Jıyn maqsaty – qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý

Keshe Mınskide Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna (UQShU) múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysy ótti. Otyrysqa Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Armenııa, Qyrǵyzstan syrtqy ister mınıstrleri Erjan Qazyhanov, Sergeı Lavrov, Sergeı Martynov, Edvard Nalbandıan, Rýslan Qazaqbaev, О́zbekstan men Tájikstan syrtqy ister mınıstrleriniń orynbasarlary Bahtıer Islamov, Mahmudjan Sabırov jáne UQShU Bas hatshysy Nıkolaı Bordıýja qatysty. Al jıynǵa Belarýs Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Martynov tóraǵalyq etti. Keńes otyrysynda Uıymǵa múshe memleketter delegasııa­la­ry­nyń basshylary jalpyǵa ortaq halyqaralyq jaǵdaıdy tu­raqtandyrýdyń perspektıva­la­ryn jáne oǵan UQShU-ǵa múshe mem­leketterdiń qaýipsizdikti qam­ta­masyz etýdegi yqpaly týraly máselelerdi talqylady. So­ny­men qatar, jıynda Belarýs ta­ra­pynan usynylǵan áriptestik ınstıtýtyn qurý jáne BUU – UQShU pishinindegi bitimgershilik qyzmetti uıymdastyrýdyń pers­pektıvalary da qarastyryldy. Otyrysta UQShU Bas hat­shy­sy Nıkolaı Bordıýja Uıymǵa qatysýshy memleketter syrtqy saıasat vedomstvolary basshy­la­ryn ótken jyldyń jel­toq­sanynda qabyldanǵan Uıymǵa qatysýshy elderdiń halyqaralyq jáne óńirlik uıymdarmen ynty­maqtastyqty, sondaı-aq syrtqy saıasatty úılestirýge baılanysty sheshimniń jaǵdaıynan habardar etti. Bul qujatta atalǵan máse­lelerdiń basym baǵyttary kóri­nis tapqan bolatyn. Syrtqy saıasat vedomstvola­ry­nyń basshylary otyrys bary­synda, sondaı-aq UQShU-nyń bitimgershilik kúshterin qurýǵa, Uı­ym Syrtqy ister mınıstrleri ke­ńesi men UQShU Qaýipsizdik keńe­si hatshylary komıtetiniń kelesi otyrystaryn ótkizýdiń merzimi men ornyn anyqtaý jaıyn da qa­rastyrdy. Sońǵy atalǵan Uıym Qaýipsizdik keńesi hatshylary ko­mı­tetiniń otyrysy búgin (1 maýsym) Mınsk qalasynda ótedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanovtyń BAQ ókilderin habardar etkenindeı, Qazaqstan árdaıym óńirdegi jáne Eýrazııa keńistigindegi qaýipsizdik pen tu­raqtylyqty qamtamasyz etetin jaǵdaılar jasaýǵa qoldaý kór­se­tip keledi. UQShU-ny osy baǵyt­taǵy eń mańyzdy úılestirýshi jáne ózara yqpaldastyrýshy qu­ral retinde qarastyrady. Meniń pikirimshe, úlken áleýet pen damý bolashaǵyna ıe bul Uıymnyń jumysyna Qazaqstan aıtarlyq­taı belsendi atsalysyp júr, dedi osy týraly Qazaqstan Syrtqy is­ter mınıstri. Bizde Uıym aıa­synda saıası únqatysý tabysty damýda. Bizder júıeli túrde kezdesip, konsýltasııalar ótkizip, ózekti halyqaralyq jáne óńirlik saıası máseleler jóninde óz us­tanymdarymyzdy úılestirip oty­ramyz. Ortaq sheshimder dástúrli túrde qatysýshy memleketter bas­shylarynyń kezdesýlerinde kórinis taýyp keledi. Erjan Qazyhanov UQShU-nyń yntymaqtastyǵy qaýipsizdik máselelerimen aınalysatyn bas­qa da halyqaralyq jáne óńirlik uıymdarmen oıdaǵydaı damyp kele jatqanyna da toqtaldy. Mınıstr osyǵan baılanysty eń aldymen BUU, EQYU, EýrAzEQ, TMD, ShYU sııaqty bedeldi ha­lyqaralyq uıymdardy atady. Uıymnyń áskerı quraýshysy aıtarlyqtaı nyǵaıa tústi, dedi Erjan Qazyhanov ári qaraı. Bizde 2010 jylǵa jáne odan keıingi kezeńderge arnalǵan UQShU-nyń koalısııalyq áskerı qurylys jospary bar. Onyń júıeli túrde júzege asýy Uıymǵa múshe el­derdiń áskerı yntymaqtastyǵyn ári qaraı damytyp, ony jetildirýde oń yrǵaqqa qol jetkizýge múmkindik beredi. