– Janat Orynbaıuly, qalamgerdiń oı-tolǵaýy qyzyl sózdiń qynabyna ylǵı da syǵyla syıyp kete qoıýy qıyn. Jazýshy qaýymǵa syrt kóz kóbine «kirpııaz, kúı tańdaǵysh, árkimniń ózine ǵana tán jazý mashyǵy bar» dep baǵa berip jatady... Al shabytyńyz kelgen sátte ózińiz qalaı jazasyz?
– Babyna kelmeı is bastalmaıdy... Sóz balqytyp, sher tolqytqan kisiniń qııal-pyraǵyn qomdap, qulashyn keń sermep jorǵalatýy, baptanýy, shattanýy qıly-qıly-aq. Áıgili amerıkalyq jazýshy Ernest Hemıngýeı óz boıyna laıyqtap arnaıy jasatyp alǵan ústelde túregep turyp jazǵan. Al tatardyń myqty aqyny Musa Jálel otty jyrlaryn fashızmniń tas qapas túrmesinde jatyp-aq, tasqyn seldeı tógip-tógip tastaǵany tarıhtan málim. О́zimizdiń tól ádebıetimizdegi qalamgerlerdiń arasynda da jazý sátindegi qaıtalanbas qyrlarymen daralanatyn tulǵalar az emes. Sirá, kúmis qanat shaǵala shabytty shalqar bıikke samǵatýdyń, bap kúıtteýdiń áseri men ańsary sáıgúliktiń alaman báıgeniń aldynda delebesi qozyp, des bermeıtin quıyn-kúıine uqsap ketse kerek-ti. Aıtýly qalamger Ǵabıt Músirepov óz qolymen muntazdaı etip ushtalǵan onshaqty qaryndashty alma-kezek aýystyryp otyryp jazady eken. Suńǵyla sýretker Muhtar Maǵaýın belgili shyǵarmalaryn baıaǵyda antıkvarǵa aınalǵan №11 oqýshy qalamushyn sııa saýytqa malyp jazǵanyn bireý bilse, kóbimiz bile bermeýimiz múmkin-aý. Marqum Dúkenbaı Dosjannyń jazý mashyǵy múlde qyzyq. Ol óziniń kórkem týyndylaryn kilemniń ústine etbetinen jata qalyp, burqyratyp tópelep, tóge bergen. Sondaı-aq, keıbir jazýshylar tek tún balasymen ǵana syrlasyp, aq qaǵazǵa oı-tunyǵyn qoıý qarańǵylyq qushaǵynda kósile otyryp túsirýdi súıgen. Al men óz dúnıelerime jumystan qolym qalt etkende, senbi-jeksenbi kúnderi, kóbine eńbek demalystarynda kóńil bóldim.
– Jazýshy Janat Elshibekti áýeli jurtqa tanytqan respýblıkalyq basylymdarda jaryq kórgen maqalalary emes pe edi?
– Iá, jýrnalıst pen jazýshynyń ómiri kópshiliktiń kóz aldynda ótetini ras. Kúndelikti nemen shuǵyldanyp, neni qaýzaı jazyp júrgenińdi qalt jibermeı qadaǵalap otyratyn olardan syryńdy eshqashan jasyryp qala almaısyz. Qolyna túsken basylymdaǵy dúnıelerińdi oqyp suryptaıdy da júreginiń túbindegi ańsarly sezimmen úndese alatyn dúnıe usynsań ǵana jazǵandaryńdy jaıdary qabyldap, ózderi-aq izdep taýyp oqıtyn oqyrman kóbeıedi. Áleýmetpen sondaı alys-beris ornatqan kisi qashanda sol senim-sertke selkeý túsirmeýge jatpaı-turmaı ter tógedi... Ashyǵy aıtylmasa, alqymyńda aqıqat tunshyǵady, al bul turǵyda jýrnalıstıkanyń qadir-qasıetin kóterý úshin qazir oǵan jańasha kózqaraspen qaraý kerek dep esepteımin. Shirkin-aı, sonaý 60-jyldary, tipti bertindegi 80-jyldardyń ózinde romantıkany súıetin jastar ǵana jan-jaqtan jýrnalıst bolýdy armandap Almatyǵa at basyn buratyn.
