Aýdanda ońdy ister bar

«GID-REINDJER» OL KIM? ...О́r Altaıdyń tórinde О́rel degen aýyl bar. Altaıdyń bıik taýlary eteginen oıyp turyp oryn alǵan, jeri oıqy-shoıqy, kesek tastar jıi kezdesetin, biraq tabıǵaty tamyljyǵan, bıik taýdan sarqyrap tómen qaraı aǵatyn asaý ózeni bar shalǵaı­da­ǵy aýylda ótken jyldyń úshin­shi toqsanynda elimizdegi «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarla­ma­­symen ásem bir mektep paıda­la­n­ý­ǵa berildi. Bul mektepti sa­pa­ly etip salyp bergen aýdan­dyq máslıhattyń depýtaty, Úl­ken Naryndaǵy «Naryn» memlekettik kommýnaldyq mekemesiniń bastyǵy Nıǵmet Shaýhınniń ujymy. Qazir atylmysh bilim or­da­synda 264 shákirt bilim alyp jatyr. Bizdi aýdan ákimi Arman Bekbosynov, aýdandyq máslıhattyń hatshysy Dúısen Bralınov, aýdandyq ákimdiktiń má­denıet, tilderdi damytý bóli­mi­niń meńgerýshisi Qaıyrjan Sádýov jáne mektep dırektory Ámına Jumaǵulova qarsy aldy. Kórki kóz tartatyn jańa mek­tep ishi kirse shyqqysyz, eden­deri jarqyrap jatyr, ból­meler keń ári jaryq. Munda tórt mýltı­me­dıalyq kabınet, hımııa, fızıka, matematıkaǵa arnalǵan arnaıy zal, ashana, kıno kórsetetin ból­me­ler bar. Mektepte 43 ustaz jumys istese, tárbıe jumystary jónindegi orynbasar Roza Aýǵan­baeva, Tatıana Qılybaeva, Marııa Ponomareva, taǵy basqalar táji­rı­be­li, bilimdi mamandar. – Oblys ákimi B. Saparbaev­tyń tapsyrmasy boıynsha 1-4-shi synypta oqıtyn 67 oqýshy kúnine 20 gramm bal, bir staqan sút pen taǵamdy tegin ishedi. Ba­lalardyń sabaqqa degen ynta­sy joǵary bolatyny sondyqtan. Onyń ústine demeýshiler kóme­gi­men taǵy 147 shákirt tegin ta­maq­tanady. О́rel aýyldyq ok­rýgi­niń ákimi Erkin Kóbeshov te qoldan kelgen kómegin aıamaıdy. Bizdiń aýyl týrızmi damyǵan óńirde bolǵandyqtan, mektepte «Gıd-reındjer»  degen úıirme birneshe jyldan beri jumys jasaıdy. Oǵan ózim jetekshilik etemin, – dedi mektep dırektory Ámına Qazıákparqyzy. «Gıd-reındjer» degen sózdi estigende eleń ete qaldyq. Ame­r­ı­kalyq atys-shabysqa toly fılmderde reındjerler jaıly jıi aıtylýshy edi. Ataqty ártis Chak Norrıs reındjer retinde tús­ken fılmderdi balalar qy­zyǵa kóretin. Halyqtyń qamyn oılaıtyn, tabıǵat baılyǵyna qol suǵýshylarǵa qarsy aıaýsyz kúres júrgizetin reındjerler bizge de kelgen eken. – Qazir gıd-reındjer úıir­me­sinde 20 bala dáris alyp júr. Olardyń maqsaty bizdiń ólkege kel­gen týrısterge jan-jaqty kó­mek kórsetý, tipti birge erip júrip túkpir-túkpirdi aralatý. Oblys ákimi 2 mıllıon teńge bergen, oǵan alpınızmge qajet zat­tar­dy satyp aldyq, shatyr, dúrbi, basqa da kerek-jaraqty paıdala­nyp jýrmiz. Gıd-reındjerler úıir­mesine jazy­la­myn deýshiler kóp. Bıyl birneshe oqýshymyz shetelderden kelgen qonaqtarǵa qyzmet kórsetpek, – dedi