Balany nazardan tys qaldyrý qaterge uryndyrmaı qoımaıdy

Urpaq máselesi urymtal ekenin ýaqyt kórsetip otyr. Bir sát kózden tasa, kóńilden umyt qaldyrsań, jas shybyqtaı teńselip turǵan ul men qyz bir jaǵyna tartyp keteri anyq. Ondaı jaǵdaılar elimizdegi mektepterden, ózge de bilim oryndarynan az kezdesip jatqan joq. Osy má­seleni qalaı jónge keltiremiz, tıimdi joly qaısy, tıisti adamdar nendeı jumys­tardy júrgizý kerek degen máseleler Úkimet janyndaǵy Kámeletke tol­maǵandardyń isi jáne olardyń qu­qyq­taryn qorǵaý jónin­degi vedomst­voaralyq komıssııanyń kezekti to­ǵyzynshy otyrysynda qaraldy. Bas prokýratýranyń, Ishki ister, Ádilet, Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrlikteriniń, Sta­tıstıka agenttiginiń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi, oblys­tyq, Astana jáne Almaty qalalary ákimderiniń orynbasarlary qatys­qan alqaly jıyn Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulovtyń tóraǵalyǵymen ótti. Kámeletke tol­maǵandardy daǵdarys jaǵdaıynan shyǵarý jolynda tek shuǵyl kómek kórsetip, olardy ornalastyryp, ot­ba­syn áleýmettik jaǵynan qol­daý­dy qamtamasyz etip qana qoımaı, panasyzdyqtyń aldyn alý júıesin­degi barlyq sýbektilerdiń qyzmetin júıeli úılestirý, jat qylyq oryn alǵannan keıin endi ne isteýge bo­lady demeı, ony boldyrmaý jaıy jan-jaqty sóz boldy. Sol sekildi ortalyqtardyń qyzmetin tıimdi úı­les­tirý jergilikti atqarýshy organ­darǵa júktelgeni belgili. Ásirese, kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyqtarynyń materıaldyq-teh­nı­kalyq bazasyn nyǵaıtý, onda ju­mysqa qabyldansam degenderdiń ózi tárbıeli bolý jaǵyn psıholo­gııa­lyq dıagnostıkadan ótkizý arqyly anyq­tap, konkýrstyq negizde ju­mysqa alý qajettigi de jan-jaqty aıtyldy. Sondaı-aq biliktilikti jetildirý ıns­tıtýttarynyń bazasynda qyzmetker­lerdi oqytý, praktıkalyq semınar-trenıngter júrgizý usynyldy. Jasyratyny joq, qazir elimiz boıynsha balalar men jasós­pi­rim­der arasyndaǵy sýısıdtik minez-qulyqtyń beleń alyp otyrǵany má­lim. Ony boldyrmaý jaıy komıssııa jumysynda keńinen tal­qylan­dy. Psıhıkalyq aýytqý­shy­lyqtan sýısıdtik minez-qulyqtyń qalyp­ta­sýy­nyń astarynda áleý­mettik kó­ńil-kúıdiń áser etetin faktorlary tilge tıek bolyp, balalar men jasóspirimderdiń ara­syndaǵy bul qasiretti sheshýge barlyq mekemeler men azamattar tize qosyp áreket etý jaıy da nazardan tys qalmady. Bul másele boıynsha otyrysqa qatysý­shy­lar kámeletke tolmaǵandarǵa psı­holo­gııalyq já­ne medısınalyq qyzmet kórsetýdi jaqsartý, jas­tar­ǵa arnal­ǵan den­saýlyq saqtaý orta­lyq­taryn qurý jáne otba­sylyq psıhoterapııa jumystaryn jan­dan­d­yrý joldary talqyǵa usynyldy. Bilikti keńeske nemese medıka­mentozdy emge muqtaj adamdarǵa medısınalyq jáne áleýmettik-psı­hologııalyq kómekti uıymdastyrý­dyń jańa nysandaryn paıdalaný týraly usynystar da engizildi. So­ny­men qatar, praktıkalyq is-shara­lar­dyń tıimdi júıesi, sýısıdtik minez-qulyqtyń sebepterin ashý jáne ony adam ólimine jetkizbeı anyqtaýdy ǵylymı turǵydan zerttep, zerdeleý qajettigi týraly oı-baılamdar ortaǵa salyndy. Buǵan qosa taǵy bir qadap aıtar mańyzdy máseleniń biri – bala quqyqtary týraly konvensııaǵa saı, otandyq zańdar kepildik beretin balalardy jumyspen qamtý, olardyń bos ýa­qy­tyn tıimdi paıdalaný, quqyq­tary­nyń buzylmaýyn qamtamasyz etý jaıy áńgime ústinde alýan túrli pikirlerge arqaý boldy. Otany­myzda qosymsha bilim beretin 620 uıym bar desek, osynyń 21,6% paıyzyndaǵy balalar ǵana bos ýaqytyn pán úıirmelerinde, sport seksııalarynda ótkizedi eken. Ýaqytyn tıimdi paıdalanǵan ba­lalardyń boıynda rýhanı má­denıettiń, joǵary bolatynyn, mo­raldyq jáne azamattyq sapa­nyń bıik turatynyn tárbıesi tá­limdi mektepterden kórip júrmiz. Súleımen MÁMET.