Meniń jastyq shaǵymnyń sol kezeńmen tuspa-tus kelgenine qýanamyn. Jýrnalısteri emin-erkin jorǵalata jazatyn «Lenınshil jas» gazetiniń qabyrǵasynda on jylǵa jýyq taban aýdarmaı jumys istedim. Oqý bitirmeı turǵanymda shyǵarmashylyq ortaǵa qabyldaǵan tuńǵysh redaktorym – qazaqtyń qara sózine des bermegen Sherhan Murtaza aǵanyń kásibı mektebinen ótýdiń ózi baqyt emes pe? Balapan qanattardyń naǵyz bapkeri atanǵan Seıdahmet Berdiqulovtyń syrbazdyq syryna toly dúnıelerine mektepte oqyp júrgen shaǵymnan qanyq bolǵandyqtan, ol kisini ózimniń tyrnaqaldy týyndylarymnyń ustazy retinde joǵary baǵaladym. Jıyrma jyldan soń Sher-aǵamyzben «SQ»-da («Egemen Qazaqstan») qaıta tabystyrǵan taǵdyryma myń da bir shúkir. Al qatarynan úsh jyl boıy «quda» túse júrip «Egemen Qazaqstanǵa» qyzmetke qabyldaǵan Sapar Baıjanov aǵamyzdyń kásibı sheberlikti shyńdaýdaǵy mashyq-maqamy múlde bólek ónege-tin.
– Kúndelikti gazettiń qara jumysymen aınalysyp júrgende jazýshy shyǵarmashylyqtan qol úzip qalady degen pikirdi jıi estımiz. Al siz osynshama mol dúnıeni qaı ýaqytta júrip jazyp úlgergensiz?
– Baıaǵyda «Lenınshil jas» gazetinde Oralhan Bókeı men Marat Qabanbaılardyń: «Naǵyz jazýshy bolýdy armandaıtyndar uzaq ýaqyt bosqa gazette otyryp qalmaýy kerek» dep aıtqanyna qazir oılanyp mán bersek, qalamgerlerdiń bul qaǵıdany qaıta-qaıta eljireı eske salyp otyrýlarynda úlken gáp bar eken. Qaısybir qalamgerdiń bolsyn búkil ǵumyryn gazettiń qara jumysy jep qoıatyny, taptaýryn tirshilikke boı aldyrtatyny ras-aý. Taza ádebı til men gazettik tildi salystyrýǵa bola ma? Joq-á, árıne. Sondaı ishki qaıshylyqtarǵa qaramastan, oı sarynyn shań-tozańǵa uryndyrmaıtyn, Sóz-Ananyń aq sútine adaldar qaı shyǵarmany qolǵa alarda da árkez máıin tildiń máresine jete jyǵylýǵa tyrysyp baqty. Akademık Zeınolla Qabdolov aǵamyzdyń: «Ádebıet – ardyń isi» qaǵıdasyn qaltarysta qaldyrmady. Másele kóp, az jazǵanda emes, áńgime az bolsa da aıtqanyń aıaqsyz qalmaı, altynǵa baǵalanyp, armanǵa qanat qaqtyrsa, keýdege úmit jaqtyrsa, sóz sóliniń qudireti degenińiz mine, sol emes pe?
Ádebıettiń aýyr arbasyn men qalaı súıredim, qaı tusta taryqtym, qaı quzda jabyqtym, munyń búkil qyr-syry jazbalarymnyń tamyryndaǵy búlkilden bilinedi. Tipti, ádebı synnyń ózi shyǵarmany tolyqtaı zerttep, taldap tastaıdy deý qıyn. Ol tek týyndynyń kórkemdigine, oqıǵanyń baıandalýyna boılap, boljamdy boryshyn aqtap shyǵar-aý, biraq jazýshynyń sony jazyp otyrǵandaǵy júrek qaǵysyn, áreketti baǵysyn, ýaqyttyń aǵysyn aına-qatesiz ashyp beredi deý qıyn. О́ıtkeni, týyndyny barlyq adamnyń birdeı qabyldaýy shart emes...
– Osy aralyqta qansha kitabyńyz jaryq kórdi?
