Tamyryn elden úzbegen

Men elý jyldyq mereı­toıdy adamnyń ómirindegi eń keremet jasy dep oılaımyn. Ony altyn jas dep tegin aıtpasa kerek-ti. Jarty ǵasyrlyq ǵumyr artta qalady. О́tken ómi­rińe qarap, ne isteldi, nege qol jetkizildi, eń asyl arman-nıet­teriń qalaı iske asyryldy, mine osynyń bári-bári taıǵa tańba basqandaı bolyp kóz aldyńnan ótedi. Keıbir jaǵdaılardy qo­ry­tyndylap, keleshekte aldyńa jańa maqsattar qoıa bastaısyń. 50 jyl – joldyń ortasy. Adam­nyń ómirden jınaǵan tájirı­besi men biliminiń kemeldengen shaǵy, qýanyshy men qıyndyǵy qatar júretin belesterdi baǵyn­dyra alýǵa, qol jetkizilmegen armandardy iske asyrýǵa, ýaqyt aǵymy men ómir ózeninde odan ármen qaraı júzýge áli de bolsa kúsh-qýattyń jetetin kezi. Leonardo da Vınchı «tabandylyq kez kelgen qıyndyqty jeńedi» dep óte durys aıqan. Meniń 50 jyldyq mereı­to­ıym áldeqashan ótip ketken, odan keıin de ómirimde jaýapty ári mańyzdy kúnderdi ótkerip jatyrmyn, alaıda sol mándi de jarqyn kezeń este erekshe saq­talady. Kórip otyrsyzdar, bú­gin meniń eń jaqyn dosym Aleksandr Tarakov ómirindegi aıryq­sha kúnge oraılastyra, kólemi jaǵynan bir tomdyq tańdamaly shyǵarmalar jınaǵyn shyǵaryp, óziniń mereıli merekesine taban tirep otyr. Avtor onyń ishine budan bu­rynǵy kitaptarynda jaryq kór­gen «Vek jýravlıa», «Zatmenıe pod solnsem», «Tera terrarıým», «Prıtıajenıe selıny», «Do ­ı posle mıllenıýma», «O zemle, zemnom ı zemlıakah», «Zarýbkı ırokeza» áńgimelerin, son­daı-aq ózi sol basylymdar­dyń qyzmetkeri bola júrip, ár jyldarda gazet-jýrnaldarda ja­rııalaǵan materıaldardyń bi­razyn engizdi. Dál sol eńbekter QazMÝ-dyń keshegi jas ári bas­ta­ma­shyl túlegi Aleksandr Ta­rakov­tyń jýrnalıstıkada shy­ǵar­­ma­shylyq jolyn bastaýyna, ózin­dik stıliniń qalyptasýyna, she­berliginiń shyńdalýyna, tá­ji­rı­besiniń artýyna, qalamy­nyń ush­talýyna, ártúrli janrda óz kúshin synap kórýine, ár sózdi ornymen qoldanýyna, oqyrman­ǵa óz oıyn tolyq ta túsinikti, mánerli  jetkizýine úlken jol ashty. Bul úlken mektep boldy. Aleksandr Tarakov ózin tereń oıly ocherkshi, ótkir tildi fele­tonshy, naǵyz pýblısıst, maǵy­nasy tereń saraptama materıaldar men jaǵdaıattarǵa toly suh­battardyń, kóńildi marqaıtatyn tosyn shyǵarmalar men epı­gram­malardyń avtory jáne aqyn­dyq jolyna da bet burǵan (ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń ortasynda «Nıva» jýrnalynda onyń lırıkalyq óleńderi toptamasynyń jaryq kórgenin aıta ketý kerek) tulǵa retinde tanyta bildi. Jalpy, Aleksandr Tarakovtyń shyǵar­ma­shylyq darynynyń dıapa­zo­ny óte keń jáne barlyq kezeńde tańdanarlyq jetistikterge jete otyryp, ol óziniń sırek kezdesetin darynyn kórsete bildi. Osy jerde F.Laroshfýkonyń aıt­qan