Bir aıaǵyn Berlınde qaldyrǵan tankıst

Adam balasy jaryq dúnıege shyr etip túskennen bastap baqılyqqa ketkenshe ómir degen kerýenniń jolaýshysy. Sol ker­ýen   joldy   qalaı, qandaı, qan­sha júrip ótý –  ol árkimniń ja­zylǵan peshenesine baılanysty. Búgin biz   ulaǵatty ustaz, soǵys ardageri Tynybaı Álibekovtiń kósh-kerýeni jaıly sóz etpekpiz. Iаǵnı, keıipkerimiz – el basyna kún týǵan shaqta búkil keńes hal­qy kútken  Jeńis kúnin jaqyn­datýǵa úles qosyp: «Otan úshin otqa tús, kúımeısiń», degen, shoq shaınap, ot búrketin shaǵynda elge jalǵyz aıaǵymen oralǵan tankıst  jigit... Qalaı desek te, sonaý 20-shy jyldary dúnıege kelgen bútindeı bir urpaqtyń taǵdyr-talaıy  ońaı bola qoıǵan joq. Bul jaǵdaı Tynybaıdy da aınalyp ótpedi. Taldyqorǵan oblysy, Andreev aý­dany, Qoǵaly  aýylynda dú­nıe­ge kelgen ol balalyq shaǵyn sonda ótkizip, oqýdy Ekpindidegi ınternatta bitiredi. Ásker qataryna alynbaı  turyp Jetisýdaǵy jal­ǵyz oqý orny – Lepsi pedagogı­ka­lyq ýchılıshesin  támamdaǵanmen,   jas jigitti  qıyn da kúrdeli ás­kerı ómir joly kútip turady. 1941 jyly maıdanǵa kirip, zenıtti-artıllerııa polkinde starshına boldy. Ásirese, soǵystyń alǵashqy qıyn kezderinde  Más­keý­di qorǵaýda T.Álibekov 9-shy artıllerııa dıvızııasyndaǵy 335-shi polktiń tank komandıri bo­lyp, keskilesken urystyń alǵy shebinde júredi. Odan keıingi jo­ryqtary  Kýrs doǵasynan Kerch, eń sońǵy aıaldamasy Germanııanyń Kenıgsberg qalasyna qaraı jyl­jyp, jeńiske jaqyndaı túsedi. Árıne, Tynybaı úshin qan­sha­ma mıllıondaǵan adamnyń qany­men, ómirimen kelgen Jeńisti kútý ótken qıyn da azapty kúnder­den de aýyr, uzaqtaý boldy. Biraq, taǵdyrdyń synyna ne shara. Je­ńistiń aýyly kórinip, áne-mine so­ǵys bitedi degen 1945 jyldyń 27 sáýi­rin­de aýyr jaraqat alady. Tankisi ot jalynǵa oranǵanda ekı­­paj mú­shesi  Ilıa Kýznesov ózi­niń komandırin súırelep syrt­qa alyp shyǵady.  Jan alyp, jan berip jatqanda Ilıanyń adam­gershiligi, qaısarlyǵy, jaýynger­lik antyna adaldyǵy arqasynda jaraly Ty­ny­baıdy birneshe sha­qyrym jerge arqalap, áskerı-dala gospıtaline aparyp tabys­taı­dy. Olar ja­ra­lylardy tıegen poıyzben Ýk­raına jerindegi tyl­ǵa on bes kún degende jetkizedi. – Ákeıdi gospıtalǵa ákel­gen­­de aıaǵy qabynyp, aýrý meńdep ketken eken, – dep eske alady Tynybaı aǵaı­­dyń qyzy Baqyt apaı. – Sóıtip, dárigerlerge oń aıaǵyn tizeden jo­ǵary kesip tas­taýǵa týra keledi. Ol kezde aýrý­dy bildirtpeıtin dáriniń tapshy kezi, ákeıge bir staqan spırt beredi de, operasııa jasap, aıaǵyn kesedi. Jaraqat alǵan soldat 1945 jyl­dyń tamyzyna deıin  gos­pıtal­da emdelgen