Ǵarysh pen ǵalamtor

Beeline birinshi bolyp Baıqońyrda keń jolaqty ınternetke qol jetkizdi Álemde Baıqońyrdan da basqa ǵarysh aılaqtary bar. Alaıda, búgingi tańda paıdalanýy jaǵynan Baıqońyr myna jahanda birinshi kezekte tur. Qaı jaǵynan alsaq ta, Baıqońyr eshqandaı qalalardy qaıtalamaıtyn kishigirim shahar.  Osy bir kókke jalǵanǵan ǵa­jaıyp ǵarysh qalasyn ǵalamtor qyz­metinsiz elestetý múmkin emes. Onyń ústine bul qalada ǵaryshtyq tehnologııalardy damytý, zertteý sa­lasyna qyzmet etetin erekshe mamandyq ıeleri – Qazaqstan men Reseı aza­mattary turatyny aıan. Ásirese, munda sapaly da jyldam ınternetke degen suranys ta joǵary. Osy máselege oraı elimizdegi Beeline Baıqońyrda keń jolaqty ǵalamtorǵa qol jetkizgen birinshi uıaly operatorǵa aınaldy. Oqyrmandardyń barshasy telekommýnıkasııa salasynyń adamy emes. Son­dyqtan qarapaıym tutynýshylarǵa FTTB (Fiber-To-The-Building) tehno­lo­gııa­sy ne ekendigin túsinikti tilmen aıtqanda, ol «úıge deıingi talshyqty jeli» degen ataýdy bildiredi. «Talshyq» sóziniń astarynda mys symnyń ornyna talshyqty symdy paıdalaný uǵymy jatyr. Talshyqty jeli arqyly ǵalam­tor men televıdenıeni qosýǵa bolady. Onyń ótkizgishtik qasıeti ADSL tehno­lo­gııa­symen jumys jasaıtyn mys sym­ǵa qaraǵanda júktemesin ońaı atqarady. Osynaý jaǵymdy jańalyqqa jarshy bolý úshin biz de arnaýly ushaqpen Baı­qońyr qalasyna bet alǵan edik. Aıt­qan­daı, bul qalada kádimgi ǵarysh raketala­rynan bólek, kún saıyn derlik kishkentaı raketalar ushyp jatady eken. Aıtýly oqıǵaǵa oraılas aldymen V.Chelomeı atyndaǵy halyqaralyq ǵarysh mektebine saıahat shektik. Munda ǵarysh­ker­ler men ǵarysh sala­syna qyzmet etetin jan­dardyń bala­lary, sondaı-aq keleshekte kosmanavt bolýdy kókseıtin órender oqıdy.  Iаǵnı, erekshe mektepte akademık Vladımır Chelomeıdeı tamasha ǵalymnyń izbasarlary bilim alýda. Kezinde osy ǵalymnyń jetekshiligimen «Proton» ra­keta-tasymal­daýshysy, jasan­­dy jer serikteri jasalynǵany belgili. Halyqaralyq ǵarysh mektebiniń shá­kirt­teri munda raketalardyń kishigirim maketterin jasap, tehnologııalyq talap­tar­ǵa sáıkes ushyryp jatatynyn kórdik. Adamzattyń ǵaryshty baǵyndyrǵa­nyna týra jarty ǵasyr tolǵanda Baı­qońyrǵa tabanymyz tıgen soń, ondaǵy Ǵarysh­kerler alleıasyna, ǵarysh salasy­nyń tarıhyna arnalǵan murajaıǵa, ashyq aspan as­tyndaǵy mýzeıge soǵýdyń sáti tústi. Son­daı-aq, ǵarysh aılaǵynan kezekti raketa-tasymaldaýshynyń ǵa­rysh­qa kóte­rilgenine kýá boldyq. Qyp-qyzyl otqa oranyp ǵaryshqa baǵyt alatyn raketany tamashalaý – bul da sırek bolatyn ǵanıbet. Árıne, munyń bári bólek áńgime. Negizgi oqıǵaǵa oralsaq, sonymen Qa­zaq­standaǵy Beeline brendiniń ıesi «Kar-Tel» JShS Baıqońyr qalasynda keń jolaqty ınternetke qol jetkizdi.  