáýirdiń basyndaǵy saılaýda Elbasyǵa kórsetilgen erekshe senim memlekettiń búkil bılik júıesine barynsha jaýapkershilik júkteıdi. Onyń údesinen shyǵý úshin bıliktiń bar­lyq tar­maq­tary jumyla jumys isteýge tıis. Bul kúnderde osy máse­leler jan-jaqty talqylanyp jatyr. Tipti jeksenbi kúni de. Iá, jeksenbi kúni keshkisin Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Parlament depýtattarymen, Úkimet múshelerimen, ortalyq memlekettik organdardyń, «Nur Otan» HDP, «Samuryq-Qazyna» UÁQ basshylarymen, oblys ákimderimen Úkimettiń keńeıtilgen májilisin ótkizdi. Onda Elbasy sóz sóılep, Úkimetke elimizdiń aldyna qoıǵan strategııalyq maqsattaryna sáıkes birqatar jańa tapsyrmalar berdi. О́z sózinde Prezıdent basqo­sý­dyń negizinen ekonomıka máse­le­si­ne arnalatyndyǵyn atap kór­set­ti. Saılaý kezinde halyq toptas­qan­dyǵyn tanytty. Bıliktiń bas­ty býynyna, Elbasyǵa degen jo­ǵa­ry senim kórsetti. Bıliktiń endigi mindeti – sol senimdi aqtap, halqymyzdyń ál-aýqatyn jaq­sar­tý bolyp tabylady. Taıaý bes jyl­da Qazaqstan azamattarynyń tabysy joǵary elder tobyna enýi qajet. 2016 jylǵa qaraı jalpy ishki ónimniń jan basyna shaqqan­daǵy kólemi keminde 15 myń AQSh dollaryna jetýi tıis. Bul úshin ekonomıkamyz jyl saıyn keminde 7 paıyzdyq ósim kórsetkishimen damyp otyrýy qajet etiledi. О́z sózinde Elbasy Úkimettiń jaqsy jumys istegendigin aıtyp ótti. Soǵan sáıkes oǵan qaıtadan senim kórsetilip otyr. Elbasy qa­byldanǵan ındýstrııalyq-ınno­va­sııa­lyq baǵdarlamany júzege asy­rý Úkimettiń aldyndaǵy basty min­det bolyp qala beretindigin atap kórsetti. О́tken jylǵy qar­qyn men baqylaý bosańsymaı, qaıta kú­sheı­tilýi kerek. Baǵdarlamany jú­ze­ge asyrý shaǵyn jáne orta bız­nes­tiń damýyna jaǵdaı jasaýy tıis. Osy rette qaǵıdatty túrde alǵanda Úkimettiń jáne ákim­der­diń jańa mindeti – shaǵyn jáne orta bıznesti, shıkizattyq emes sektordy udaıy damytý arqyly ekonomıkanyń jyl saıynǵy ósi­min taǵy da qosymsha 3 paıyzǵa jet­kizýdi qamtamasyz etý. Onyń 3 túrli joly bar. Olar – ınvestısııa tartý, ınnovasııany engizý, mem­lekettik jáne qoǵamdyq ıns­tıtýttardyń tıimdiligin arttyrý. Elbasy óz sózinde mine, osy má­selelerge naqty toqtalyp, Úki­met­ke birneshe tapsyrma berdi. Investısııa tartý Investısııa tartý – el baı­lyǵyn arttyrýdyń, halyqtyń ál-aý­qatyn jaqsartýdyń ózekti ar­na­sy ekendigi belgili. Bul shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Qazirgi kúni búkil álemde baǵanyń, sonyń ishinde, ásirese, azyq-túlik ba­ǵa­synyń ósýi aıqyn baıqalyp otyr. BUU Halyqaralyq azyq-túlik uıy­mynyń málimetteri boıynsha bul álemdik qubylysqa aınalyp bara­dy. Alaıda, Qazaqstan ózin-ózi jáne aýyl sharýashylyǵy ónim­de­rin damytýdy qamtamasyz ete ala­tyn elderdiń qatarynda. Demek, salaǵa ınvestısııalar tartý ar­qy­ly tyǵyryqtan jol taýyp shy­ǵýǵa bolady. Buǵan Qazaqstannyń jaqsy múmkindikteri bar. Osy ret­te Elbasy keıbir azyq-túlik ry­­noktarynyń monopolııa­lan­dyryl­ǵandyǵyn synǵa aldy. Agrarlyq