soń, ekinshi top­taǵy múge­dektik alyp elge  oralady. Árıne, maıdandaǵy erlik isteri baǵalanyp, «Qyzyl Tý», I,II dárejeli «Otan soǵysy» ordenderimen, «Erligi úshin» medaline  ıe boldy. – Meni ajaldan qutqarǵan sol adamǵa ómir boıy qaryzdarmyn. Eger Ilıa bolmaǵanda basqa so­ǵys­ta sheıit bolǵan jaýyn­ger­ler­den ja­nym áýlıe emes, otqa oranyp jer jastanar edim, – dep, Tynybaı aǵa ylǵı maıdandas do­syn esine alyp oty­ratyn kóri­ne­di. Soǵystan keıingi jyldary ekeýi hat jazysyp tura­dy. Ilıa­ny óziniń týǵan baýyryn­daı sanap Qyrymǵa baryp, ekeýi sol bir kúnderdi eske alyp qaıtypty. Elge aman-esen oralǵan soń múgedekpin dep jatpady, jańa oqý jylynda Tastuma aýylyn­daǵy jer­­gilikti mektepte sabaq berip, ózi­niń alǵan pedagogtik bilimin jalǵasty­ra­dy. Jany olja, kóki­re­gi oıaý jigerli jigit ómiriniń soń­ǵy jyl­daryna  deıin qadirli de qasıetti ma­mandyq – muǵalim­dik kásipke adal bolyp, aldynan ót­ken birneshe júzdegen oqýshy­lar­ǵa bilimmen qosa tárbıe de beredi. 1947-1950 jyldary  Jam­byl selo­syn­da bastaýysh mek­teptiń meń­gerý­shisi, 1950-1957 jyl­dary Tal­dy­bulaq jeti­jyl­dyq mek­tebi­niń dırektory bolyp qyzmet isteıdi. Osy aralyqta QazPI-diń tarıh-fılologııa fakýltetin qy­zyl dıp­lomǵa bitiredi. Odan keıingi jyldary Ekpindidegi orta mek­tepte qazaq tili men ádebıeti­nen dáris berip, 1975 jyly qur­met­ti demalysqa shyq­qan­men, odan keıin de  uzaq jyl­dar boıy­na balalardan qol úz­bedi. О́ıtke­ni, boıyn­daǵy adaldyq, pa­rasat­ty­lyq, bilimdiligi, aınala­syn­­da­ǵy adamdar­dyń janyn túsi­nip, olar­ǵa aqyl-keńesin aıtyp ja­na­­shyrlyq kór­se­tetin adamı qasıet­teri ol kisini jaqsy kórýge, mu­ǵalim bedelin arttyrýǵa qyz­met etken edi. Negizde bar joǵalmas degen. Ár perzent ata-ana qaryzynan ýaqy­tyn­da qutyla almasy haq. Endeshe, Tynybaı aǵadan taraǵan ur­paqtan búginde ónip-ósip otyr­ǵan 25 nemere, 11  shóbere jyl saıyn aınalyp keletin qasıetti Jeńis kúnin ata-analarynyń da kúni sanap toı­laýdy  ol kisilerdiń kózi tirisinde de, keıin de atap ótýdi dástúrge aı­nal­dyrǵan. Bıyl da solaı jasa­maq. Al Ty­nybaı aǵaıdyń ózi qyz­met atqarǵan Ekpindi mektep mura­jaıyndaǵy Otan soǵy­synyń ardagerlerine ar­­nal­ǵan qa­byr­ǵa­daǵy ol kisiniń qu­jat­tary, fotosýretteri, mara­pat­­tary tur. Olar artynda qal­ǵan ur­paqqa  amanattap ketken  já­digerdeı saqtalyp, keleshek  jas­tardyń so­ǵystyń, Jeńistiń adam balasyna qan­daı qasiret, qan­daı zaýal áke­le­tininen, erlik­tiń, otansúıgishtik qa­sıettiń ja­dy­la­rynda jańǵyryp tu­rýy­na qyzmet etip turǵandaı kórinedi... Gúlzeınep SÁDIRQYZY. Almaty oblysy.