Sapaly bilim – sanaly tárbıe bastaýy

Senatta elimiz táýel­siz­di­giniń 20 jyldyǵyn merekeleý jónindegi sharalar aıa­syn­da bilim berý, ǵylym, ın­nova­sııalyq sektordy odan ári damytý mindetterin zańnamalyq turǵyda qam­ta­ma­syz etý máseleleri boı­yn­sha ǵylymı-tájirıbelik konferensııa bolyp ótti. Qazaqstannyń qazirgi kezdegi ekonomıkasy bilim berý, kásibı mamandardy daıarlaý júıesin jetildirýdi talap etedi. Bilim berý úderisterindegi tásilderdi túbe­geı­li ózgertý osy salany jańa sapalyq deńgeıge kóterýge múm­kindik beredi. Konferensııany ashqan Áleýmettik-mádenı damý ko­mıtetiniń tóraǵasy Aqan Bı­ja­novtyń aıtýynsha, ǵylymı laboratorııalar, sheberlik synyp­ta­ry, ulttyq ýnıversıtetter ja­ny­nan qurylǵan zertteý orta­lyq­tary ǵylymı aýqymdy tehno­lo­gııany engizýge, ınnovasııalyq óndiristi damytýǵa yqpal etedi. Prezıdent N.Nazarbaev táýel­siz­diktiń alǵashqy jyldarynan bastap joǵary bilikti mamandar daıarlaý jáne bilim berý, ǵylym jáne ınnovasııalyq salany ha­lyq­aralyq standart talaptaryna saı jetildirý máselesine jiti nazar aýdaryp kele jatqany belgili. Atalǵan sharaǵa arnaıy qa­tys­qan Senat Tóraǵasynyń oryn­basary Muhambet Kópeev Parlament depýtattaryna, memlekettik organdardyń, halyqaralyq jáne qoǵamdyq uıymdardyń, ǵylymı ortalyqtar men sarapshylar qaý­ymdastyǵynyń ókilderine arna­ǵan quttyqtaý sózinde máseleniń mańyzdylyǵyna erekshe toqtal­dy. Halyqaralyq tájirıbe kór­set­kendeı, bilimge salǵan ınvestısııa qoǵam men ekonomıka úshin aıtarlyqtaı tabysty bolýyna yq­pal etedi. N.Á.Nazarbaev óz só­zinde amerıkalyq kompanııa­lar­dyń ár qyzmetkerin oqytýǵa salatyn 35 myń dollary 1 mıllıon tabys bolyp qaıtatynyn erekshe atap kórsetken-di. AQSh kompanııalary ózderiniń qyz­met­kerlerin oqytý úshin jyl saıyn 50 mıllıard dollar salsa, ol 1 trıllıon 430 mıllıard dol­lar­lyq tabys ákeledi eken. Sol sııaqty Ulybrıtanııa 40 mıllıard dollar ınvestısııa quısa, ol 1 trıllıon 140 mıllıard bolyp qaıtatyn kórinedi. Iаǵnı, bilim berýdiń tıimdiligi 2897 paıyzdy quraıdy eken. Osy rette Mu­ham­bet Jumanazaruly jańa tehnologııalar patentterin satyp alý, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsarta otyryp sheteldik ınvestorlardy tartý qajettigine nazar aýdardy. Bul jóninen Sıgapýr mysal bola alady. Sońǵy 40 jyl ishinde osy eldiń IJО́-si 100 ese ósken. Mundaı nátıjege jetýdiń syry osy el lıderi Lı Kýan Iýdiń adam resýrsyna mańyz berýinde jatyr. Onyń ústine Sıngapýr bilim berý salasyna memlekettik bıýdjettiń 20 paıyzdaıyn jum­saý­da. M.Kópeevtiń pikirinshe, ol maqsatqa qol jetkizý ulttyń ın­tellektýaldyq áleýetine, bilimine, kásibı daıarlyǵyna tikeleı baı­lanysty. Oǵan adam kapı­ta­lyn damytýǵa eleýli úles qosyp, «bilim ekonomıkasyn» ınvestısııalap kele jatqan álemdegi damyǵan memleketterdiń ónimdi ónegesi dálel bolyp tabylady. Sapaly bilim berý Qazaq­stan­dy ındýstrııalandyrý men ın­no­vasııalyq damytýdyń negizi bo­lýy tıis ekenin atap ótken M.Kópeev 2011-2020 jyldarǵa ar­nalǵan Bilimdi damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn quqyq­tyq qamtamasyz etý máselele­rine toq­taldy. Tóraǵa oryn­basary atap ótkendeı, álemdik bilim berý jáne ǵylymı stan­darttardy otan­dyq bilim júıe­sine engizý tıisti zańnamalyq bazamen qol­daý tapty. Olar – «Bilim tý­ra­ly», «Nazarbaev ýnıversıteti», «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri», «Nazarbaev qo­ry» mártebesi týraly», «Ǵylym týraly» zań­dar. Búginde bilim berý salasyn­da 80-nen astam halyqaralyq kelisimder júzege asyp otyr. Innovasııalyq ekonomıkany damytýdyń negizgi sharty retinde bilim berý júıesin odan ári kóte­rý máselelerine toqtala kelip, senator Hýsaıyn Valıev oqý oryndaryna beriletin lısen­zııa­nyń qoldaný merzimin, jas ǵa­lym­dardyń shetelderde tájirıbe jınaý múmkindikterin quqyqtyq turǵyda bekitý, joǵary oqý oryn­darynyń materıaldyq baza­syn nyǵaıtý salasyndaǵy memlekettik-jeke áriptestikti damytý máselelerin qarastyrýdy usyn­dy. Depýtat sondaı-aq osy za­manǵy jaǵdaıǵa beıimdelgen «Jas­tar jáne jastar saıasaty tý­raly» zańdy ázirleý týraly aıtyp, aldaǵy ýaqytta bilim berý, ǵylym jáne ınnovasııalyq qyzmet týraly zańdardy «Ult­tyń zııatkerlik damýy týraly» jalpy kodekske biriktirýdi usyndy. Negizgi baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ba­qytjan Jumaǵulov bilim jáne ǵylymdy damytýdyń strate­gııa­lyq baǵdarlamasyn júzege asyrý sharalary týraly aıtyp, osy saladaǵy zańnamany odan ári jetildirý jaıynda usynystaryn jetkizdi. Konferensııada sondaı-aq Ulttyq ǵylym akademııa­sy­nyń prezıdenti M.Jurynov, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń orynbasary A.Raý, «Nazarbaev ýnıversıteti» AQ basqarma tóraǵasy A.Sa­rynjıpov, «Ulttyq medı­sı­na­lyq holdıng» AQ basqarma basshysy E.Birtanov, «Fıtohımııa» halyqaralyq ǵylymı-óndiristik ortalyǵy» AQ jetekshisi S.Ádekenov, sondaı-aq ǵy­lymı ortalar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi óz oılaryn ortaǵa saldy. Konferensııadaǵy talqylaý­lar­da bilim berý, kásibı maman­dardy daıarlaý salasyn, ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq jańǵyr­tý baǵdarlamasyn júzege asyrý­da­ǵy memlekettik saıasatty zań­na­malyq turǵydan qamtamasyz etý barysyna erekshe ekpin berildi. Talqylaý nátıjesi boıynsha tıisti usynystar ázirlendi. Asqar TURAPBAIULY.