– Gazettiń kúndelikti qarbalas sharýasyn atqara júrgende dúnıege kelgen rýhanı sandyǵymyzdyń túbindegi «Stýdenttik merıdıandar», «Sen bilesiń be?», «Altyn uıa», «Atameken», «Qarlyǵash», «Joǵalǵan teńiz», «Zerek», «Shaǵalalar jylaı ma osy?», «Myń bir qyzyq», «Qosh bol, teńiz», «Tanym», «Ýaqyt – synap», «Taǵdyr jeli», «Syrly álem», «Túsimde kórgen kitap», t.b. pýblısıstıkalyq, tanymdyq, kórkem-ádebı kitaptardy qosqanda, oqyrmanǵa olja jeterlik.
– Sizdiń sózjumbaqtaryńyzdy sheshý ensıklopedııalyq bilimi bar adamnyń ǵana qolynan keledi. Munymen qazir de aınalysasyz ba? Osy keıingi urpaq «Chaınvord», «Rebýs», «Skanvord» syndy óner túrlerin bile me eken?
– Osy ýaqytqa deıingi krossvordtarymdy sanasam 2000-nan asyp jyǵylady. Túrleri jıyrma shaqty. Olar krıptogramma, anagramma, pıktogramma, sharada, strelkogramma, sóztizbek, metagramma sııaqty kisiniń psıhologııalyq, logıkalyq oılaý qabileti men sana-sezimin shıratatyn, shyńdaıtyn oı-jumbaqtardan turady... Birinshiden, adam óziniń biliktilik deńgeıin aıqyndaýǵa, ekinshiden, tabandylyq pen tózimdilikke baýlyp, mıdyń bulshyq etteriniń býylyp qalmaýyna qajet qural. Uzaq jolǵa saparlap shyǵa qalsańyz kólikterde, vokzaldarda áli de krossvord, skanvord jarııalanǵan gazetterge shuqshıǵan jolaýshylardy keziktiresiz. Demek, halyqqa kerek.
Ras, qazirgi elektronıkanyń kúrt damyǵan dáýirinde bári baıaǵy kúıinde ózgermeı qala beredi deý qıyn. Ekini ekige kóbeıtkende qansha bolatynyn bilý úshin uıaly telefonnyń kómegine júginýge májbúr qazirgi urpaqtyń bos ýaqytyn áleýmettik jeli urlap jatyr. Dúnıe júziniń ǵalymdary adamzatqa munan keletin sumdyq qaýip-qaterdi eskertip dabyl qaǵýda-aq. Ýorren Baffetke aqyldy bolý úshin ne isteý kerek dep suraq qoıǵanda, Baffet: «Kúnine 500 bet kitap oqý kerek», –degen eken. 500 bolmasa da jas jetkinshekke kúnine bes bet kitap oqyta alyp júrmiz be? Sol shetelińizde tanymdyq kitaptar serııalap shyǵatyn kórinedi. Sonaý bir jyldarda «Sen bilesiń be?», «Zerek», «Myń bir qyzyq», «Tanym» tárizdi tárbıelik máni zor kitaptar mekteptiń negizgi oqýlyqtaryna qosymsha ádebıetter retinde paıdalanylatyn. О́kinishke qaraı, sondaǵy tanymdyq dúnıelerge ol jaqtan selt etken jan tabylmaǵandyqtan, keıin aqyry aıaqsyz qaldy. О́kinishti, árıne... Tanymdyq jınaqtarymdy mektep oqýshylarynyń talaı ret tabandarynan tozyp izdegenin bilemin. Degenmen de, KSRO-daǵy tuńǵysh alyp sózjumbaqty qurastyrýshy, Qazaqstandaǵy eń úlken skanvordtyń avtory retinde bulardy jáı hobbı úshin jasaǵanym joq, ómirimniń bólshegi, ónerim dep baǵaladym.
– Kóptegen belgili tulǵalarmen, qalamgerlermen syrlas, qyzmettes boldyńyz. Sizdiń eleýli oqıǵalardy qoıyn dápterińizge túrtip júretinińizdi, áriptesterińizdiń sondaı tamasha sátterin shetinen shyǵarmashylyǵyńyzǵa arqaý etkenińizdi bilemiz. Jalpy, kúndelik jazýyńyzdyń sebebi nede?
