Biz – patrıottar planetasynanbyz!

Kóktemgi dala jumystaryn endi aıaqtap, demin bir alyp otyrǵan dı­qandar tilegindeı bolyp, Qos­ta­naı­da aq jaýyn quısyn-aı kelip. Biraq tabıǵattyń osy qubylmaly minezi Qazaqstan patrıottarynyń «Meniń Qazaqstanym!» forýmyna kóldeneń tura almady. Jyly jańbyr júzde­rin jýyp turǵan jastar «Qazaqstan, alǵa, bıikke samǵa!», «Meniń Otanym – Qazaqstan!», «Biz biriksek, alynbaıtyn asý joq!» dep urandatady. Rámizder kúnine oraı osymen tórtinshi ret ótkizilip otyrǵan Patrıottar forýmy Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna tuspa-tus keldi. 1991 jyly týǵan jastar bıyl jıyrmaǵa toldy. Alańǵa kelip turǵan da negizinen táý­el­sizdigimizben qurdas qyz-ji­git­ter bolatyn. Forým qonaq­tar­dyń A.Baıtursynov atyn­da­ǵy Qostanaı memlekettik ýnı­ver­sıteti aldyndaǵy ult ustazy, Alash ardaqtysy Ahmet Baı­tur­synov eskertkishine gúl shoq­taryn qoıýdan bastaý aldy. Bul zańdy edi. Hal­qy­nyń qa­myn, eliniń bostan­dy­ǵyn, erkindigin oılap, «el búginshil, meniki erteńgi úshin» dep alysqa kóz tigip, oı ormanynda otyr­ǵan Ahań beınesi elimiz patrıo­tızmi­niń naǵyz sımvoly tárizdi. Qazaq­stan Patrıottary forýmyna Qazaqstannyń Memlekettik El­tańbasynyń avtorlary Shota Ýálıhanov pen Jandarbek Má­libekov, Qazaqstannyń Memlekettik Týynyń avtory Sháken Nııazbekov keldi. – Elimizde Rámizder kúniniń qabyldanýy – biz úshin úlken baı­lyq. Jastar, sizder eldiń tarıhyn tereń bilýlerińiz kerek. Ahań ustanǵan ıdeıalarǵa adal bolyńyzdar, – dedi Qazaq­stan Gerbi avtorlarynyń biri Shota Ýálıhanov. Ol osy eskertkish aldynda óziniń tolqyp turǵa­nyn da jınalǵandardan ja­syr­ǵan joq. Jańa ǵasyr ta­baldy­ry­ǵyn attaǵanda belgili mú­sin­shi marqum Tólegen Dos­ma­ǵan­be­tov ekeýi ǵalym, kú­resker, qaı­ratker Ahań beınesin som­da­ǵan osy eskertkishti jasap shyq­qan edi. Ol búgingi urpa­ǵyna rýhanı nur shashyp turǵan tárizdi. Ahań atyn alyp otyrǵan Qostanaı memlekettik ýnıversıteti ujymy jastardyń osy sharasynda belsendilik tanyt­ty. Rektor Asqar Nametov bas­ta­masymen elimiz rámizderiniń avtorlary bilim ordasyna sha­qy­rylyp, olarǵa qurmet kór­se­tildi. Shota Ýálıhanov pen Jandarbek Málibekov qalanyń zııaly qaýym ókilderimen rııa­syz áńgime-dúken qurdy. Táý­el­siz elimizdi asqaqtatyp tu­ra­tyn memlekettik rámizderdiń ómirge joldama alýy op-ońaı bolǵan joq. Ol Parlamentte bekitilgenshe qystalań joldardan ótti. Keshte rámiz avtor­lary osy aıtyla bermeıtin jaıdy zııaly qaýym ókil­de­riniń suraýyna baılanysty syrdaı etip aıtyp berdi. – Jobany depýtattar aldy­na alyp kelgende kıiz úı (sha­ńy­raqty aıtady) qalaısha Gerb­­te beıneleýge bolady, ony qalaı eli­mizdiń sımvoly etip alamyz degen keleńsiz pikirlerdi de estidik. Sol kezde Nursultan Ábish­uly keldi janymyzǵa. «Ne istedi­ńiz?» dep surady. «Tul­­pardyń múıizindegi alma­ly-salmaly saqınalardy tú­sin­­dirip jatyr­myn», dedim. «Tulpardyń múıi­zi ne istedi senderge? Múıizdegi jeti saqı­na qazaqtyń jeti ata­syn bilý, ata-babany qurmetteý uǵymyn bildiredi. Jáke, du­rys», dedi. Solaı daý-damaıǵa bergisiz pikirlerge núkte qoıyldy, – dedi Memlekettik Gerb avtor­lary­nyń biri Jandarbek