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­domstvosynyń basshysy 2009 jyly Uıymnyń Jedel áreket etý ujymdyq kúshteriniń quryl­ǵanyn atap kórsetip, ol bolashaq­ta týyndaý qaýpi bar synaqtar men qaterlerdiń aldyn alýǵa, oǵan qarsy shuǵyl áreket etýge járdemdesetin ortaq ámbebap kúsh áleýetine aınalatynyna senimdi ekenin bildirdi. Sonymen qatar, mınıstr ótken jyl Uıym úshin jemisti bolǵanyn da atap ótti. Buǵan mysal retinde UQShU-ǵa múshe memleketterdiń basshylary Uıymnyń Jarǵysy­na jáne Ujymdyq qaýipsizdik kelisimine engizgen ózgeristerdi, bul ózgeristerdiń áreket etý júıe­si­niń tıimdiligin arttyrýǵa, ujym­dyq qaýipsizdik kúshteri men qu­raldarynyń júıesi qyzmetin retteıtin qujattardyń blogyn nyǵaıtýǵa baǵyttal­ǵa­nyn keltirdi. Osyndaı ynty­maq­tastyq Uıym aıasynda áskerı-eko­nomıkalyq jáne áskerı-tehnı­kalyq baıla­nys­tardyń damýyna qosymsha serpin beretin bolady. UQShU-ǵa múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńe­si­niń shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy otyrystary máresine jetken soń, onyń qorytyndysy týraly UQShU-nyń Bas hatshysy Nıkolaı Bordıýja men Belarýs Syrtqy ister mınıstri Sergeı Martynov BAQ ókilderine bas­pa­sóz máslıhatyn ótkizdi. Sergeı Martynovtyń aıtýynsha, oty­rys­ta talqylanǵan máselelerdiń barlyǵy múshe eldermen qatar, halyqaralyq qoǵamdastyq úshin de ózekti. Al Uıymnyń kelesi oty­rysy osy jyldyń jeltoqsa­nynda Máskeýde ótetin bolady. Onyń habardar etýinshe, Jedel áreket etýge baǵyttalǵan bitimgershilik kúshter BUU-men birlese otyryp, sondaı-aq Uıymǵa múshe elderdiń aýmaqtarynda olar­men kelise otyryp áreket etetin bolady. Qazirgi kezde atalǵan qurylymǵa baılanysty jumystar qolǵa alynyp jatyr. Qazirgi kezeńde qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý Ortalyq Azııa óńiri úshin ǵana emes, búkil álemdik qoǵam­dastyq úshin de ózekti máse­le­lerdiń biri bolyp otyr. Osynaý ótkir máselelerden Qazaqstan da eshqashan syrt qalmaıdy. Son­dyqtan da elimiz eldegi jáne óńirdegi qaýipsizdik pen turaqty­lyqty qamtamasyz etýge, jańa qaýip-qaterlermen halyqaralyq quqyq arqyly kúresýge, tóner qaýipti boldyrmaý, odan aldyn ala saqtandyrý máselelerin sheshýge, sonyń túp negizinde jatqan sebepterdi joıýǵa qatysty qo­laı­ly jaǵdaılardy týǵyzý úshin dáı­ekti túrde naqty qadamdar jasap keledi. Al UQShU óńirdegi qaýip­siz­dik pen turaqtylyqty qamtama­sy­z etý jóninde ózara is-qımyl men úılestirý jumystary qural­dary­nyń biri retinde óz qyzmetin júzege asyrý ústinde. Uıymnyń negizgi maqsaty men mindetine ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, oǵan múshe memleketterdiń egemendigi men aýmaqtyq tutas­tyǵyn qorǵaý, ulttyq qarýly kúsh­terdi áskerı uıymdastyrý jaǵynan kúsheıtý, áýe shabýy­lyna qarsy qorǵanystyń birlesken júıesin saqtaı otyryp, TMD-ǵa kirmeıtin memlekettermen shekarany birlesip qorǵaý salasyndaǵy ózara is-qımyl men yntymaqtastyqty úılestirý jatady. Ýaqyt ótken saıyn UQShU óziniń qyzmet aıasyndaǵy baǵyt­taryn keńeıte túsýde. Sol ma­ńyzdy baǵyttarynyń biri ıadro­lyq qarýdy taratpaý týraly ha­lyq­aralyq rejimdi kúsheıtý bo­lyp tabylady. Osyǵan baıla­nys­ty 2005 jyldyń mamyrynda      Nıý-Iorkte ótken Iаdrolyq qa­rý­dy taratpaý týraly shartty tal­qylaýǵa arnalǵan VII konferen­sııa­da oǵan qatysýshylar UQShU-ǵa múshe memleketter ara­synan óz elderi aýmaqtarynan ıadrolyq qa­rýdy óz erkimen shyǵarǵan Qazaq­stan men Belarýsti erekshe atap ótken bolatyn. UQShU-nyń bitimgershilik áleý­e­tin qalyptastyrý, sondaı-aq Uıym aıasynda bitimgershilik kúsh­terin qurý máselesi biraz jyldan beri kóterilip keledi. О́ıt­keni, bul qazirgi zamanǵy qaýip-qaterlerge áser etýdiń ámbebap júıesiniń mańyzdy elementi bolyp otyr. Osyǵan baılanysty bar jáne yqtımal qaterlerdiń, onyń ishinde terrorızm men ekstremızm, esirtki trafıgi men uıymdasqan qylmystyń ózge túrlerine qarsy kúresti kúsheıtý, UQShU-ǵa múshe memleketterdiń qaýipsizdigin odan ári nyǵaıtý maqsatynda UQShU-nyń Ujymdyq jedel áreket etý kúshterin qurý týraly sheshim qa­byldanǵan edi. Keshegi otyrysta oǵan qatysýshylar osy máselege de erekshe nazar aýdardy. Keshe, sondaı-aq UQShU-ǵa qa­tysýshy memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń kezekti otyrysyna kelgen delegasııalar basshylaryn Belarýs Respýb­lıka­sy­nyń Prezıdenti Alek­sandr Lýkashenko  qabyl­dady. Álısultan QULANBAI – Mınskiden.