– Qara sózdiń qasıetin qadirlegen jazýshy aǵaıyn qoǵamnyń tolǵaǵy men muń-muqtajyn, ózekjardy ótkir oılaryn qoıyn dápterlerine jazyp qoımasa, kóshken qumnyń astynda qymbat muralar kómeski tartyp qala beredi. Meniń «Ýaqyt – synap» kitabymdaǵy jazbalar sondaı estelikter negizinde dúnıege kelgen bolatyn. Júrek qylyn sherter, saǵynysh-muń saıyn dalanyń saǵymyndaı kólbep sanańa qaıta oralar shat-shadyman shaqtar men qas-qaǵymdyq úlkendi-kishili oqıǵalar, jadyńda uzaq jańǵyrar áserler haqynda oı túıý qadym zamannan beri kele jatqan ǵajaıyp ǵadet. Kúndelik ómirińizdiń eń mańyzdy sátteriniń detaldaryn jadyńyzda jańǵyrtady. Keıde bir jyl buryn dál osy sátte, tap sol jerde qandaı mańyzdy oqıǵa oryn alǵanyn, kimmen áńgimeleskenińdi, bul kúni ne jazǵanyńdy, ýaqyt dıdaryn esińizge túsire almaı qınalasyz... Oıdaǵyny kúndelikti qaǵazǵa túsirý arqyly adamnyń jany rýhtanady. Bul tirshiliktiń usaq-túıek kúızelisinen, teris emosııalardan qorǵaıdy. О́mirdegi basty maqsatyńyzdan aýytqymaýǵa kómektesedi. Kúndelikten jazýshylyǵyma rýhanı azyq taptym. О́ziń kýá bolǵan jaıttardy qaz-qalpynda baıandap tizý, ıa bolmasa aptyǵy basylmaı turǵanda shamyrqanǵan shýmaq oılardy taý silemindeı bederleý qandaı ǵajap! Jaqut jyr áıteýir birde ishti jaryp shyqpaı qoımaıtyny sııaqty oı-tuzdyq ta ińirdiń irgesinde irkilip jata bermeıdi. Jal-quıryqtaı tarap, maıdan qyl aıyrǵandaı mánerlep, bolmasa maıdalamaı mańǵaz maqammen jeteli sóz ben ardaly oıdy alqa-qotan kópshiliktiń aldyna jasqanbaı jaıyp salý úlken óner desek te, aldymen ol – ardyń isi-aý!
– Osy tusta kúndeligińizdegi sondaı oqıǵanyń bir áserlisin baıandap berýińizdiń oraıy kelip turǵan tárizdi-aý?
− «Ár ujym úshin este qalar erekshe kún bolady. Mine, búgin sondaı mańyzdy da tarıhı kún! 18 maýsym 1991 jyl. Gazet aty ózgerdi. 54 jyl boıy «Sosıalıstik Qazaqstan» bolyp shyǵyp kele jatqan gazetimiz «Egemendi Qazaqstan» degen jańa atpen jaryq kórip otyr. О́mir-baqı «SQ»-nyń shekesinde turatyndaı kórinetin devızi – uransózi «Barlyq elderdiń proletarlary, birigińder!» ornyna qorǵasynnan quıylǵan «Egemen bolmaı – el bolmas!» shaqyrýy ornady. «Egemendi Qazaqstannyń» №139 – tuńǵysh nómiriniń uransózi aıbarlana aıǵaılap tur: «Azattyq. Teńdik. Týystyq!» dep jazyp qoıǵan esteligim kózime ottaı shalyndy.
«...El eńsesin kótergen demokratııa dúmpýi 70 jyl boıy partııanyń qolshoqpary bolyp kelgen syqıǵan «SQ»-ǵa da jetken. Ásirese, sony silkinis, bulǵaq minez gazet basyna emenniń qarsy bitken ıir butaǵyndaı Sherhan Murtaza otyrǵan sátten aıryqsha baıqaldy... Shubarlanyp ketken eldi meken, jer-sý ataýlary jóninde júreksinbeı-aq «Jerińniń aty – elińniń haty» degen aıdarmen máseleni búıirden qoıdy. «Ov», «ev» qamytynan qutqarǵan da, «Altyn-kúmistiń ústinde otyrsań da, óz qolyń óz aýzyńa jetpeıdi» dep dabyldatqan da, «Kishi 37» emes pe?» dep búkil eldi eleń etkizgen de – ózimizdiń Sheraǵań. Gazet reıtıngin kótergen mundaı materıaldardy ondap sanaýǵa bolady...