Má­libekov. №1 Balalar men jasós­pi­rimder sport mektebinde sol kúni Qazaqstan boksynyń jasyn­daı jarqyrap ótken jaryq jul­dyzy, marqum Bekzat Sat­tar­hanovtyń ata-anasy Seıilhan Sat­tarhanuly men Syrlykúl Shoı­bekova jas sportshylarmen kezdesti. Sekeń men Syrlykúl osy forýmǵa shaqyrý alǵanda erekshe tolqyǵan. On bes jasy­nan bastap qolyna bylǵary qolǵap kıgen Bekzat 1996 jyly on alty jasynda Qostanaıda jasóspirimder arasyndaǵy ót­ken respýblıkalyq chempıonatta jeńimpaz bolyp, óziniń sport­taǵy jeńisti joldaryn osy Tobyl boıynan bastaǵan eken. Sodan tórt jyldan keıin Sıdneı Olım­pıadasynda chempıon bo­lyp, elimizdiń kók baıraǵyn Avstralııaǵa bar nazaryn aýda­ryp, kóz tigip otyrǵan tórtkúl dúnıe aldynda jelbiretpep pe edi. Bekzat dese eleń etpeıtin kim bar. Bekzattyń ata-anasyn izdep kelip sýretke túsip jat­qan­dar da boldy. Sport mektebiniń balalary da olardy yntyǵa kútip otyrdy. – Bekzat eliniń naǵyz pat­rıoty edi, – dedi Seıilhan aǵa jas sportshylarmen kezdesýde. –  Ony ol isimen de, sózimen de dáleldep ketti. О́zimen pikirlesken «Habar» arnasynyń tilshisine: «Aǵa, men osy jeńisimdi qa­sıetti Túrkistan qalasynyń 1500 jyldyǵyna arnaıty­nym­dy jazyńyzshy!» degen eken. Sondaı-aq respýblıkalyq «Egemen Qazaqstan» gazetiniń redak­sııa­synda bolǵanda ol pikir ki­tabyna: «Túrkistandaı qasıetti jerde týǵanyma myń da bir rahmet aıtamyn. Ulttyq rýhy myq­ty eldiń eńsesi de bıik bolady. El namysy – meniń namysym!» dep jazypty. Jıyrma jasynda Bekzat aǵalaryń sportta bıik tu­ǵyr­dy baǵyndyryp, osyndaı ja­lyndy sózder aıtyp ketti. Sen­der de sportty serik etiń­der, na­mysty bolyńdar, aına­laıyndar! – Ulymyzdyń tabany tıgen jerge jetkenshe asyqtyq. Qos­ta­naı búgin maǵan erekshe ys­tyq. Bekzatym úsh olımpıadaǵa qatysyp, chempıon bolamyn dep aıtatyn edi. Ol armanyna jetkizbeı, Alla ózi alyp ketti ǵoı. Taǵdyrdyń isine ne shara... Meni keıingi balalardyń, Bekzattyń inileriniń jeńisteri qýantady. Bir tilegim – onyń alǵash jeńisti joly bastalǵan Qostanaıda Bek­zatty eske túsiretin jarystar ótip jatsa deımin, – dedi Syrlykúl Shoıbekova. Patrıottar forýmyna kelgen delegattar kúnuzaqqa Qostanaı­da­ǵy ásem oryndardy, mýzeılerdi aralady. Tarıhı-ólketaný mýzeıinde bolǵan «Qostanaı obly­sy jastarynyń «Altyn kitaby» jobasynyń tusaýkeseri elimiz­diń barlyq oblystarynan kelgen belsendi jastardyń barlyǵyna da unady. О́ıtkeni, bul Qazaq­stan­da tek Qostanaıda ǵana qanat qaq­qan jastar jobasy bolatyn. Jyl saıyn kúzde oqýda da, óner­de de, eńbekte, jalpy ómirde úzdik tabystarǵa jetken, aınalasyna úlgi bolatyn jastardy «Altyn kitapqa» tirkeý saltanatty túrde ótkiziledi. Olardyń arasynda ǵalym da, stýdent te, jumysshy da, erlikke parapar áreket etip, adamdardy ajal tyrnaǵynan alyp qalǵan qarapaıym azamattar, túrli mamandyq ıeleri bar. Bes-alty jyldyń ishinde «Al­tyn kitapqa» esimi altyn árip­termen oıyp jazylǵan «altyn jas­tardyń» sany 117-ge jetti. Olar – elimizdiń bolashaǵy, úkile­gen úmiti. – Patrıotızm degenimiz jas­tar­dyń naqty isi bolýy kerek. Bul oraıda qostanaılyq jas­tar­dyń, qurby-qurdastarymyz­dyń úlgi alatyndaı ıgilikti sha­ralary bar eken. Qyzylordada