Ortaq iske oıly kózqaras kerek

"Altyn belgi ıegerleri kóbeıip barady" (E.Q.31.03.2011 j.) Aýyl mektebi men qala mek­te­biniń ara salmaǵynda aıyrma­shy­lyq bar. Birinshiden, qala mektepteri aýyl mektepterindeı emes, muǵalim­der­den tapshylyq kór­meı­di. Qalada jumys surap ótinish bil­dirgenderdi tańdap iriktep alý­ǵa tolyq múm­kinshilik bar. Jumys­qa ornalasa almaı júrgen, aýyl­dan barǵan bilikti ustazdar qan­sha­ma? Olardyń keıbiri joǵary sa­nat­ty muǵa­lim­der. Bul qala mek­tebiniń ajaryn ashpaı ma? Son­daı-aq alys aýyl­da­ǵy bastaýysh mektepterdiń jaı-kúıi de avtor­dyń kózqarasyna iligýi kerek edi. Qashyqtyqtan oqy­tý, ınternettik júıe, t.b. ozyq jaılar aýyl mektepterinde áli de aqsaýda. Qala mek­­tebiniń bazalyq qýaty da alys­taǵy aýyl mektebinen ál­deqaıda artyq desem, asyra baǵalaý bolmas. Sóıte tursa da keıbir aýyl mektepteriniń UBT kórsetkishi jekelegen qala mektebiniń dárejesi­nen ar­tyq bolmasa kem emes ekenine nanatyn shyǵarmyz. Aýyl­da jap­paı kózboıaýshylyq, «jalǵan is» etek alyp jatqanda qala mektepteri de «qarap otyrmaǵany» jáne anyq. Taǵy bir aıtarymyz, «Altyn belgi» alǵan­dar­dyń bári birdeı memlekettik már­tebege ıe qazaq tilin bile me eken?» deıdi avtor. Menińshe, bir jaýap: búgingi aýyl mektebi ana tili jóninen qala mektebinen kósh boıy ozyq. Sondaı-aq ma­qa­lada osy jónsizdikterge (baǵany kóte­rip qoıý, uıaly telefon arqy­ly oqý­shyǵa suraq jaýap­ta­ryn berý, t.b.) «Oǵan kináli mektep, ne muǵalim emes, ótirik bedelge umtylýshylar» deıdi. Sonda umtylýshylar kimder? Avtor ashyp aıtpaı ma? UBT qorytyndysy eń birinshi balaǵa bilim bergen muǵa­lim­ge, mektepke bedel ekeni aıdan anyq. Eger anyq bolsa, nege olardy arasha­laı­myz? Sapaly bilim berýge qa­bilet­teri jetpeı, jalǵan jetistikterge je­týdiń eń tóte jolyn úıretip júrgen solar bolmaı ma? «Jel turmasa, shóp­tiń basy qımyldamaıdy» deıdi halyq. Jo­ǵary oryndardan kelgen baqylaý­shy­lar­dy «satyp» alady, bolmasa, kóńilin tabýdyń basqalaı áreketterin iske qo­sa­dy degen áńgime de el aýzynda. Osy­lar­dyń bárin anyqtap durysyn durys, burysyn burys dep, tórelik shy­ǵa­rýy­myz kerek. Onsyz bilim sapa­sy kóte­rilmeıdi. UBT-nyń bedeli ketedi. Oı­lastyra kelgende, avtor bárin tek óziniń respýblıkadaǵy eń ozyq maman­dan­dy­ryl­ǵan daryndy balalar mektebimen sa­lystyra qaraǵan sııaqty. Biz aýylda turatyn barlyq balalardy mektepke qabyldaımyz. Al atalǵan mektep eń ozat degen oqýshylardy iriktep alady jáne 5 synyptan bastap oqytady. Ol oqý­shylar bastaýyshty aýylda oqyp, qa­lada qatar­daǵy mektepterde bilim alǵan­dar. Sonda beınet kimdiki, ataq kimdiki? Búginde barlyq mektepte aldaǵy kók­temde bastalar UBT-ǵa ázirliktiń qyz­ǵan shaǵy. Muǵalim de, oqýshy da qar­balas ýaqytty bosqa ótkizbeı, bilim synyna yqtııatty ázirlikke kóshkenin kóp jerden ańǵaryp júrmiz. On bir jyl alǵan biliminiń qanshalyqty ekenin baǵamdaý ár shákirt úshin mańyzdy. Olqy jerlerińdi tolyqtyryp, baryń­dy odan ári molaıtyp, shyńdaı túsý er­teńgi kúni orta jolda qaldyrmaıdy. Oqý­yń sapaly bolsa sanań salmaqty, oıyń da orta bolmaıdy. Mektepterdegi bilim sapasy jóninde Aqjaıyq aýdany bilim bóliminiń bastyǵy Abdýǵajıev Marat bizben birde oı bólisken. – Sońǵy jyldary Aqjaıyq aýdany­nyń mektep bitirýshileri oblysta al­dyń­ǵy kóshte kele jatyr. Bul UBT-ǵa tııanaqty qamdanys, bilim berýge jan-jaqty qamqorlyq nátıjesi desem, ar­tyq baǵalaý bolmas. Bıyl mektep bitirýshiler 650 oqýshy bolsa, sonyń 619-y bilimin UBT-da synaýǵa tilek bildirip otyr. Bul jaman kórsetkish emes. Osy ýaqytqa deıin 5 ret aldyn ala test ba­qylaýlaryn ótkizdik. Úsheýin – mektepte, ekeýin – aýdandyq test ortalyǵynda. Baıqaýlar nátıjesi ázirlikti shyńdaı túsýdi qajet etedi. Áli de shıratar tus­tar barshylyq. Bul jaǵdaılar mektep basshylary men ustazdarǵa eskertildi. Talqylandy. Qalǵan ýaqytty tıimdi paıdalaný ortaq istiń nátıjeli bolýy­nyń kepili. Oqýshylardyń bilim sapasy oqytýshyǵa táýeldi. Olardyń bilimin jetildirý únemi nazarda. О́tken jyly jospar boıynsha 250 muǵalim óz bilimin kóterýge tıis bolsa, bizde 337 muǵalim óz biliktiligin arttyrdy. Aýdan boıyn­sha ótken oqý jylynda mektepter túgel oqýlyqpen qamtylyp otyr. Al endi gazettegi kóterilgen máselege toqtalar bol­saq, aýyl mektebiniń bilimine kúdik­te­ne qaraýdyń eshqandaı qısyny joq. О́tken jylǵy joǵary oqý ornyna túsken grant ıegerleri oblys boıynsha 1511 bolsa, sonyń 1006-y aýyl mektebiniń túlegi. Bizdiń aýdannan oqýyn alyp júre almaı qaıtyp kelgen oqýshyny estigen joqpyn. Aýyldaǵy test ortalyqtaryn jabýǵa bolmaıdy. Bir sózben aıtqanda, áli de qala men aýyldy salystyra qaraý úshin teńger­me­shilik shekaranyń syzyǵy salmaq­taý­dy qajet etedi. 125 baldy tek qalalyq oqý­shylar jınaýy shart emes shyǵar. Aýyl­da da úkili úmitke laıyq bilimdi oqý­shy­lar jeterlik, soǵan qýanamyz – dedi ol. – Onysy ras. Aýyl mektebin bir udaı kústánalaı bermeıik. Tiles JAZYQBAI, Qazaqstan Respýblıkasy oqý isiniń ozaty. Batys Qazaqstan oblysy, Aqjaıyq aýdany.