Tolǵaǵy jetken problemany ujym nazaryna alyp shyqqan bas redaktorymyz Sherhan Murtaza:
– Qashanǵy «sosıalıstik» bolyp júre beremiz. Gazetimizdiń atyn ózgertýimiz kerek. Káne, qaısyńyzda qandaı oı bar? Ortaǵa salaıyq. Aqyldasaıyq. Máselen-kı, men «Azat Qazaqstan» ataýyn usynar edim. Árıne, júregim sezedi. Saıası Bıýro ótkizbeıdi. Sóıtse de «Torǵaıdan qoryqqan tary ekpeıdi» demekshi...
– «Azat Qazaqstan». Tamasha eken! Ortalyq komıtetke usynyp kóreıik, – dedi tilshiler bóliminiń meńgerýshisi Keńeshan Záken bógelmesten.
– «Qazaqstan» dep atasaq qalaı bolar eken, – dedi bas redaktordyń birinshi orynbasary Erjuman Smaıyl óz pikirin dáleldep.
– «Egemendi Qazaqstan», nemese «Qazaq eli...».
Tus-tustan aıtylǵan usynystar, qoldaýlar ortaq arnaǵa quıylǵan...», dep jalǵasatyn estelik gazettiń atyn ózgertýge atsalysqan tulǵalardyń sondaǵy qaıratkerlik beınesin esimnen eshqashan óshirmeıdi.
– О́zińizdi áriptesterińiz kánigi jýrnalıst retinde qurmet tutady. Gazette jaryq kórgen eń alǵashqy maqalańyz esińizde me?
– Respýblıkalyq «Qazaqstan pıoneri» gazetinde (qazirgi «Ulan») alǵashqy habarym jaryq kórgende boıymdy alapat bir qýanysh kernep, júregim jaryla qýanǵanym-aı. Altynshy-jetinshi synypta oqıtyn kezim-tin. Bar-joǵy on-aq joldyq «Pıonerlerge rıza» dep atalatyn bul aqparat meniń sábı kóńilimdi sol zamatta-aq kókke ushyryp áketti. Maqala jazýǵa eń alǵash meni talaptandyrǵan anam bolatyn. Shaǵyn aýyldyq kitaphanadan kitap jazdyryp oqyp júrgenimdi ańǵarǵan ol birde maǵan úlken úmitpen: «...Kórgen-bilgen nárselerińniń bárin qaǵazǵa túsirip úıren. Kúndelik jazýdan basta. О́zińniń mektebiń, dostaryń, aýyldyń jaqsy jańalyqtary týraly jalyqpaı jaza ber, sonda birte-birte qalamyń ushtalady, oıyń shıryǵady. Túbi senen óskende úlken jazýshy shyǵady», dep qaırap qoıdy. Sóıtip, men anamnyń osy sózinen keıin birjola jazýǵa kóshtim. Aýyldaǵy jylt etken jańalyqty qalt jibermeı, kishkentaı dostarym men balyqshylar ómirinen ózdigimshe syr tolǵap gazetke joldap turdym. Ara-tura maqalalarym jarq ete qalady. Osy jazbam arqyly tanymal adamǵa aınalyp ketkendeı eńselenemin. Tóbem kókke jetkendeı máz bolamyn. Kóp uzamaı balalar basylymynda dostyq taqyrybyna arnap jasaǵan eki rebýsym jaryq kórdi. Sodan bergi ómirlik ózegime aınalǵan tanymdyq oıyndarymnyń basyn biriktirsem, bular 4-5 tomdy qapysyz toltyrady eken-aý. «Qazaqstan pıoneri» gazetiniń shaǵyn kitaphanasyn jeńip aldym. Meni bul jeńisim qanatymdy jaza túsýge talpyndyrdy. Endi oılarym túıdektelip móltek áńgimelerge, sýrettemelerge, ocherkter men etıýdterge aınaldy. «Lenınshil jas», «Qazaqstan muǵalimi», «Jetisý», «Sport», «Qazaq ádebıeti», «Ara», «Baldyrǵan», «Bilim jáne eńbek», t.b. gazet-jýrnaldardan kórine bastadym.