ózim jetekshilik etetin «Samu­ryq» ınnovasııalyq ıdeıalardy damytý ortalyǵy kóp jumystar júrgizip otyr. Memlekettik jastar saıasatyn júzege asyratyn úkimettik emes uıym bolyp sa­nalamyz. Jastardyń azamattyq belsendiligin arttyrý kerek, olar kósh sońynan ilespeı, kósh­ti bastaýy kerek. Qazaqstannyń barlyq jas­tarynyń basyn qo­syp otyr­ǵan forýmnan alǵan áse­rimiz jaqsy. Biz qyzyl­orda­lyq jastar osy forýmǵa óz usy­ny­sy­myzdy da aıta keldik. Rá­miz­der kúni tórtinshi ret respýb­lı­ka­lyq deńgeıde atalyp otyr. Muny jylyna osylaı bir ret qana atap qoımaı, jergilikti jer­lerde memlekettik rámiz­der­di ulyq­taý jumystary jyl boıy jalǵasyn taýyp jatsa degen tilek bar. Endigi jyly patrıottar forýmy­nyń bastalǵanyna bes jyl tolady, soǵan sáıkes kelesi 2012 jyldy Memlekettik rámizder jyly dep atasa, bul kóptegen is-sharaǵa muryndyq bolar edi, – deıdi Qyzylorda oblysynan kelgen delegat Jandos Tus­ma­ǵan­betov. Forým tek toı toılaýǵa kelgendeı kezekti sharalardyń orny ǵana bolmaı, oı túıýge múmkindik bergeni qýantty. Jastardyń ara­synda sol jastar tárbıesimen aınalysyp júrgen ustaz, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, Aqmola oblysy delegasııasy­nyń múshesi Raýshan Kógenova da júr. – Zamannyń, ýaqyttyń ózge­rýi qoǵamda, adamdar arasynda túrli jańa qarym-qatynastar alyp keledi. Sondyqtan jastar­dyń otansúıgishtik seziminiń selkeý tartpaýy úshin olarǵa tek tárbıe kerek. Patrıottyq tár­bıe berý isiniń kókeıkestiligi de sol. Mundaı forýmdar óte kerek. Biraq basqosýlarda eli­miz­diń ár shalǵaıyna kelgen jastar etene aralasýy qajet. Ár delegasııa shoq-shoq bolyp, ózderi júrmeýi tıis. Keleshekte forým sheńberinde jarys ne baıqaý sııaqty delegattardyń aralasýy­na muryndyq bolatyn shara­lar­dy da qamtyp otyrsa jaqsy bolar edi. «Jylqy kisineskenshe, adam túsiniskenshe» degen emes pe qazaq. Patrıotızm – eń al­dy­men adamı qasıetti damytý degen sóz, jastar aldymen birin birin syılaıtyn, biriniń biri qadirine jetetin, birin biri jaq­sy kóretin bolýy kerek. «Otan­dy súıý – ımannan» degenniń túbi osynda jatsa kerek, deıdi Raýshan Nurhanqyzy. Kelesi kúni forým jalǵasyn tapty. Onyń jumysyna Má­de­nıet mınıstri Muh­tar Qul-Mu­ham­med, Parlament depýtattary, ádebıet, ónerdegi belgili tulǵalar arnaıy kelip qatysty. Qa­zaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyna ar­nal­ǵan jalpyult­tyq sharalar jos­paryn júzege asy­ryp jatqan Qostanaı oblysy­nyń áleý­met­tik-ekonomıkalyq da­mýy yr­ǵaq­ty sıpat alǵan. Eko­nomıkanyń da­mýy áleýmet­tik salanyń órkendeýine jol ashyp otyrady. Mádenıet mınıstri bastaǵan mártebeli qo­naqtar forým saltanatynyń al­dynda oblys ákimi Sergeı Kýlagınmen birge Qostanaı qalasyn­da­ǵy birneshe áleýmettik-mádenı nysan­dar­ǵa bas suqty. Muhtar Qul-Muhammed aldymen Y.Al­tyn­­sarın atyndaǵy jasós­pi­rim­der kitaphanasyna keldi. О́tken ǵa­­syr­dyń basynda orys kópe­si­niń atqorasy bolǵan ol búginde balalardyń rýhanı nár alatyn oshaǵyna aınalǵan. Sonyń bar­lyǵy da ǵımaratqa eki jyl boıy júrgizilgen jóndeý jumystary­nyń arqasynda múm­kin boldy. Munan keıin mınıstr M.Gorkıı atyndaǵy orys drama tea­tryna keldi. Jalpy, Qostanaı qalasynyń ortalyǵynda ótken ǵasyrlarda salynǵan tarıh kýá­gerindeı arhıtektýralyq eski qurylystar barshylyq. Teatr so­nyń birine ornalasqan bola­tyn. 1913 jyly aǵashtan salyn­ǵan úı keıin birneshe ret jańar­tylǵan. Alaıda Keńes Odaǵy jyl­darynan beri jóndeý ju­mys­taryn kórmegen ǵımarat bir emes, eki ujym – drama jáne qýyr­shaq teatrlaryna tarlyq ete bastaǵan edi. Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qarjyǵa ótken jyly ǵımarat ıne-jipten shyqqandaı qaıta jóndeldi. Arhıtektor mamandar ony jóndep qana qoıǵan joq, oǵan qosymsha zal da qosty. Endi búldir­shinderdiń Qýyrshaq teatry jańa, arnaıy zalǵa ıe boldy. Mınıstr teatrdyń sán-salta­natyna rızashylyǵyn bildirdi. I.Omarov atyndaǵy Qostanaı oblystyq qazaq drama teatry ótken jyly óziniń onjyldyq mereıtoıyn atap ótken edi. Úl­ken jıyndar, konsertter ótki­zý­ge laıyqtalǵan ǵımarattyń drama teatr ereksheligine sáıkes kel­meıtindigi qatty bilinetin. О́tken jyldyń kúzinen bastap Qostanaı qalasynda qazaq drama teatry jańa ǵımaratynyń qury­lysy bastaldy. Elimiz erkin­di­giniń, táýelsizdiginiń arqasynda Serke, Elýbaı, Qapan sııaqty qazaq teatr óneriniń irgetasyn qalaǵan alyptardyń kindik qany tamǵan óńirde endi Eýropa men Azııa sáýlet óneriniń nyshan­daryn biriktirgen teatr úıi boı kóteredi. Qazir qurylys jumy­sy qyzǵan kez. Amandyq bolsa, kúzde oblystyq qazaq drama tea­try jańa shyǵarmalaryn kórer­me­nine jańa ǵımaratta usyna­tyn bolady. – Qostanaı – Ybyraı Al­tyn­sarın sııaqty qazaqtyń al­ǵash­qy aǵartýshy ustazynyń, Ah­met Baıtursynov sııaqty ulty­myz­dyń uly qaıratkeriniń, Mir­jaqyp Dýlatov sııaqty uly aqyny­nyń otany. Sondyqtan Qostanaı jerinde mindetti túrde qazaq drama teatry bolýy kerek. Keńes za­manynda bul jerde qazaq teatry atymen bolmaǵan. Arqa­lyq qalasynda ǵana teatr bol­dy. Qazir Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen Qostanaıda tuń­ǵysh ret qazaq drama teatrynyń ǵımaraty salynyp jatyr. Sóı­tip, Ahańnyń, Jaqańnyń ota­nyn­da qazaq óneriniń qarasha­ńyraǵy boı kótereıin dep otyr. Biz buǵan qýanyshtymyz, dedi mınıstr. Qazaqstan patrıottarynyń IV forýmynyń saltanaty ótken Qostanaı qalasyndaǵy Sport saraıy úsh júzden asa delegattar men qostanaılyqtarǵa lyq tol­dy. Memlekettik rámizder kúni tek Qostanaıda ǵana emes, «Meniń Týym!», «Meniń Gerbim!», «Meniń Gımnim!» atty aksııa Qazaq­stan­nyń barlyq oblys­tarynda ótti. Memlekettik rámizder – halqy­myzdyń tereń tarıhyn, óshpes rýhyn, ulttyq salt-dástúrlerin, erekshe eldik belgisin bildiretin úlken qundylyqtar. Osydan 19 jyl buryn Prezıdent Jarly­ǵymen táýelsiz Qa­zaq­stannyń memlekettik sımvol­da­ry bekitildi. Sodan beri ol eli­mizdiń jańa tarıhynyń jar­qyn betteri bo­lyp qosyldy. Saltanat elimiz­diń Ánuranymen ashyldy. Osy sharaǵa kelgen Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muham­med jastar aldynda sóz sóıledi. – Otan degen Memlekettik Tý, Memlekettik Gerb pen Memlekettik Gımnnen bastaý alady. Olardyń qasıetin qadirleý ar­qy­ly egemen elimizdiń otansúı­gish azamattary, patrıottary qa­lyptasady. Búgingi basqosýǵa arnaıy kelgen jastardyń deni Táýelsizdik qurdastary. Sizder