naqyly eske túsedi: «Erek­she qabilettiń bolýy az, ony paıdalana bilý de óner». Degenmen, bul A.Tarakovtyń qo­lynan keldi, ol óziniń kópqyrly talantyn asha bildi, kópshilikke tanyta bildi. Aleksandar Iýrevıchtiń ómi­ri­niń eń bir jemisti kezeńi «Kazahstanskaıa pravdamen» baıla­nys­ty boldy, bul úlken ujymǵa ol ábden qalyptasqan, ıaǵnı óziniń qatal senimimen, kózqarasymen, aıqyn ustanymymen, qushtarlyq, unatý-unatpaý sezimderimen qala­my ushtalǵan myqty jýrnalıst kezinde keldi. Bul onyń shyǵarmashylyq jáne uıymdastyrýshylyq qabi­let­teri zor baǵalanyp, mansa­bynyń ósýine septigin tıgizdi – Aleksandr Iýrevıchtiń «Kazahstanskaıa pravda» RG» aksıonerlik qoǵamyn basqaryp otyrǵanyna da birneshe jyldyń júzi boldy. Menińshe, A.Tarakov basshy retinde, óz qyzmeti barysynda Kon­fýsııdiń mynadaı bir: «О́zińe qa­taldyq, ózgege jumsaqtyq tanyt­qan oryndy. Osylaısha, ózińdi ózgelerdiń jek kórýshiliginen qor­ǵaı alasyń» degen ósıetine den qoıýǵa tyrysatyn sııaqty. Biraq, mansaptyq ósý Aleksandar Iýrevıchke tán nárse emes dep oılaımyn, ol úshin mansap mańyzdy emes. Bastysy – bul shyǵarmashylyq tabystar, jetistikter. Ol «Kazahstanskaıa pravda» da elimizdiń al­dyńǵy qatarly jýrnalısteriniń biri ǵana bolyp qoımaı, jazýshy-do­kýmentalıst bolyp ta moıyn­daldy. Buǵan dá­lel retinde  shyǵarmashyly­ǵy­nyń damýynda ózindik orny bar, ot aýyzdy, oraq tildi, kórkem de ush­qyr oıly onyń kitaptaryn aıtýǵa ábden bolady. Aleksandr Tarakovtyń jeke qasıetine toqtalar bolsam, ol aý­ylsharýashylyq eńbekkerlerine, agrarlyq jumystarǵa jan-táni­men berilgen adamdarǵa, aýylsha­rýashylyq óndirisin uıymdas­ty­rý­shylarǵa, tyń ıgerýdi jalǵas­tyrýshylarǵa erekshe yqylaspen, asa bir qurmetpen, qyzy­ǵýshy­lyq­pen, jylyshyraımen qaraı­dy. Búgingi tańda dala eńbek­kerleri men fermalar jaıynda, ıaǵnı «jer, jer beti men jerlester týraly» jazatyndar joqtyń qasy. Máselen, sansyz gazet-jýrnaldardy aqtaryp kórińizshi – ol betterden aýylsharýashylyq eńbekkerleri, dıqandar men mal sharýashylyǵyn damytyp júrgen jandar jóninde jazylǵan maqa­la­lardy az kezdestiresiz. Al A. Tarakovqa kelsek, ol únemi aýylsharýashylyq másele­lerin nazardan tys qaldyr­maı­tyn, ótken ǵasyrdyń Valentın Ovechkın, Efım Dorosha, Georgıı Radov, Iýrıı Chernıchenko, qazaq­standyq  Venıamın Ların, Vladımır Chırkov syndy keńestik «de­revenshık» jazýshylardyń umy­tyla bastaǵan dástúrlerin jalǵastyrý arqyly, óziniń ocherkterinde de, onyń basshylyǵy­men «Kazahstanskaıa pravdada» da turaqty túrde agrarlyq ta­qyryptardy jıi kóterip oty­rady. Aýylsharýashylyq eńbek­kerleriniń kópshiligi Aleksandr Iýrevıchke jáne gazetke olar­dyń isteri men sharýalaryna kóńil bólip, kópshilikke tanys­tyryp