...Ulan-baıtaq dalamyzdyń túkpir-túkpirinen aptasyna ondaǵan hat alatynmyn. О́zim qatarly jastardyń hattaryna tabanda jaýap jazyp jiberemin. Tipti olardan hat keshikse, jabyǵatyn shirkin jastyq dáýren-aı deseńshi. Kózimniń qarashyǵyndaı saqtaǵan sol hattardy jınaǵanymda eki shabadan toldy. Keıin Qostanaıdan, aýyl sharýashylyǵy jumysynan oralǵanymyzda jataqhananyń júk qoımasyna tapsyryp ketken jerinen sol qazynamdy joǵaltyp aldym. Biraq hat ketkenmen, dostar qaldy. Olardyń birazymen stýdenttik shaqty qatar ótkizsek, keıbirimen keıin birge jumys istedik. Olar – qarymdy qalamgerler Jaqaý Dáýrenbekov, Yrym Kenenbaev, Qaısar Álim, Dáýlet Isabekov, Sálim Meńdibaev, Ánýar Qyrbasov, Minájadın Sermaǵambetov, t.b.
– Kindik qanyńyz tamǵan týǵan aýlyńyzǵa at basyn jıi buryp turasyz ba? Bir esseńizde: «Janarymda móltildegen sýretter áýezdi án salyp turǵandaı» dep sýrettegenińiz esimizde.
– Týyp-ósken Qaratalym ottan da ystyq janyma. «Ushar basyn seńgir-seńgir taýlardan alyp, typyrshyǵan asaýdaı ilgeri asyqqan aq kóbik jaldy tolqyndary sonaý qıyrda shalqyǵan kógildir Balqashyn qushyrlana súıip baryp tynshıdy. Kúndiz- kúmis, túnde altyn bop aǵatyn ulan jolynda talaıdyń shólin basyp, talaı jerdiń nárin ashyp, talaı-talaı qut-berekeli bel-belesterdi basyp ótedi. Qos jaǵalaýyn oqaly tondaı kómkergen jynys toǵaı, nildeı tunǵan kók-jasyl ný men tolqyndardyń maıda lebimen-aq dir-dir eter balquraqtardyń sybdyry qus bazarynyń dýmanyna ulasyp, ǵajaıyp kúıge bóleri sózsiz. Úlken ómirdiń julynyndaı, máńgi tirshiliktiń qan tamyryndaı tartylǵan Qaratalymnyń lúpili men syńǵyrlap kúlgen kerim kelbetin de júrek shirkin, jazbaı kóredi-aý. Iá, men sýretshi emespin. Sóıtse-daǵy qısapsyz boıaýǵa shomylǵan kindik qanym tamǵan týǵan jerimniń, bulǵaqtap ósken, óbekteı óngen ólkemniń ajaryn suıyltpaı, tamasha kartınasyn sanamda ózimshe keskindeımin» dep tolǵappyn «Meniń Qaratalym» essemde. Qaıda júrsem de osy sýret kóz aldymda turady. Kókjıekpen astasqan osy bir ásem kartınaǵa kók maısaly kóktemde tap bolǵan shyǵarmyn, sirá. Atameken polotnosyn suqtana aıshyqtaýym, kóńilimniń kórkem kúmbirine bóleýim munymen shektelmek emes. Shaǵalasy shańqyldaǵan kógildir Balqashymnyń syńsyǵan qamysy men balaýsa bal quraǵy, búkil mańaıyn syrly únge bólegen alýan naqyshty boıaýy talaı áńgimege arqaý etildi.
«Keýdesi Kóksý bolǵanda,
Qaratal mynaý saǵasy.
Jetisý dep ataǵan,
Úsh Arystyń balasy.
Maǵan salsań, Eseke,
Bolar dep turmyn halqymnyń.
Qut-bereke panasy», – dep kómeıine sózdiń baly tunǵan Balpyq bı babamyz jyrǵa qosqan qasıetti Qarataldyń boıynda, baraqatty Balqashtyń jaǵasynda týyp-ósken maǵan da aıaýly altyn besigim anamdaı asyl, ákemdeı asqaq. Atamekenim atalmaı ketken týyndym joq. Oıyma tamyzyqty men de ósken ortamnan, tamyrymnan taptym. Aýyldyń jupar aýasy men káýsar bulaǵyna em jete me, shirkin! Sondyqtan týǵan jerge jıi soǵamyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