sektor jáne azyq-túlik máselesi boıynsha barlyq jumysty jolǵa qoıýdy Memleket basshysy Pre­mer-Mınıstrdiń birinshi orynba­sa­ry О́mirzaq Shókeev pen ja­ńa­dan taǵaıyndalǵan Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri Asyljan Ma­myt­bekovke tapsyrdy. Tranzıttik múmkindikti arttyrý Taǵy bir másele eldiń tranzıttik múmkindigin arttyrý isine qa­tys­ty. Alyp memleketterdiń, Ba­tys pen Shyǵystyń arasynda Qa­zaqstannyń qolaıly geogra­fııa­lyq ornalasýy bul istiń biz úshin asa mańyzdy ekendigin kórsetedi. Osyǵan oraı Elbasy respýb­lı­ka­nyń kóliktik ınfraqurylymyn jetildirýmen qatar olardyń júk tasymaly, týrıster qozǵalysy úshin ashyq bolýyn atap aıtty. Júkterdi jedel resimdeý, eldiń tran­zıttik múmkindigin damytýda memlekettik jeke menshikti árip­tes­tikti engizý máselesin sheshý jó­nin­degi usynystardy jedeldetip qa­raý­dy Úkimetke tapsyrdy. Kezindegi Batys pen Shy­ǵys­tyń arasyn jalǵap jatqan kóne Jibek jolyn qazirgi zaman tala­by­na sáıkes qaıta jańǵyrtý, osy­laı­sha elimizdi halyqaralyq eko­no­mıkalyq saýda jolynyń úlken dálizderiniń birine aınaldyrý El­basymyzdyń mańyzdy strate­gııa­lyq maqsattary­nyń biri ekendigi belgili. Elbasy Úkimetke aýylsharýa­shy­lyq jerlerine tekserý júr­gizýdi tapsyrdy. Jerde ony ıgerýge qabileti bar, qoǵamǵa paıda áke­letinder jumys isteýi kerek ekendigin aıtty. Jalpy, Qazaqstan aýmaǵynyń jer qoınaýlary áli tolyq tekserýden ótpegen. Munyń ózi aldaǵy ýaqytta geologııalyq jumystar­dy jolǵa qoıýdy qajet etip otyr. Bul ulttyq geologııalyq kompanııa qu­rý­dyń qajettigi týyndaýda degen sóz. Mundaı ispen aınalysý Pre­mer-Mınıstrdiń orynbasary – In­dýstrııa jáne jańa tehnologııalar mı­nıstri Áset Isekeshev pen «Sa­muryq-Qazyna» qorynyń jańa bas­shysy Tımýr Qulybaevqa júkteldi. Innovasııany engizý Memleket basshysy damýdyń sanaly strategııasyn basshylyqqa alǵan elderdiń barlyǵy ınnova­sııa­ny engizý boıynsha básekege tús­kendigin atap kórsetti. Innovasııa degenimiz – bolashaqqa bas­taı­tyn jarqyn jol. Sondyqtan osy isti  damytý jalpyulttyq basym­dyq retinde jarııa etiletindigin jet­kizdi. Bul maqsatqa jetýdiń tóte joldarynyń biri – Qazaq­stan­dy álemdik deńgeıdegi bilim ortalyqtarynyń birine aınal­dyrý, osy iske taýdaı talappen kirisý bolyp tabylady. Ekonomı­ka­lyq progress degenimiz, bul – birinshi kezekte talanttylardy   taý­yp, damytyp, olardy el ıgiligine aınaldyrýdyń kósheli joly. Qa­bi­letti adamdar ınnovasııalyq ahý­aldy qalyptastyrý isinde qaı elde bolsyn erekshe rólge ıe. Qazaqstan da osy baǵytta jumys isteı bastady. Sonyń mańyzdy kó­rinisiniń biri – Elbasynyń tikeleı bastamashyldyǵymen qolǵa alyn­ǵan «Bolashaq» baǵdarlamasy. О́z sózinde Elbasy respýblı­kamyzda osy áleýettiń áli kúnge deıin tıimdi paıdalanylmaı kele jatqandyǵyn synǵa alyp, munyń naqty dálelderi retinde kóptegen faktilerdi keltirdi. Máselen, osy ýaqytqa deıin elimizdiń 4 myńǵa tarta  jastary shet elderden zaman talabyna saı bilim alyp