«Jas kezimde beınet ber, qartaıǵanda zeınet ber»

Egemendiktiń «baıyrǵy» jınaqtaýshy  zeınetaqy qorlarynyń biri jáne elimizdegi eń salymshysy kóp qor – «Qazaqstan Halyq Bankiniń» jınaqtaýshy zeınetaqy qory» bolyp tabylady. Qazirgi tańda qor salymshylary 2 086 126-ǵa jetti. Al eldiń eleýli bóliginiń  salymdaryn jınaqtap otyrǵan zeınetaqy qorynyń áreketin bilip otyrýǵa barshamyz múddeli bolǵandyqtan, birqatar saýaldardy «Qazaqstan Halyq Banki» JZQ» AQ Almaty fılıalynyń dırektory Baýyrjan QYNATBEKOVKE qoıǵan edik. – Baýyrjan Jeńisbekuly, búginde eńbek etip jatqan halyq­tyń bir bóligi ózderiniń bankterdegi jınaqtaryna senip otyr... – Bul aıtyp otyrǵanyńyz du­rys. Keıbir jandar tabysy­nyń bir bóligin zeınetaqy qor­la­ryna sal­maı-aq, sol 10 paıyz­dy bankterde us­tap, keleshekte depozıt túrin­de paı­da tapqan durys dep esepteıdi. Bul onsha durys emes. О́ıtkeni, ta­by­­syńyz­dyń 10 paıyzyn siz jı­naq­taýshy zeınetaqy qorlaryna turaq­ty túrde quıyp otyrasyz da, ony tek zeınetaqy jasyna jetkende ala bastaısyz. Al depozıtke salynǵan aqshany kez kelgen ýaqytta alýǵa múmkindik bolǵan­dyq­tan, kez kelgen ýaqyt­ta jara­typ tastaısyz. Onyń ús­tine el tabysynyń 100 paıyzyn  qolyna alǵanymen, árkim aqsha­sy­nyń 10 paıyzyn bankterge aı saıyn turaqty salyp tura ma? Bul da úlken suraq. О́ıtkeni, biz­diń mem­leketimizdiń azamat­tary aqshany tıimdi jumsaýǵa, jınaqtaýǵa ádetten­begen. Son­dyq­tan eń úlken aıyrma­shylyq ta osynda. Zeınetaqy qor­lary­na júıeli túrde jınaqtalǵan qa­rajat ınvestısııalanyp, ju­mys istep turady. Jáne joǵa­ryda aı­typ otyrǵandaı, ol somany tek zeı­net­aqy jasynda paıdalana bastaısyz. – Al Halyq Bankiniń zeı­ne­t­aqy qory altynǵa ınvestısııa sa­lyp, tájirıbe jınaq­taǵan saý­saq­pen sa­narlyq qor­lardyń biri. Demek, bul bizdiń salymdarymyz qu­nyn jo­ǵalt­­paıdy degendi bildire me? – Ras, altyn eshqashan qunyn jo­ǵaltpaıtyn aktıvterdiń sana­tynda. 2011 jylǵy 1 mamyrǵa qorymyzdyń ınvestısııalyq qor­jynynyń 4,67 paıyzyn altyn quraıdy. Zeınetaqy qorynda aksııalar men oblıgasııalar bar. Altyn sol aksııalarǵa qarama qarsy jú­redi. Eger aksııalar­dyń quny tó­men­deıtin bolsa, altynnyń quny óse beredi. In­vestısııalyq qor­jyn­­­nyń osyn­daı erekshelikteri bar. Bul bır­jalardaǵy qundy qaǵaz­dardyń baǵasyna da baılanysty. – Bul jerde basty másele senimdilikte bolyp tur ǵoı? – Iá. Altyn – turaqty qar­jy quraldarynyń biri. Aksııa­lardyń naq­ty quny turaqsyz. Birde arzan­daıdy, birde qymbat­taıdy. Búgingi kúnge tek altyn ǵana naqty qunyn joǵaltpaıdy. – «Qazaqstan Halyq Banki jı­naqtaýshy zeınetaqy qory» senimdi qarjylyq quraldar­dan qural­ǵan degendi jıi nasıhattap júrmiz. Osyǵan salym­shylardy sendiretindeı dáıek keltirseńiz... – Ol úshin bizdiń ashyq ınves­tısııalyq qorjynymyzdy zert­teýińiz kerek. Bul jerde emıtent­terimizdiń reıtıngteri tolyq kórse­tilgen. Olar­dyń reıtıngteri óte joǵary. Bul emı­tentterdiń senimdiligin kórsetedi. Zer salyp qarasańyz, bizde nashar aktıvter joq. Jáne osy aqparattardy óz salymshylarymyzǵa tolyq taratyp otyrýǵa tyrysamyz. – Salymshylar, ıaǵnı bizdiń oqyr­mandarymyzdyń bári birdeı qarjylaı saýatty emes. Já­ne olar zeınetaqy júıesi qa­laı jumys isteıtinin tereń bile bermeıdi. Senimdilikti túsi­nikti tilmen jetkizgende qalaı? – Sizdiń aıtyp otyrǵanyńyz du­rys. Qarapaıym halyq