taǵy da Ámına Jumaǵulova. – Bul mekteptiń ataq-dańqy elimizdi bylaı qoıyp, Resseıge de jaqsy tanys, – dep áńgimege aýdan ákimi Arman Ilııasuly ara­las­ty. – Osydan tórt jyl buryn Sankt-Peterbýrg qalasyn­da III halyqaralyq jas ekologtardyń konferensııasy ótti. Sol kezdegi Ka­tonqaraǵaı ulttyq tabıǵı parki­niń dırektory Eren Jumaǵulov birneshe oqýshyny Resseıge jiberdi. Shákirtterimiz aıdy aspanǵa shy­ǵaryp, bas júldeni, 5 myń AQSh dollaryn ıelenip qaıtqan­da abyroıǵa bólendik. «Jas ekolog­tar­dyń» birinshi forýmynda da mektep túlekteri aldaryna jan salmady. 2009 jyly baqtar sherýinde Shalqar Ábýov jeńimpaz atandy. Qysqasy, mekteptiń ózin­dik qoltańbasy bar. О́tken jyly mektep bitirgen 28 shákirttiń 26-sy birdeı grant boıynsha joǵary oqý oryndaryna tústi. Aýdany­myz ulttyq testileýde oblysta bi­rin­shi oryn aldy, – dep aýdan ákimi A. Bekbosynov biraz jaılardan maǵlumat bere ketti. Mektep ormanshylyǵynda úsh tuqym baǵy bar. Ony oqýshy­lar­dyń ózi kútip baptaıdy. Tuqym baǵyna jas maman Rollan Ahmetov jetekshilik etedi. «Jasyl dári­hana» emdik shóptermen aına­ly­satyn úıirmede 30 bala bar. Elemesova, Zarıpova, Mustafın, Asyl­bekov degen shákirtter de jas eko­log retinde qoǵamdyq ju­mys­tar­dyń bel ortasynda júr. Biz keter kezde gıd-reındjerler úıirmesinde jattyǵatyn oqýshy­lar­men tildesip úlgerdik, «Tabı­ǵa­ty ǵajap ór Al­taıdyń tórin­degi Muztaý, Berel qoryǵy, basqa da mádenı jádi­ger­lerdi basqa mem­leketterge tanyta berý arma­ny­myz», dedi olar. TYNYSY KEŃ «NUR BULAQ» Shirkin, Katonqaraǵaıdyń tabıǵaty keremet qoı. Asqar taýlar men bıik shyńdar áli aq kórpesine oranyp jatyr. Tipti shildeniń shilińgirinde Muztaýdyń qasat qary erimeıdi-aý. Onyń ústine bul óńirdiń tabıǵı-klımat jaǵdaıy erekshe. Jer bederi jan-janýarlar, qustarǵa baı. Rahman qaınary, aǵyndy da asaý Buqtyr­ma eshkimdi enjar qaldyrmaıdy. Sondyqtan bolar, aýdanda týrızmdi damytý baǵdarlamasy qa­byl­danǵan, ol oryndalyp jatyr. Mysal kerek pe, jetkilikti. – Jaqynda «О́skemen – Zyrıan – Úlken – Naryn – Katonqaraǵaı» kúre jolynyń О́relden ataqty «Rahman qaınary» shıpajaıyna deıingi jolyn kún talabyna saı salý úshin jobalaý jumystary júrgizi­le­tin boldy. Onyń quny – 106 mıllıon teńge. Eger Rahman qaınaryna deıin asfalt jol tóselse, shetelderden týrıster beri qaraı aǵylary sózsiz. Katonqaraǵaı aýylynda «Baıan» týrıstik emdeý-saýyqtyrý kesheni paıdalanýǵa berildi. Topqaıyń aýylyna jaqyn jerde «Nur bulaq» týrıstik saýyqtyrý kesheni iske qosyldy. Munda pantymen emdeý, fıtoemdeý, sylap-sıpaý, atpen, jaıaý serýendeý qyzmeti kórsetiledi. Aýdan aýmaǵynda 9 pantymen emdeý oryndary qyzmet istep tur.  «Nur bulaq» jaqyn jerde, baraıyq, kóreıik, – dedi aýdandyq máslıhat­tyń hat­shysy Dúısen Bralınov. О́tken jyldyń 1 maýsymynda shymkenttik jazýshy, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ońtústik óńi­ri boıynsha tilshisi Marhabat Baıǵut sý tasqyny kezinde oblys­tyń úsh aýdanynda bolyp, biraz jaılarmen tanysqan, bas basy­lym­da úsh bet maqala jarııalan­ǵan. Qonaq kelse tórden oryn beretin aǵaıyndarymyz sol joly Úlken Naryn aýylynda jańadan ashylǵan dámhanaǵa Marhabat aǵamyzdyń esimin bergen edi. Dámhana qazir halyqqa qyzmet ete bastapty. «Nur bulaq» bir jyldyń ishinde kórkeıe túsken. «Nur bulaq» kásipkerlerdiń qarjysyna turǵyzylǵan. Aqtaý­lyq Nurjan Jumaǵulov, alma­ty­lyq Telman Jamentınov degen azamattar halqyna qyzmet kórsetý maqsatynda Topqaıyń aýylynda shıpajaı saldy. Qaz-qatar turǵan jıyrmaǵa tarta úı turýǵa qolaıly-aq. Ashyq, ja­byq basseın, jańadan salynǵan meıramhana, atpen serýendeıtin, fıtomen emdeý, pantymen sylap-sıpaý kimdi beı-jaı qal­dyrsyn, demalýshylar kele bas­tapty. Bir shette Altaıdyń eki qońyr aıýy temir torda qa­maýly tur, sirá demalýshy­lardyń kóńi­lin aýlaıtyn bolsa kerek. Alda­ǵy ýaqytta bul jerden zoobaq ashý oıda bar, deıdi úılestirýshi Armangúl Nurqasova. «Nur bulaqqa» qyzyǵýshy­lyq tanytatyndar qatary kó­beıý­de. Onyń sebebi, shıpajaı kúre joldyń boıynda, alys emes. Al bıik taýlarda orna­las­qan shıpajaıǵa jetý ońaı sharýa emes ekeni belgili. – Joǵaryda aty atalǵan eki azamat «Aqsý» seriktestiginiń ma­ral­daryn, jerin satyp aldy. Tipti pantydan dári-dármek jasaıtyn «Aqsý-Deen» fırmasy da sol ji­git­terdiń enshisinde. Isker azamat­tar­dyń paıda tabýdy emes, halqy­na qyzmet kórsetýdi kózdegeni belgili. Sebebi, jaqyn­da eki jaqty kelisim-shartqa qol qoıyp, Aqsý aýylynda kósheler­di asfalttap, kópir salyp beretin boldy. Ardagerler saıabaǵyna qarjy salyp, balabaqshanyń jo­ba­syn jasady. Mektepterge qa­jetti jabdyqtar­dy da áperetin boldy, – dep aýdan ákimi Arman Bekbosynov jaqsy jańalyqpen tanystyra keti. – Demalýshylarǵa kúnine tórt ret ystyq tamaq beriledi. Baǵasy kelisim boıynsha. Jol­da­many О́s­ke­mennen de satyp alýǵa bolady, – dedi Armangúl Nurqasova. Atap óterlik jáıt, kórshi Belqaraǵaı aýylynda óndiristik bazasy jumys istep tur eken. Ony Aıdyn Matıkov degen azamat basqarady. Aǵashtan túıin túıetin Beken Bolysaev, Erjan Jarasbaev degen azamattar balqara­ǵaı, sa­myr­synnan bóshke, ústel, oryn­dyq, tósek, sandyq sııaqty oıýmen áshekeılengen zattardy jasap, satýda. Bul da kásiptiń bir túri. «Nur bulaq» shıpajaıynyń qazirgi jaǵdaıy osyndaı. Ońdasyn ELÝBAI. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Katonqaraǵaı aýdany. ___________________________ Sýretterde: «Gıd-reınd­jer­ler» úıirmesinde jat­ty­ǵatyn shákirtteri; «Nur bu­laq» shıpajaıy.