Bala beımezgil júrse – qylmystyń qurbany bolady

Respýblıkada ótip jatqan «Tún­gi qaladaǵy balalar» aksııasyn Qos­ta­naı oblysynyń polıseıleri men bilim berý salasy qyzmet­ker­leri de qol­dap, onyń sheńberinde túrli sharalar ótkizdi. Jaqynda ob­lys ortalyǵyn­daǵy №18 mektepte balalar men jasóspirimder tárbıe­sine qatysty «Dóńgelek ústel» má­jilisi ótti. Bul sharaǵa tek mamandar ǵana emes, balalardyń ózderi de qatysty. Gúlzat Boranbaeva biraz jyldardan beri osy mektepte ýchaskelik ınspektor bolyp qyzmet isteıdi. Tájrıbesi mol. Ol jumys­tyń jemisti bolýy eń aldymen balalarmen til tabysý dep biledi. «Dóńgelek ústelge» qatysqandardy mektep oqýshylarynyń quqyqtyq bilimi tańqaldyrdy. Uldar men qyz­dar respýblıkamyzdyń Qyl­mys­tyq pro­sessýaldyq kodeksiniń kez kelgen babyn kózin jumyp otyryp aıtyp beredi. О́zderiniń quqyǵy men mindetterin jetik biledi. Árıne, bul olarmen kúndelikti jumys isteıtin ýchaskelik ınspektor Gúlzat Boranbaevanyń eńbegi­niń nátıjesi. – Zań boıynsha kámeletke tol­maǵan balalar qys aılarynda tún­­gi saǵat 22-den, jaz aıla­ryn­da 23-ten keıin kóshede, oıyn-saýyq ótetin oryndarda júrmeýi tıis. Bul jó­nin­de pedagogtar men polısııa ıns­pektorlary bal­a­lar­ǵa únemi aıtýdan jalyqpaı­myz. Biraq bizdi balalardan góri ata-analardyń salǵyrt­tyǵy oılanta­dy. Kóptegen kisiler balalary­nyń sabaq úlgerimine, olar­dyń túnimen qaıda júretin­digine sergektikpen qaramaıdy, – deıdi ýchas­kelik ınspektor Gúlzat Boranbaeva. – Túnimen kóshe kezgen balalar quqyq erejesin buzyp ǵana qoımaıdy, ózderi qylmystyń qurbanyna aınalady. Gúlzattyń aıtýynsha, túnde beımezgil júretin jasóspirimder óz­de­rin polıseıler toqtatyp, sha­qyr­ǵan­nan keıin ǵana túnde qy­dyrýdy azaı­tady. Olar polıseı formasy­nan qaı­myqsa da, qyl­mystyń, jaı­syz oqı­ǵanyń al­dyn alý jumys­ta­ryna túsinistik­pen qa­ra­sa da, áı­teýir, olar­­dan aıaǵyn tar­tady. So­nyń arqasynda jyl­dyń ba­sy­nan ber­gi úsh aı ishinde oblys­taǵy ká­me­­let­ke tolmaǵandar jasaǵan qylmys ótken jyldyń osy merzimimen sa­lys­tyrǵanda 77-den 44-ke deıin azaıdy. –Jasóspirimdermen júrgizile­tin profılaktıkalyq jumystar­dyń aý­qy­my keń. Kún qurǵatpaı túrli sharalar ótkizemiz. «Jasós­pi­rim», «Quqyq­tyq tártip» sııaq­ty aksııalar tek balalar men jas­óspirimderdiń ǵana tártibin ba­qy­laıdy. Onyń arasynda «qo­laı­syz aýdandar» bolyp sanala­tyn jeke úıler ornalasqan kó­she­ler men sha­ǵyn aýdandarǵa ar­naıy reıdter jasalyp turady. Úsh aıdyń ishinde oblys qala­la­ry men aýdan­da­ryn­da tártip buz­ǵan 701 jasós­pi­rim tizimge alyn­dy, – deıdi ob­lystyq ishki ister de­partamenti qoǵamdyq qaýip­siz­d­ik basqarmasy­nyń erekshe tap­syr­malar jónin­degi aǵa ınspek­to­ry, polısııa maıory Jumabaı Qozybaev. Ishki ister departamenti ma­man­darynyń aıtýynsha, qazir ata-analar tarapynan balalardyń tártibi bosańsyp ketken. Mysaly jyl basynan bergi ýaqytta berekesiz 491 otbasy esepke alyndy. Olar­dyń 172-i ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Al osyn­daı jaýapkershiliksiz ata-analar­dyń qolynda 809 bala tárbıe­ne­lenip jatyr. Eshqandaı sharaǵa kónbegen 20 adam ata-analyq qu­qy­nan aıyryldy. «Dóńgelek ústel» májilisinde Qos­tanaı qalasyndaǵy jasós­pi­rim­der isi jáne olardyń quqyn qor­­ǵaý jó­nindegi komıssııanyń hat­shysy Maııa Muratbaeva berekesiz otbasy­larymen júrgizilgen ju­mys­­tar jó­ninde áńgi­me­ledi. Ba­l­aǵa ata-anadan úlgi, olardan tyıym bol­masa, ol otbasynda eli­mizdiń bo­­lashaǵyn senip tapsy­ratyn, qo­ǵam­ǵa paıdaly azamat ósip qalyp­tas­paıdy. Son­dyq­tan polısııa qyz­met­kerlerine balalardan buryn ata-analardyń tár­bıe jumysymen aına­lysýyna týra keledi. Máji­lis­te komıssııa hatshysy oǵan qa­ty­syp otyr­ǵan jasóspirimderge de saýaldar qoı­dy. Ata-analar­dyń tún­gi saǵat 22-den keıin beıbereket júrýge tyıym sal­ǵa­nyna bala­lar­dyń óz­deri de qarsy emes. Jas­óspirim­derdiń pikirinshe, olar jaz aı­larynda túnde kóshede kó­birek qydyrýdy qalaıdy eken. Alaı­da, ustazdar qaýymy jazda qylmys­tyń azaımaıtyndyǵyn, sondyq­tan balalar olardyń qur­ba­nyna aınal­maýy úshin úıge ýaqy­ty­ly kelýin eskertti. Balalardyń quqyǵy men múd­de­sin qorǵaý jónindegi sektordyń ma­ma­ny Arman Bısaqalovtyń aı­týyn­sha, jasóspirimder qala­lar­da óz­deri­ne arnalǵan senim tele­fony bar­ly­ǵynan habarsyz bola­dy. Olar zardap shekse de, ata-anasy ursady dep, shaǵymdanýǵa qorqady. Son­dyq­tan balanyń aýyr jaǵdaıǵa ushy­raǵany týra­ly olardyń kór­shi­leri men muǵalimderi habarlaıdy. Quqyq qorǵaý organdary, us­taz­dar jáne balalardyń qatysýy­men bolǵan basqosýda jas býyn tár­bıe­si men ata-analarǵa qatys­ty taǵy da kóptegen máseleler kóterildi. «Búgingi bala tárbıesi­niń baǵyty qandaı bolýy kerek?», «Jaýapkershilik júgin kim qansha­lyqty túsine alyp júr?» degen saýaldarǵa kóp bolyp jaýap izdedi. Al eldiń bola­shaǵyn oılaǵan ár qazaqstandyqqa bul ortaq másele bolýy kerek. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı.