Týrızm klasterin damytý – ózekti másele

Naryq zamanynda tirligin tú­zegen Qapshaǵaı aımaǵyndaǵy qolǵa alynǵan irgeli isterdiń biri – básekege qabiletti týrıstik ındýstrııany qalyptastyrý ba­ǵytynda naqty jumystardyń qol­ǵa aly­nyp, jalǵasyn tap­qany. Kúre joldyń boı­yndaǵy demalys oryndary jolaýshy­ny shaqyryp, qol bulǵaıtyndaı. Qapshaǵaı sý qoımasynyń oń­tústik jáne soltústik jaǵa­jaılarynda tutyný­shy­ǵa qyz­met kórsetetin 178 demalys or­ny bar. Olar úsh sektorǵa bó­lin­gen. Qala aımaǵyndaǵy demalys or­yn­darynyń sa­ny 38 bolsa, sol­tús­tik jaǵajaıda 27 jáne qa­la­dan 40 shaqyrym jerde 113 dem­a­lys orny halyqqa jaz aı­la­ryn­da qyzmet kórsetedi. Onda de­ma­lý­shylardy jatyn oryn­men birge, mádenı sharalarmen qamtý ja­ǵy jan-jaqty uıym­das­tyrylǵan. Kún ysyp, sýǵa shomylý bas­talǵan sátten, ásirese, demalys kúnderi Qap­sha­ǵaı jaǵajaıynda demalatyndardyń sany úsh esege deıin artady. Bir kúnde dema­latyndardyń sany 16 myńǵa deıin jetetin kezder de bolady. О́tken jyldan beri Ystyqkólge barý saıabyrsyǵany belgili. Son­dyqtan ótken jazda munda Almaty­dan ǵana emes, elimizdiń túkpir-túkpirinen aǵylǵan de­ma­lýshylarda esep bolmady. Jáne bir atap kórsetetin jáıt – de­ma­lys oryndary kórsetken servıstik qyzmettiń joǵary tal­ǵamda bolýyna negiz qalanǵan. Jylda jazǵy demalys naý­qany 1 ma­myr men 30 mamyr ara­ly­ǵynda ótetin Ile-Bal­qash re­ga­tasymen bas­ta­lady. Bıyl da bul úrdis jalǵasyn taý­yp, on birinshi már­te jalaý kótergen shara adamdardy qorsha­ǵan or­ta­ny qa­dirleý men tabıǵatty aıa­laýǵa ún­­dedi. Aıǵa sozyla­tyn júzý sa­paryna 70 komanda qa­ty­satyny da úlken qýanysh. Qapshaǵaı syrtyn­daǵy «Mu­ra­ger» eko­lo­gııalyq lageri de­ma­lys kezeńi bas­ta­lysymen mektep oqýshylaryn qabyldaýǵa esi­gin aıqara ashady. Jolda­ma­nyń qu­ny 9500 teńge bolsa, on­yń ishine ekskýrsııa, akvaparkti tamashalaý, lager is-shara­la­ry, bes mezgil tamaqtaný kiredi. Lagerge Qap­shaǵaıdaǵy balalar úıi men kóp ba­laly otbasy­la­ry­nan búldir­shin­der kelip, tegin demalady, densaýlyqtaryn túzeıdi. Qapshaǵaı jaǵalaýynda soń­ǵy jyl­dar­da týrızm ındýstrııa­sy­nyń qarqyndy damýy baı­qa­lady. О́tken, 2010 jyly kór­se­tilgen aqyly týrıstik-saýyqty­rý qyz­me­t kólemi 385 000,0 myń teńgeni qur­ǵany osynyń dáleli. Aımaqtaǵy týrızmdi damytý baǵ­darly sharalarmen jalǵasyn tapqan. Máselen, Qapshaǵaı de­ma­lys baza­larynda halyq­ara­lyq, respýblıkalyq, ob­lystyq deńgeıdegi týrıstik kórmeler, jármeńkeler men konferensııalar ótkizi­lip, onyń myńyzyna mán beriledi. Shaharda ishki týrızmdi da­my­týmen 5 tý­rıstik fırma aı­na­lysady. Olar oblys­tyq týrızm, dene tárbıesi jáne sport bas­qarmasy uıymdastyratyn jyl­da­ǵy jár­meń­keler men ekspedı­sııa­larǵa qatysady. О́tken jyl­dyń shilde aıynda «Sarqylmas saıahat» atty halyqaralyq jár­meńkege Qapshaǵaı qalasy aty­nan «Oazıs» sport-kóńil kóterý kesheni «Qapshaǵaı farfor» aksıonerlik qoǵamy, «Akvapark» seriktestigi, «Marat» fotosa­lo­ny qatysyp, jaq­sy jumysta­ryn jarnamalaýyna múm­kin­dik aldy. «Almaty oblysyndaǵy tý­rızm salasynyń múmkindik­te­ri» atty ob­lys­tyq konferen­sııaǵa sport-kóńil kóte­rý kesheni óziniń ınvestısııalyq jobasyn usynyp, abyroıymen qorǵaǵa­nyn da aıt­qan jón. Týrızmdi damytý baǵytynda básekege qabiletti jańa týrıstik nysandar salý kózdelgen. Qap­sha­ǵaı sý qoımasynyń sol­tústik jaǵalaýynda 2010 jyly 3 jańa týrıstik qurylym iske qosylyp, oǵan 577 mln. 360 myń teńge ınvestısııa tartylǵan. Týrızm salasyndaǵy mekeme qyzmet­te­rinen túsken paıda 2015 jyly 2008 jyl­ǵa qar­a­ǵan­da 47,5 paıyzǵa ósedi dep jos­par­lanǵan. Osy salaǵa salynar ınves­tı­sııa­nyń negizgi qoryn 2015 jylǵa qa­raı 40 paıyzǵa jetkizý baǵy­tyn­daǵy jumys yn­­tamen atqa­ry­­lý­da. Týrıstik ındýstrııa qu­ry­ly­sy­nyń ósýine baılanysty kórse­tiler týrıstik qyzmet kó­lemi de jyl saı­yn 10 paıyzǵa kóterilip, jospardyń maqsat-múd­desin aı­qyndaı túsip otyr. Jasóspirimder týrızmin da­my­tý da bas­ty nazarda. Osy ba­ǵytta «Meniń Ota­nym – Qa­zaq­stan», «Týǵan jerim – jer­uıy­ǵym» atty ekspedısııalar uıym­das­ty­rylǵan. «Murager» ekolo­gııa­lyq toby «Tańbaly tas» eko­logııalyq aksııasyn ót­kizse, «Ta­bıǵat» ekologııalyq odaǵynyń tóraǵasy M. Eleýsizovtiń jáne Esik zoo­ba­ǵynyń dırektory A. Shlıahovtyń qaty­sýymen ekolo­gııalyq konferensııanyń da jas urpaqtyń qorshaǵan ortaǵa degen kóz­qarasyn qalyptastyrýǵa tıgizgen áseri mol deýge bolady. Qapshaǵaı sý qoımasynda úsh baǵyt boı­ynsha jumys júrgi­zi­lý­de. Aımaqtaǵy týrızmniń ın­fra­­qurylymdaryn damytý úshin mindetti túrde týrıster jalpy paı­da­lanatyn jol-kólik, oǵan qo­sa sýmen, elektr energııa­sy­men já­ne kanalızasııamen qam­ta­masyz etetin ınfraqury­lym­dar­dy jetildirý qajettigi alǵa qoıylǵan. Osy­laısha Qapsha­ǵaı­da týrızm klasterin damytý isi odan ári óz jal­ǵa­syn taba­ty­ny­na búgingi qol­ǵa al­yn­ǵan utym­dy ister naqty dálel. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.