eldiń bolashaǵysyzdar, memle­ket­tiń erteńisizder. Táýelsiz mem­­lekettiń negizin salýshy – Elba­sy Nursultan Nazar­baev­tyń bas­shy­lyǵymen týǵan elimizdiń kór­keıip, gúldene berýi úshin qaırat kórsetip, eren eńbek úlgisin kórsetetin sizder bolasyzdar, – dedi Muhtar Qul-Muhammed. Táýelsizdiktiń 20 jyly ishinde Memlekettik rámizder rýhanı-adamgershilik, qoǵamdyq-saıa­sı jáne fılosofııalyq mánge ıe bolyp keledi. Rámizder – mem­le­ket­tiń bet-beınesi. Asa kórnekti kóshbasshy Nursultan Nazar­baev­tyń dara saıasatymen 20 jyl­dyń ishinde orasan tabys­tar­ǵa jetken eldi syrt kóz aldy­men osy rámizderi – Týy, Gerbi, Gımni arqyly tanıdy. Muhtar Qul-Muhammed Táý­el­siz memlekette Elbasynyń bastaýymen júzege asyrylǵan jetken jetistikterge toqtalyp ótti. Eń aldymen elimizdegi beıbitshilikke, tynyshtyqqa jeter eshteńe joq. Osydan jıyrma jyl bu­ryn, táýelsizdiktiń eleń-alańyn­da-aq Nursultan Nazar­baevtyń danalyǵymen Qazaqstan qýatty­lyǵy jóninen álemde tór­tinshi oryn alatyn raketa­lyq-ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tar­typ jáne jer jú­zindegi eń iri ıadrolyq polı­gonnyń birin jap­ty. Al búginde bizdiń el dúnıe­júzindegi jappaı qyryp-joıatyn qarýdy toqtatý, qysqartý úderi­sinde basty kóshbasshy deńgeıi­ne jetti. Táýelsizdik alǵannan keıin erkin ekonomıkalyq qatynastar­ǵa qol jetkizdik. Sonyń arqa­synda ekonomıkamyz damydy, áleýmettik turmysymyz jaqsar­dy. Jaqyn jyldary álemdegi alpaýyt elderdiń ózin bir ta­ry­nyń qaýyzyna tyǵa kelgen qar­jy daǵdarysynan Qazaqstan qınalmaı ótip keledi. Kóptegen damyǵan elderde daǵdarystyń saldarynan áleýmettik shyǵyn­dar qysqartyldy, kásiporyndar jabyldy. Al Qazaqstan aǵysqa qarsy júzdi. Osy jyldar ishinde elimizde kóptegen kásip­oryn­dar ashyldy. Mine, endi El­ba­synyń bastamasymen údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵdar­lama jasalyp, sonyń sheń­berinde respýblıkada kópte­gen iri jobalar júzege asty. О́tken jyldyń ózinde Qostanaı oblysynda osy baǵdarlama boı­ynsha on joba ómirge joldama aldy. Ol degenińiz – iri ká­sip­oryndar, qus fabrıkalary, mal bordaqylaý alańdary, saýyn fer­malary! Onda júzdegen adam­dar jumys oryndaryn tapty. Ústimizdegi jyly beriletin jobalar da munan az emes. Al mundaı damýdyń sabaǵy jetilgen aǵashtyń gúldeıtini sııaqty, áleýmettik ádemi astary da bola­tynyn da aıtyp ótti Muhtar Abraruly. 2000 jyldan beri Qazaqstanda densaýlyq saqtaý men bilim berý salalaryna jum­salǵan qarjy on esege artty. 750 jańa mektep, 450 emhana men aýrýhana, bes myńnan astam mektepke deıingi mekeme men balabaqsha ashyldy. Ar­qa tórinde aqqýdaı qanat qaǵyp, ósip kele jatqan arý Astana Táýelsiz Qazaqstannyń qýaty men bolasha­ǵynyń sımvolyna aınaldy. – Osy bıik minberden Elba­sy­myzdyń «Bolashaq» baǵdarla­ma­synyń túlekterine aıtqan bir aýyz sózin búgingi jınalǵan otan­súıgish patrıot jastardyń esine salǵym kelip tur. Nursul­tan Nazarbaev: «Bizge HHI ǵa­syrda qalaı jumys isteý kerek ekenin biletin adamdar kerek. Ishki jáne halyqaralyq úderis­terdi tereń taldaı alatyn mamandar, memlekettik múddeni óz múddesinen bıik qoıatyn patrıottar kerek. Kim Qazaqstandy súıse, sol – patrıot. Kim shy­naıy qundylyqtardy tanysa, sol – patrıot, al ol qundy­lyqtar – adaldyq, ar-uıat, adamgershilik, dástúrge beriktik, Otan­ǵa degen mahabbat jáne onyń órkendeýine qyzmet etý», degen edi. Qazaq­standy otanym deıtin ár jas Elbasynyń osy ósıeti údesinen shyǵýǵa tyrysady dep oılaı­myn jáne soǵan tilektespin, – dedi mınıstr. Kóńilderdi shattyqqa toltyr­ǵan forým saltanatynda bıyl birinshi ret «Jyl patrıoty» qur­met belgisi birneshe atalym boı­ynsha tapsyryldy. Ol al­dymen Memlekettik rámizder avtor­lary Jandarbek Máli­bekov, Shota Ýálıhanov, Sháken Nııazbekovtiń keýdesine ta­ǵyldy. Sonan keıin ómirde erlik qımyl kórsetken, ǵylymda, oqý­da tamasha tabystarǵa qol jetkizgen jastar ıe boldy. Olar­­dyń arasynda Taraz qa­lasyn­daǵy kóp qabatty úıde shyqqan órtten 5 jasar qyzdy qutqarý ústinde qulap, eki qolyn birdeı syndyrsa da balany aman alyp alǵan 25 jastaǵy Sanjar Boz­daqbaev, Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanyndaǵy Shal­kó­de aýylynda bolǵan órtte 5 jas­taǵy balany aman alyp qal­ǵan 14 jasar Jandos Ilııas, qa­zaq tilin jetik meńgergen, «Qa­zaq­stan» ulttyq telearnasynyń baǵdarlama júrgizýshisi Maıa Veronskaıa, týberkýlezge qarsy 6 túrli dári-dármektiń ınnova­sııa­lyq jasalý tehnologııasyn oı­lap tapqan 30 jastaǵy Dmıtrıı Hrýstalev, Azııa oıyndarynyń kúmis júldegeri, boksshy Ivan Dıchko, taǵy basqalar bar. Forým saltanatynda Qazaq­stan­nyń kók baıraǵyn ustaǵan jastar sherýletti, zaldan aspan keńistigi tústes týlar alańsyz jelbirep turdy. Halqymyzdyń júregin namys, jiger kernegende kóńildegi qýanyshy aýzynan ja­lyn atqan óleń bolyp shyǵady. Al kóńil tolqynyn óleńmen jetkizgen Eltańba avtory Shota Ýálıhanovtyń aıtary tipti qa­nat­ty sózge aınalyp ketkendeı: «Otanym – baıtaq dala, Sáýletti, sándi qala. Otanym – asqar taý, Kógergen baqsha baý. Otanym – sheksiz teńiz, Baılyq pen baqyt egiz. Otanym – sulý án, Jaıqalǵan altyn dán. Otanym – bolat temir, Qaınaǵan qyzý ómir. Otanym – aıtar sózim, Otanym – meniń ózim!» – dep qaıyrdy aǵamyz. Osy oı fo­rýmǵa qatysqan árkimniń júre­ginde ketken tárizdi. Al qazaq estradasynyń juldyzdary Eskendir men Birjan Hasanǵalıev­tar, Merýert Túsipbaeva, Almas Kishkenbaev, Nurbolat Seıt­mu­ratov, Ibragım Eskendir, «Rıngo», «Orda» toptary shyrqaǵan patrı­tottyq ánder júrekterdi baýrady. Forým estrada juldyz­dary­nyń forým úshin arnaıy ja­zyl­ǵan ánurandy aıtýymen aıaq­taldy. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı.   Patrıotızmdi qalaı túsindiresiz? Gúldana Nurpeıisova, Qazaqstan Patrıottary partııasy ortalyq apparatynyń jetekshisi: – Patrıotızm degen  sózge  eline, halqyna, jerine degen súıis­pen­shilik uǵymdary syıysyp ketedi. Negizi  jurttyń barlyǵy da jalpy patrıotızm uǵymyn  túsinetin sekildi. Áńgime  elimizdiń, memleketimizdiń patrıoty bolýda,  ony qalyptastyrýda bolyp otyr. Memlekettik  rámizderimizdi jas urpaq  shynaıy júregimen jatqa bilýi kerek. Jasyratyny joq, buryndary  elimizdiń memlekettik rámizderine onshalyqty  kóńil bólinbeıtinin baıqaıtynmyn. Qazir Ánuran shyrqalǵanda jas órender dereý oń qolyn  júrek tusyna aparyp, ózderi  ony birge shyrqap turady. Qandaı ǵajaıyp sát deseńshi! Árkimniń kóńili tolqıdy, jerge, elge degen jaqsy kórý sezimi órekpıdi júrekte. Jas urpaqty patrıotızmge tárbıeleý úshin osy forým sııaqty sharalar kerek. Memlekettik  rámizderge qurmet sezimin nasıhattaýda osyndaı forýmdardyń  mańyzy  úlken.  