Sharaǵa Parlament depýtattary, respýblıkalyq deńgeıdegi óńirlik ańshylyq-sharýashylyq qurylymdarynyń ókilderi jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń mamandary qatysty.
«Qansonar» qaýymdastyǵy alǵash qurylǵan 2013 jyldan bastap, ańshylyq salasyndaǵy is-áreketterdiń quqyqtyq, zańnamalyq bazasyn jetildirý, osy kásipke mınımým baǵdarlamasy boıynsha azamattardy oqytý, olardy qujattandyrý, tirkeý jáne qolaıly jaǵdaılar týǵyzý maqsatynda jumystar júrgizip keledi.
Osy oraıda, «Qansonar» ańshylardyń qoǵamdyq birlestigi men ańshylyq-sharýashylyǵy sýbektileri respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Oralbaı Ábdikárimov myrzany áńgimege tartqan edik.
– Oralbaı Ábdikárimuly, búgingi jıynnyń maqsat-múddesi jaıly aıtyp berseńiz.
– Ańshylyq – áýeli ata-babamyzdyń baıyrǵy kásibi. Taratyp aıtar bolsam, kásibi ǵana emes etnostyq ómir súrý saltynyń dástúrli negizderiniń biri. Bul sharýaǵa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arnaıy tapsyrmasy boıynsha memlekettik turǵydan nazar aýdarylyp otyr. Sol sebepti, jyl saıyn osyndaı dástúrli jıyn ótkizip, atqarylǵan sharýalar men alda atqarylýǵa tıis jumystardy talqylaımyz.
О́ıtkeni, shet memleketterde barlyq ańshylyq-sharýashylyq mekemeleriniń basyn qosqan úlken assosıasııalar jumys isteıdi. Osy qurylymdar úkimetpen birlese otyryp, barlyq máseleni sheshedi. Bolashaqta biz de osy tájirıbeni qoldanýdy qolǵa alyp jatyrmyz.
Al búgingi bas qosýdyń mańyzyna toqtalar bolsaq: bes jyl buryn, ıaǵnı, 2012 jylǵy 29 qańtarda «Janýarlar dúnıesin qorǵaý, ósimin molaıtý jáne paıdalaný týraly» Zań kúshine engen bolatyn. Qazirgi tańda, osy qujatqa ózgerister engizý máselesi Parlament Májilisinde talqylanyp jatyr. Osyǵan baılanysty biz búgin ishki sharýashylyq sýbektilerin zańdyq turǵydan retke keltirý máselelerin talqylaımyz.
– Joǵarydaǵy zańǵa qaýymdastyq tarapynan qandaı ózgerister men tolyqtyrýlar usynylyp otyr?
– Jańadan qabyldanýǵa tıis zańda dala janýary sanalatyn qońyr ańdar men jyrtqysh tuqymdas ańdardyń sanyn ósirip, ańshylyq kásipti týrıstik maqsatqa qoldanýǵa keń jol ashylady degen úmitimiz bar. О́ıtkeni, ańshylyq týrızm degenimiz – tabys kózi. Onyń syrtynda, ańshylyqpen aınalysatyn kásibı fermer tobyn qurý arqyly, aýyldyq jerlerde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý jaıy qarastyrylýda. Iаǵnı, jańadan jumys oryndary ashylyp, aýyl turǵyndary eńbekpen qamtylatyn múmkindik týǵyzýdy oılastyrýdamyz.
– Jańadan qurylatyn ańshylyq fermerlerdi qarjylandyrý tetigi she...
– Jańa zańda kórsetilgendeı alda qurylýǵa tıis fermerlik uıymdar ózin ózi qarjylandyrýy tıis. Bizdiń maqsat – osylarǵa quqyqtyq qoldaý kórsetý. О́zin ózi qarjylandyrýdyń tetikteri jaıly aıtar bolsam, áýeli atalmysh uıymdar úkimetten ańshylyq kásibine qatysty maýsymdyq lısenzııalardy satyp alyp, ańshylarǵa aqyly túrde úlestiredi. Odan keıin turǵyndarǵa «Ańshylyq kásibi» oqýyn oqytyp, sertıfıkat tabystaıdy. Búgingi jaǵdaıda elimizde 160 myńdaı adam ańshylyq kásibimen tikeleı nemese janama túrde aınalysady. Ortasha eseppen jyl saıyn ańshylyq oqýyna 8 myńǵa jýyq adam tartylyp júr. Kelesi bir másele, keıbir ań-qustar úshin arnaıy bólingen shekteýli kvotalar bar. Ol da aqyly túrde úlestiriledi.
– Jumys barysyn júıeleý úshin qandaı tájirıbelerdi qoldanasyzdar?
– Shet memleketterde ańshylyq máselesi jaqsy jolǵa qoıylǵan. Ásirese, Eýropa elderinde dalanyń qońyr ańdarynyń etine degen suranys óte kóp. Dala janýarlarynyń etin satatyn dúkender, arnaıy tapsyryspen as daıyndaıtyn meıramhana, qonaq úıler sany kún saıyn artyp keledi. Biz de osy isti qolǵa alýdy josparlap otyrmyz.
– Bolashaqta osy josparlaryńyzdy oryndaý barysynda qandaı kedergiler týyndaýy múmkin?
– Ańshylyq salasyn kásibılendirý kerek degendi kóp aıtamyz, biraq, osy salaǵa qatysty memlekettik qurylymdar barlyǵyn monopolııalap alǵan. Eshkimdi jolatqysy kelmeıdi. Bolashaqta ańshylyqpen aınalysatyn fermerlerdi bekitý, ań-qustardy aýlaýǵa kvotalar bólý sııaqty máselelerdegi monopolııany boldyrmaý úshin isti úkimet emes, qoǵamdyq uıym – qaýymdastyq qolǵa alǵany durys. О́ıtkeni, basqa elderde osylaı rettelgen.
Qazir respýblıka kóleminde ańshylyq-sharýashylyqpen aınalysatyn qurylym sany 700-den asady. Bularǵa úkimet tarapynan eshqandaı qoldaý-kómek joq. Kóbi áýpirimdep óz kúnin ózderi kórip otyrǵandar. Sodan keıingi taǵy bir kedergi, zańdyq quqyǵy bar ańshylarmen qatar, jabaıy ańshylar, bir sózben aıtqanda, naǵyz zań buzýshylar sany kún ótken saıyn artyp keledi. Jýyqta ǵana Aqmola oblysy, Atbasar aýdanynda qardyń ústinde júretin kólikti (snegohod) paıdalanyp buzaqylar 8 dala qabanyn atyp, tabıǵatqa zor zalal keltirdi. Dala baılyǵyn bulaı tonaı berýge bolmaıdy. Osynyń bárin júıeli túrde baqylaýda ustaýymyz kerek.
Áńgimelesken
Beken Qaıratuly,
«Egemen Qazaqstan»