kópte­gen qar­jylyq termınderdi túsi­ne bermeıdi. Men sizge ınves­tısııa­lyq qorjyndy kórsetip otyr­myn. Qarap otyrsaq, qıyn túgi joq. Buryn ony Qarjy agenttigi (QQA) qadaǵalaı­tyn, endi muny­men Ulttyq Banktiń arnaýly komıteti aınalysady. Eger siz www.afn.kz saıtyna kirseńiz. Sol jerde de­folt­qa ushyraǵan emı­tentterdi kóre­siz. Olardyń sany qazir 32 mekemege deıin jetti. Buryn qor osy kompa­nııa­lardyń keıbireýi­niń oblıgasııalaryn sa­typ alǵan bolatyn, biraq búginge Qor qorjy­nyn­daǵy osyndaı ın­ves­tısııalardyń úlesi óte tómen. – Aldaǵy ýaqytta salym­shy­lar­­dyń qarajatyn taǵy qaı sa­la­larǵa salý kózdelýde? – Bolashaqta da strategııa­myzdy ózgertpeımiz. Qarjy qu­raldarymyz­dy da ózgertpeı, so­lar­dyń arqasyn­da jaǵdaıǵa beıimdelip, alǵa jyl­jyp jumys istep otyratyn bolamyz. Keleshekte aksııalar men altyndy kó­beıte túsetin bolarmyz. Bári na­ryq­tyń talaptaryna baıla­nysty bolmaq. – Dál qazirgi tańda Qordyń ın­vestısııalyq qorjynynyń ahýa­­lyn qalaı baǵalaýǵa bo­lady? – Bul suraǵyńyzdyń jaýaby joǵaryda aıtylǵan bolatyn. Naq­­tylaı túskende, ınves­tı­sııa­­lyq qorjynymyzdyń jaǵ­daıy jaqsy dep aıtýǵa bolady. Eger salymshy­larymyz kelip, emı­tent­terge qa­tys­ty tolyq aq­pa­rat­tardy talap etse, tú­sinik­teme­ler  berýge   daıarmyz. – Qazaqstannyń zeınet­aqy jú­ıesinde jumys isteıtin zeı­net­aqy qorlarynyń barlyǵy derlik 13 jyl boıy ózderiniń ınves­tı­sııalyq qor­jyndaryn ashýǵa áli de daıyn emes. Bul istiń mán-jaı­yn qalaı túsinýge bo­lady? Olar­dyń ınvestısııa­lyq qor­jyn­­da­ryn ashpaýǵa quqylary bar ma? – Ár salymshynyń óz zeı­netaqy qory jóninde tolyq aq­pa­rat alýǵa zańdy quqy bar.  Osy kezde «Qa­zaqstan Halyq Bankiniń JZQ» óz qorjynyn ashyq kór­setedi. Basqa qorlarǵa qatysty aıtsaq, basqa qor­lardy kinálaýǵa meniń quqym joq. Bundaı saýal­dardy naqty sol qor­larǵa qoıý kerek. – Sońǵy 13 jylda eli­mizdiń jınaqtaýshy zeınet­aqy  júıe­sin­de paıda bolǵan zeınetaqy qor­lary bir birimen qosylyp, «ju­ty­lyp», birigip jatty. Qor­lar­dyń qyz­meti turaqta­lyp bitti dep esepteýge bola ma? Álde osy úde­risterdiń jal­ǵasýy múmkin be? – Qazirgi tańda BTA Bankiniń zeınetaqy qory men «Ular­Úmit» zeınetaqy qory birikti. Odan bólek Eýrazııalyq banktiń zeı­net­aqy qo­ry men «Amanat» zeınetaqy qory qo­sylyp jatyr. Eger elimizde 13 zeı­net­aqy qory bolsa, olar­dyń sany 11-ge deıin tómendedi. Aldaǵy ýa­qyt­ta zeı­netaqy qorla­ry bir birimen taǵy da qosylyp ketýi ábden múmkin. – Máselen, jýyrda «Qazaq­stan Halyq Bankiniń JZQ» jetekshileri elimizdiń zeınetaqy qorlary qor­jynyndaǵy de­folt­­­qa ushyraǵan oblıgasııa­lar­ǵa qa­tysty túsinikte­meler berdi... – Osy máselege qaıta oralsaq, 32 kompanııa defoltqa jol berdi. Olardyń ishinen tek tórt kom­pa­nııanyń: «Astana fınans», «BTA», «Temir Bank» jáne «Alıans» qarjy quraldaryn 123 mlrd.teńgege jýyq somada zeınetaqy qorlary satyp alǵan. Bizdiń ın­vestısııalyq qor­jyn­da osy emı­tentterdiń baǵaly qa­­ǵazdarynyń úlesi óte az. О́kinishke oraı, biz zeınet­aqy qorlarynyń ınvestısııa­lyq qor­jyn­­daryndaǵy qalǵan defolt qa­ǵaz­­dary boıynsha so­many bilmeımiz. Eger salymshy­larǵa, olar du­rys tańdaý jasaý úshin barlyq zeı­netaqy qorla­rynyń ınvestı­sııalyq qyzmeti týraly ashylǵan aqparat alýǵa múmkindik beriletin bolsa, ádi­letti bolar edi. Áńgimelesken Aınash ESALI.