Bul jastardy ǵana emes, barsha qazaqstandyqtardy  rýhanı ósiredi. Bizdiń jerimiz baı. Al rýhanı baı adam – elimizdiń baılyǵy.  Mine, patrıotızm! *** Baqytjan  Ertaev, Halyq Qaharmany: – Patrıotızmnen Otandy bólip qaraýǵa bolmaıdy. Ekeýi – egiz uǵym. Al er bala Otan úshin týady.  Bizdiń  tarıhymyzdyń ózi patrıotızmmen bastalǵan tarıh. Patrıot adam eń aldymen óz Otanynyń tarıhyn bilýi kerek. О́tkenge  kóz júgirtsek, Qabanbaı, Naýryzbaı  sııaqty qazaq dalasyndaǵy  kóptegen  batyr babalarymyz osy ultaraqtaı   jer úshin jan qııýǵa daıyn bolǵan.  Olar  osy ulan baıtaq jerdi urpaqtarynyń alaqanyna salyp ketti.  Qazir  Qazaqstan  jer kólemi jaǵynan álemde  toǵyzynshy, Azııada úshinshi oryn alady. Arıstotel: «Oı, jastar buzylyp ketti!» degen eken. Joq, jastar  buzylyp ketken joq, olar óz zamanyna sáıkes ómir súrip jatyr.  Tek aǵa urpaq tarapynan tárbıe, jastar ıdeologııasy bolýy kerek. Biz aýyldaǵy aqsaqaldardyń  tárbıesin kórdik. Batyr Baýyrjanǵa qarap óstik, olar bizdiń adastyrmas  temirqazyǵymyz boldy.  Qazirgi jas balalarǵa «Otan  úshin oqımyz, Otan úshin eńbek etemiz!» dep ant qabyldatsa, jastar ıdeologııasy degenimiz osylaı qalyptasar edi. *** Ǵarıfolla Esim, ǵalym, Parlament Senatynyń depýtaty: – Patrıotızmniń negizin  saıasattan izdemeý kerek, ol – tarıhı, mádenı uǵym.  Ár adam shyqqan tegin, halqynyń ómir saltyn, dúnıetanymyn boıyna sińirip ómir súrýi, qazirgi zamannyń aǵymyna  ilesip, izgilikti túsinikterdi boıyna jınap,  erteńgi kúnniń kádesine  asatyndaı  izgilikti is jasaýy kerek. О́tken kún, búgin jáne bolashaq – ýaqyt keńistiginiń úsh ólshemi.  Adam tek ótken tarıhty  ańsaı berse, ol  patrıotızm bolmaıdy, keleshekti qııaldap taǵy ómir súre almaıdy. Al ótkendi bilmeı, keleshekti oılamaı tap  qazirgi ýaqytta  taǵy da patrıot bola almaıdy. Rámiz – tarıhty, búgindi, bolashaqty, ıaǵnı ýaqyt keńistiginiń úsh ólshemin biriktirý degen sóz. Bolǵan, bolyp jatqan, bolatyn istiń maǵynasyn  sımvol deımiz.  Táýelsiz elimizdiń  Týy, Eltańbasy, Ánurany sol sımvoldyń maǵynasyn beredi. О́ıtkeni, rámizder bolmasa el bolmaıdy.  Keńes Odaǵy kezinde  elimizdiń tolyqqandy rámizderi bolǵan joq.  Sondyqtan táýelsiz elimizdiń rámizderin qurmetteý kerek. Patrıotızm degenimiz osydan shyǵady.  Jastardyń adal sezimin tárbıeleý kerek,  elimiz rámizderin  jas urpaqtyń qanyna sińdirý kerek. Patrıotızm degen osy.   «Men erlik jasaǵan joqpyn, azamattyq paryzymdy ǵana oryndadym» – deıdi qyzylaǵashtyq Qazbek Sepsýev Qostanaıdaǵy respýblıkalyq Patrıottar forýmyna alǵashqylardyń biri bolyp Almatydan Qazbek Sepsýev jetken edi. Ol ótken jyly osy oblystyń Qyzylaǵash aýylyndaǵy joıqyn sý tasqynynda 180 aýyldasyn qaýipsiz jerge shyǵaryp, aman alyp qalǵan bolatyn. – Qazbek, bir sátte qyryqtan asa adamnyń ómirin jalmaǵan sý tasqyny kezinde erlikke para-par qımyl kórsetkenińe dúıim jurt rıza