Endigi jerde baılanys FTTB tehnolo­gııasy ar­qyly aqparatty berý jyl­damdyǵy se­kýndyna 100 Mbıt-ti quraı­tyn bolady. Osylaısha Qazaqstandaǵy uıaly baılanys operatory Baıqońyr qalasyndaǵy FTTB jelisin damytý jónindegi lokaldyq seriktesi «Teleskan» kompanııasymen qajetti kelisimge qol qoıdy. Osy arada «Kar-Tel» kompanııasy «VympelKom LTD» kompanııalar tobyna kiretinin eske sala otyryp, mańyzdy oqıǵadan keıin «VympelKom LTD» kompanııalar tobynyń TMD elderindegi bıznesti damytý jónindegi vıse-prezıdenti Dmıtrıı Kromskıı óz oıyn bylaısha órnektedi: – Men federaldy ǵarysh agenttigine, Baıqońyr qalasynyń ákimdigine jáne «Jerdegi ǵaryshtyq ınfraqurylymdary nysandaryn paıdalaný ortalyǵy» FMMK-syna zamanǵa laıyqty  telekom­mýnıkasııalyq tehnologııany damytýǵa qoldaý kórsetkenderi úshin zor alǵy­symdy bildiremin. Bul shara qalanyń qaryshtaǵan yrǵaqpen damýyna ǵana emes, ǵarysh álemin ıgerýine járdemin tıgizedi dep oılaımyn, – dese, tehnolo­gııalyq turǵyda ábden damyǵan Baı­qońyr qalasy ákiminiń orynbasary Anatolıı Petrenko: – Qalamyzda ınternetke degen suranys – aýadaı qajet máselelerdiń biri. Endeshe, Baıqońyrda jańadan engizilip jatqan qyz­met osyndaǵy Reseı Fe­derasııasy men Qa­zaqstan Respýblı­ka­sy­nyń azamat­ta­rynyń arasyn jaqyn­datyp qoımaı, Reseıde, Qazaqstanda, Ýkraınada, Belorýssııada jáne basqa da memleketterde turyp jat­qan árip­testermen, dostarmen únemi baı­la­nysta bolýǵa zor septigin tıgizedi, – dedi. Qazirgi tańda kúndelikti qyzmetimiz­di ınternet baılanysynsyz elestetý qıyn. Ýaqyt úderisine ilesýde arzan da jedel ınternettiń paıda bolýy Baı­qońyr qalasyndaǵy ǵaryshtyq nysan­dar men mekemelerdiń tabystylyǵyna, isiniń alǵa jyljýyna aıtarlyqtaı yqpalyn tıgizeri anyq. Osy máselege oraı «Jerdegi ǵaryshtyq ınfraqu­rylym­dary ny­san­daryn paıdalaný ortalyǵy» FMMK bas dırektorynyń birinshi orynbasary Valerıı Krehtýnov myrza: – О́zimizben turaqty seriktestik ta­nytyp kele jatqan Beeline kompanııa­synyń bizge jańa usynystarmen shy­ǵyp,  nysandarymyzdy zamanaýı úlgi­degi baı­lanyspen qamtamasyz ete ala­tynyna rızamyz. Búgingi tańda jedel málimetter almasý – barlyq saladaǵy bas­ty tabys kepili bola alatyn te­tik­terdiń biri. Ásirese, joǵary teh­no­lo­gııalyq ǵarysh salasynda bul asa ózekti bolyp taby­lady. Ýaqyt tala­bynan týyndaǵan osy surany­symyzǵa Beeline kompanııasy der kezinde ún qatyp, naqty sharany júzege asyrýy – biz úshin mańyzdy oqıǵa, – dedi. Reti kelip turǵanda, FTTB tehno­logııasyn búgingi tańda elimizdiń Astana, Almaty, Jezqazǵan, Qaraǵandy, Petropavl, Taraz jáne Shymkent qala­larynyń turǵyndary paıdalanyp otyr­­ǵanyn atap ótelik. Bolashaqta FTTB tehnologııasymen Qazaqstannyń basqa da iri qalalary men oblys ortalyqtary qamtamasyz etiletin bolady. Osy arada Beeline kom­panııasy buǵan deıin de Qazaqstan aýmaǵynda birinshi bolyp, 2008 jyly GSM 1800 standartynda uıaly baı­la­nys qyzmetin usynýǵa resmı ruqsat alǵanyn aıta ketýge bolady. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» – Baıqońyrdan.