kelgenderimen, olardyń jartysyna jýyǵy naqty óz mamandyqtary boı­ynsha qyzmet istep júrgen joq. Byltyrǵy jyly oqý bitirip kelgen 1200-ge tarta jastyń úsh­ten biri ǵana óz bilimderine laı­yq­ty qyzmetke ornalasqan. Bi­tirý­shilerdiń 85 paıyzy Astana men Almaty qalalarynda qalǵy­sy keledi. Sebebi, kóptegen óńir­ler­de olarǵa degen suranys bolǵa­nymen, osy áleýetti iske asyrýǵa óńir basshylary aıtarlyqtaı dá­re­jede kóńil bólmeı otyr. Sonymen qatar, Elbasy endigi jerde mektep bitirýshilerdi memleket qarjysy esebinen bakalavrıat boıynsha oqýǵa jiberýdi shek­tep, bul is boıynsha tek magıstratýralar men peıdjı doktor­lyqqa jóneltýge ǵana mán berýdiń qajettigin eskertti. Memleket basshysy elimizdiń orta jáne kásiptik bilim berý isin damytý máselesine erekshe mán berdi. Astanada ashylǵan «Nazarbaev Ýnıversıteti» qazirdiń ózinde úlgige aınala bastady. Kóptegen sheteldik mamandar onda jumys isteýge ynta tanytýda. Mine, osy ýnıversıtetke oqýǵa túsken 500 stýdenttiń 248-i elimizdegi qazaq-túrik lıseılerin bitirgender eken. Bul neni kórsetedi? Bizdiń orta bilim júıesiniń zaman talabyna sáı­kes emes ekendigin meńzeıtindeı. Elimizdiń ınnovasııalyq da­mýy­na úles qosa alarlyqtaı ıdeıa­lar az emes. Osy rette Elbasy óz tarapynan mynandaı usynysyn aıtyp qaldy. Qazaqstanda jeras­ty sý qorynyń úlken kózderi bar ekendigi  belgili. Mine, osylardy jer betine shyǵaryp, halyq ıgiligine jaratýdyń ózi úlken ınno­vasııalyq is emes pe? Endeshe, ıgilik keltire alatyn istermen nege shuǵyldanbasqa. Elbasy óz sózinde elimizdiń Eko­nomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligin respýblıkamyzdaǵy bar­lyq mınıstrlikterdiń jumys­ta­ryn úılestiretin ózindik bir aqyl-oı­dyń ortalyǵyna aınal­dy­rý qajet­tigine toqtaldy. О́ki­nish­ke qaraı, bul vedomstvo ondaı talapqa ázirge jaýap bere almaı otyr. Endigi kezekte osy mınıstr­liktiń jumysyn nyǵaıtý, jańa qyrynan jan­dan­dyrý talap etiledi. Oǵan báseke­lestikti qorǵaý qyzmeti de qosymsha tapsyrylyp otyr. Sonymen qatar, atalmysh mınıstrlikke buryn «Samuryq-Qazynanyń» quramynda bolyp kelgen damý ınstıtýttary tapsy­rylady. Al «Samuryq-Qazyna» ulttyq qorynyń negizgi mindeti kompanııalardaǵy korporatıvtik basqarý isin odan ári jetildire túsý bolyp tabylady. Memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttar tıimdiligin arttyrý Elbasy óz sózinde bul másele­ge kadrlyq saıasatty aıqyndap jolǵa qoıý, sybaılas jem­qor­lyq­pen kúresti kúsheıtý, elimizdiń quqyqtyq júıesin damytý, memlekettik qyzmet sapasyn arttyrý, óńirlik jáne fıskaldyq saıasatty júrgizý isin jetildirý, jergilikti ózin-ózi basqarýdy belsendi túrde damytý sekildi qyrlarynan kelip kóp toqtaldy. Sonyń ishinde sy­baı­las jemqorlyqpen kúres má­se­lesin erekshe aıtty. Endigi kezekte memlekettik organdar men kompanııalarda negizgi jaýapkershilik júgi artylǵan qyzmetkerler sy­baı­lastyqqa ury­natyn bolsa, oǵan sol uıymnyń birinshi bas­shy­sy tikeleı jaýap beredi. Oǵan mundaı