otyrǵandaryna alǵysta­ryn bildirip jatady. Biz Aleksandr Tarakov ekeýmiz 12 jyldan beri, «Kazahstanskaıa pravda» redaksııasynyń Almatydan Astanaǵa qonys aý­darǵan kezinen dospyz. Bul dostyqty men asa qadirleımin. Ony adamgershiligi mol, rýhanı baı adam jáne shyǵarmashylyq sanattaǵy áriptesim retinde bes saýsaǵymdaı bilemin. Onyń aby­roıy men adamgershilik qun­dylyǵyn baǵalaımyn, sondyq­tan da onyń boıynan kemshilikterdi kórmeıtin shyǵarmyn. Aleksandrdyń, onyń eki inisi Lev pen Andreıdiń de ákele­riniń shyǵarmashylyq jolyn aby­roımen jalǵastyryp kele jat­qandyǵyn aıtpaı ketýge bol­mas. Ákesi – Qazaqstannyń jýr­nalıstik sehynyń aqsaqaly Iýrıı Andreevıch Tarakov respýblıkada jýrnalıstıkanyń damýyna súbeli úles qosqan adam jáne de osydan qyryq jyl buryn meniń ol tulǵamen tanysý baqytyna ıe bolǵanym­dy da maqtana aıtqym keledi. Barlyq balalary elge tanymal jandardyń qatarynan oryn aldy. Deı turǵanmen, menińshe, úsh batyrdyń ishinen Aleksandar bárin de basyp ozǵan sııaq­ty. Olaı deıtinim, Aleksandr – elimizdiń rýhanı-mádenı sala­syn­da úlken bedelge ıe tulǵa, eki shyǵarmashylyq – Jýrnalıster men jazýshylar odaqta­rynyń múshesi, QR Jýrnalıstıka akademııasynyń akademıgi, BAQ salasynda 2002 jyly Prezıdenttik syılyqtyń jáne Qa­zaq­stan Jýrnalıster odaǵynyń laýreaty atandy, «Qurmet» ordenimen, sonymen qatar túrli medaldarmen marapattalǵan. Aleksandr Iýrevıch óziniń alǵashqy mereıtoıyn aıtarlyq­taı shyǵarmashylyq baılyqpen ári darynynyń kemeline tolǵan kezinde qarsy alyp otyr. Bul jol­da onyń edáýir bıikterdi ba­ǵyndyrǵany belgili, sebebine boılar bolsaq, Mark Avrelıı­diń «Árbir isti ómirińdegi sońǵy jumys sııaqty atqar» deıtin, ejel­den kele jatqan keńesine súıenetindigin ańǵartady. Mine, sondyqtan da ol shyǵarmashy­lyq­­qa jan aıamaı beriledi, ju­mysyn bar ynta-yqylasymen atqarady. Men tamasha jýrnalıst, ocherk­­shi, pýblısıst, daryndy ja­zýshy ári aýdarmashy Aleksandr Tarakovty abyroıly jar­tyǵa­syrlyq mereıtoıymen shyn jú­rek­ten quttyqtaımyn. Oǵan qala­myń muqalmasyn, sha­bytyń sha­ryqtasyn, shyǵarma­shy­lyǵyń bu­dan da zor shyń­dalyp, taǵy osynsha jasty artqa tastap, talmaı eńbektene ber, densaýlyǵyń myqty bolyp, baqytty ǵumyr kesh jáne otan­dyq ádebıet pen jýr­nalıs­tı­kanyń ıgiligi úshin barlyq isińe sáttilik tileımin degim keledi. Jańa belester men dáýirler – aldymyzda. Vladımır GÝNDAREV. ___________________ «Egemenqazaqstandyqtar» týystas basylym – «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń tizginin abyroımen ustap kele jatqan maıtalman jýrnalıst, janashyr dos – Aleksandr Iýrevıchti mereıli merekesimen quttyqtap, ózine jáne ol basqaratyn ujymǵa abyroı bıiginen kórine berýge tilektestik bildiredi.