bolyp, atyńnan aınalyp otyrdy. Júz seksenge jýyq aýyldasyńdy sý tasqynynan qalaı qutqardyń? – Eń ókinishtisi, aýylǵa joıqyn sý tún or­t­a­synda keldi. Apat kúndiz oryn alǵanda, jaǵdaı jeńildeý bolar ma edi. Kómir, otyn tasyp kún kórip júrgen júk máshıneme adamdardy tol­ty­ryp, mingizip aldym da aýyldyń syrtyna on alty shaqyrym­daı jerge aparyp túsirip tastadym. Olar Tal­dy­qor­ǵanǵa deıin jetkizip tasta degen bolatyn, men olardy toqtattym. «Osynda qalyńyzdar, men aýyl­dan habar alaıyn», dedim. Sóıtip qaıtyp kelsem, apattyń bolaryna aýyl­dastardyń kózi anyq jet­ken, abyr-sabyr, asyp-sasqan, aıqaı-shý kú­sheı­gen. Men óz otbasymdaǵy sheshemdi, qaryndasymdy, apaıymdy jáne kór­shi­lerdi, áıteýir máshıneniń qorabyna syıǵanynsha mingizip alyp, aýyldyń syrtyndaǵy bıik jerge taǵy aparyp tastadym. Birinshi reıstegideı alysqa aparýǵa ýaqyttyń tarlyǵyn da túsindim. Sonymen, alty ret qatynap úlgerdim. Osylaı aýyldastardy jantalasyp tasyp júrgende aýyldy joıqyn kúshpen kelip urǵan tasqyn sý da keldi, men ózim zorǵa shyǵyp úlgerdim. Mınýttar ǵana taǵdyrymdy sheshti... – Sen aýyldastaryńnyń ajalyna arasha bola bilgen isińdi búgin erlik dep baǵalaısyń ba? – Men erlik jasaǵan joqpyn. Men aýyl­das­ta­rym­nyń aldyndaǵy azamattyq, balalyq, baýyr­lyq paryzymdy ǵana oryndadym. Apat týraly aldyn ala eskertilgende, bir adamdy da ajalǵa ber­mes edik. Kóptegen azamattar tasqyn sýdyń keıingi zardaby týraly keńirek oılaı almaı qal­dy. Qaıteıik, taǵdyrdyń isi solaı boldy. Mende sol sátte tezirek adamdardy qaýipsiz jerge shy­ǵa­rý­dan basqa oı bolǵan joq. Aýylǵa qaıtyp kirgenshe, kóshede abdyrap shýlap júrgen aýyldastardy tezirek máshınege mingizgenshe asyqtym. Eger tý­ǵan-týystarymdy ǵana aýyldyń syrtyna shy­ǵa­ryp, janar-jaǵar maıdy shyǵynsynyp, aýylǵa qaı­ta barmaı qoıǵanymda, meniń azamattyǵym, jigittigim qaısy? Aýyldastardyń betine qalaı qarar edim? Apat kelip, ólim men ómir aıqasyp jat­qanda er-azamat munan basqa ne isteýi kerek edi? О́zimniń ómirime qaýip barlyǵyn men oılap úl­gergenim joq ol kezde. Erlikti eshkim jospar­la­maıdy. Oǵan júregińmen daıyn bolýyń kerek. Meni Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń medalimen marapattady. Biraq men úshin basty nagrada – aman qalǵan aýyldastarymnyń aq batasy. – О́ziń patrıotızmdi qalaı túsindirer ediń? – Elimizdiń ár azamaty patrıot bolýy kerek dep oılaımyn. Osy elde turyp jatqan kim bolsa da memleketke adal bolýy kerek. Memlekettik tildi bilýi kerek. Bul – patrıotızm. Bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaratyn birlikte bolýymyz kerek. Bul – patrıotızm. О́ziń ósken aýyldy, qalany, eldi súıý kerek. Osynyń barlyǵy da patrıotızm. Orys mektebin bitirdim. Biraq memlekettik tilde jaqsy sóıleımin. Onyń syrtynda ana tilimdi – cheshen tilin, dástúrin jaqsy bilemin. Patrıotızmniń balamasy – jaqsy kórý degen shyǵar. – Qazbek, Patrıottar forýmy kóńilińnen shyqty ma? – Men, birinshiden, mundaı alqaly jıynǵa alǵash qatysýym. Sondyqtan usynys aıtýdan tyńdaýym basym boldy. Forýmnyń ótkizilýiniń ózi nasıhat qoı. Soǵan rızamyn. – Rahmet. О́ziń de, eliń de, aýylyń da aman bolsyn dep tileımiz.