jaǵdaıda qyz­metten ketýge týra keledi. Osyǵan oraı Elbasy quqyq qorǵaý júıesiniń ashyq bolýy tıisti ekendigin aıtty. Sonymen qatar, sottan tys quqyq qorǵaý júıesin jetildirý qajet. Menshik barynsha qorǵalýy kerek. Sonda ǵana naryq ekonomıkasyn durys damytýǵa bolady. Qazaqstannyń quqyqtyq júıe­sin damytý basymdyq máni bar másele bolyp tabylady. Búgingi kúni sottar atqarýshy bılikke táý­el­siz. Biraq olardyń kásipqoılyq deńgeıiniń tómendigi, jaýapkershi­li­giniń azdyǵy sot óndirisiniń sa­pa­syna eleýli áser etip otyr. De­mek, sot júıesindegi, barlyq qu­qyq qorǵaý organdaryndaǵy para­qorlyqty túbirinen joıatyn kez keldi. Osyǵan oraı Elbasy Úki­met pen Prezıdent Ákimshiligine quqyq qorǵaý, sot júıesin odan ári jetildirý isin tapsyrdy. Memleket basshysy halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń qazirgi jumysyna óziniń kóńili tolmaıtyndyǵyn bildirdi. Bul ortalyqtardyń áý basta halyqqa kórsetiletin memlekettik qyzmet­tiń kóptegen túrlerin bir jerge jı­naqtaı otyryp, bir tereze qa­ǵı­daty boıynsha jumys isteý úshin qurylǵandyǵyn eske sala kele, osy qaǵıdattyń áli kúnge du­rys oryn­dalmaı otyrǵandyǵyn syn tezine aldy. Osyǵan oraı jal­py memlekettik qyzmettiń sa­pasyn odan ári arttyrý qajettigin, bul úshin qyz­met standarttaryn, qyzmetterdi oń­­taılandyrýdy, elektrondyq qyz­metti engizýdi, sonyń ishinde bi­rinshi kezekte halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń jumysyn jetildirýdi tapsyrdy. Sonymen, keńeste atap kór­se­­til­genindeı, Qazaqstan qazirgi kúni qýatty memleket retinde qa­­lyp­tasý ústinde.  Elimiz ózi­niń soń­ǵy jyldarǵy ekono­mı­kalyq qa­ryshty damýy nátı­je­sinde el ishindegi proble­ma­lar­dy tolyqtaı sheshe alatyn­daı jaǵdaıǵa jetti. Bul rette Táýelsiz Qazaqstan memle­ke­ti­niń tabysty damýynyń úsh negizgi sharty retinde myqty mem­lekettiń qurylǵandyǵyn, tıimdi memlekettik saıasattyń júze­ge asyrylyp kele jatqandyǵyn, bir­te-birte kásibı kadrlardyń qa­lyp­tasý ústinde ekendigin atap kór­setýge bolady. Endi osy isti odan ári jetildire túsý qajet. Ke­ńeste Elbasy kótergen máse­le­lerdiń barlyǵy osyǵan qaraı ba­ǵyttaldy. Al onyń túpki nátı­je­si halyqtyń turmys jaǵdaıy­nyń eleýli jaqsar­ǵandyǵynan, ómir sa­pasynyń arta túsken­di­ginen kórinbek. Mán beretin máseleler Sóziniń sońynda Elbasy qazir­gi kúnniń qamynan týyndaıtyn aǵymda turǵan birneshe máseleni atap kórsetti. Olar – ındýs­trııa­lyq jobalardy júzege asyrý isin belsendi túrde jalǵastyrý, azyq-túlik baǵasynyń ósýine jol bermeý, kóktemgi egisti durys júrgizý, áleýmettik sala máselelerine erekshe mán berý. Sonymen qatar qysqy jylytý maýsymyna daı­yn­dyqty qatań nazarda ustaýdy, ótken jyldyń synaǵynan birneshe mysaldar keltire otyryp Úki­metke naqty tapsyrdy. Barlyq tapsyrmalardyń oryndalýyna ba­qylaý jasaýdy Prezıdent Ákim­shi­li­gine júktedi jáne jo­ǵaryda aı­tyl­ǵan tapsyrmalardyń qalaı oryn­dalǵandyǵy kimniń kim ekendigin kórsetetindigin qadap turyp aıtty. Senimge ispen jaýap bermek Otyrysta birinshi bolyp sóz alǵan Premer-Mınıstrdiń oryn­basary – Indýstrııa jáne jańa teh­nologııalar mınıstri Áset Ise­keshev úlken mańyzdy sharýalarda Elbasynyń senim bildirgendigine rahmetin aıta kele, ın­vestısııalyq jobalardy júzege asy­rý máselesinde qolǵa alynyp jatqan isterdi baıan etti. Qazirgi kúni ınvestorlarǵa, iri, orta jáne shaǵyn bıznes ókilderi men isin endi bastaǵan kásipkerlerge qa­jetti tetikter ázirlengen. Bıylǵy jyly 1,5 trıllıon teńgeniń ın­vestısııalyq jobalary júzege asyrylatyn bolady. Jalpy jyl sońyna deıin 192 joba iske qo­sy­lady. Sonymen qatar, bıylǵy jyl­dan bastap burynnan jumys istep kele jatqan kásip­oryn­dar­dy modernızasııalaý turǵysynan qaı­ta jańǵyrtý isi  qolǵa alynady. Mańǵystaý oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev óz só­zin­de óńir jurtshylyǵy Elbasy senimine ispen jaýap beretindikterin jetkizdi. Bıylǵy jyly bul óńirde 10 úlken ınvestısııalyq joba júzege aspaq. Byltyrǵy jyl­dan beri jalǵasyp kele jat­qan osyndaı iri jumystardyń nátıjesinde 26 myń jańa jumys ornyn ashý kózde­lip otyr. Mańǵystaý oblysy azyq-túliktiń kóptegen túrlerin syrttan ákeletindigine qaramas­tan, olardyń baǵasynyń kóterilýi elimiz boıynsha alǵanda eń tó­mengi deńgeılerdiń birinde. Sondaı-aq ol oblys óz betimen jumyssyzdyqpen kúres jónindegi «Jol kartasyn» júzege asyrýdy odan ári jalǵastyra túskendigin, osy iske jergilikti jerde 4,5 mıllıard teńge bólingendigin jetkizdi. Bıylǵy jyly oblysta halyq­ty gazben, teledıdarlyq habarlarmen qamtý isi 100 paıyz oryn­dalatyndyǵyn málim etti. Parlament Senatynyń de­pý­taty Anatolıı Bashmakov saılaý kezinde halyqtyń Elbasyna joǵary senim kórsetkendigin aıta kele, Nursultan Ábishulyn osy senimdi jeńisimen quttyqtady. О́zi­niń depýtat retinde Elbasy usyn­ǵan qoǵamdyq ınstıtýttardy damy­tý, sonyń ishinde jergilikti ózin-ózi basqarýdy jetildirý máse­le­sin ba­rynsha qoldaıtyndyǵyn aıtty. Keńes sońynda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov sóz sóıledi. – Budan eki apta buryn búkil­halyqtyq saılaýda Siz qazaq­stan­dyqtardyń 95,55 paıyz qoldaýy­na ıe boldyńyz. Meniń Sizdi osy zalda otyrǵandardyń atynan taǵy da sol teńdessiz jeńisińizben qut­tyqtaǵym keledi, – dedi Premer-Mınıstr. – Eki aptanyń ishinde Siz barlyq atqarýshy bıliktiń organdaryn qalyptastyryp, qaı­ta bekittińiz. Úkimetke tolyq qu­ramda, jeke maǵan Úkimet basshy­sy retinde Siz joǵary senim man­datyn berdińiz. Sizdiń tarapyńyz­dan Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý Strategııasynda, 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq josparda, Sizdiń bıylǵy jylǵy qań­tardaǵy Joldaýyńyzda, «Nur Otan» HDP sezinde sóılegen só­zi­ńizde, ulyqtaý rásimindegi sózi­ńizde alǵa qoıǵan mindetter búgin de óte mańyzdy. Kárim Másimov Elbasynyń tap­syrmalary Táýelsizdiktiń jı­yr­­ma jyldyǵyna oryndala­ty­nyna sendirdi. Suńǵat ÁLIPBAI. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.