Abaıla, aınalaıyn!

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynyń málimetterine súıensek, jyl saıyn álemde 1,3 mıllıonǵa jýyq adam jol apatynan opat bolady eken. Sonda ǵalymdardyń esebine qara­ǵan­da, jol-kólik oqıǵalary álem boı­ynsha qaıtys bolýdyń onynshy sebebi kórinedi. Al osy apattar saldarynan týyndaıtyn qaıtys bolý men jaraqat alatyndardyń 90 paıyzǵa jýyǵy ta­bystary tómen jáne ortasha deń­geı­degi elderdiń adamdary bolyp otyr. Álemdik deńgeıde jol-kólik apat­taryna eń kóp ushyraıtyndar 15-29 jastaǵy jastar. Onda qaıtys bola­tyndardyń teń jartysyn jaıaý júr­gin­shiler, velosıped jáne motosıkl júrgizýshileri quraıdy. Buǵan qosa ta­ǵy kóptegen adamdar túrli jaraqat al­yp, ómir boıy múgedek bolyp qalady. Jol apattary qaıǵy-qasiretpen qo­sa, adamdardyń otbasylaryna jáne tu­tas alǵanda elge ekonomıkalyq shy­ǵyn ákeledi. Ol shyǵyndar kóptegen elderde, ulttyq ónimniń 1 % - 3% qu­raıdy. Keıbir elderde bul san 5% jetýi de yqtımal. Sondyqtan da Birikken Ulttar Uıymy Bas assambleıa­sy­nyń 2010 jylǵy 10 mamyrdaǵy qararyna sáıkes ulttyq, óńirlik jáne jahandyq jaǵdaıda jol-kólik oqıǵalary kezinde qaıtys bolý deńgeıin azaıtý men turaqtandyrý maqsatynda 2011-2020 jyldar jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha is-árekettiń onjyldyǵy retinde jarııa etildi. Bul «Is-áreketke on jyl» sharasy Jańa Zelandııadan bastalyp jáne Meksıkaǵa deıin iri qalalarda jal­ǵasyn tapty. Sóıtip onjyldyqtyń resmı nyshany retinde joldaǵy qaý­ip­sizdiktiń álemdik qozǵalysy sary belgi bolyp naqtylandy. Osy is-sharalar jol qozǵalysy qaýipsizdigi salasyn­daǵy tosyn jaǵdaılar men álemdegi jol qozǵalysy qaýpiniń aldyn alý barysyna nazar aýdarý maqsatynda ótkizilýde. Bul turǵydan alǵanda, Qa­zaqstan jol-kólik oqıǵalarynan ja­raqattaný jáne odan qaıtys bolý sekildi ózekti problemalardy sheshýge baǵyttalǵan is-sha­ra­larǵa belsendi túrde atsalysýda. Jol-kólik oqı­ǵa­laryn eskertý boı­yn­sha is-sharalarǵa qa­tysý úshin Qazaq­stan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligi múddeli mem­­lekettik organdar­men 2011-2020 jj. jol qozǵalysy qaý­ip­sizdigin qamta­ma­syz etý jónindegi is-árekettiń on­jyl­dy­ǵy baǵdarlamasynyń vedomstvoaralyq ult­tyq josparyn ázir­ledi. Ondaǵy negizgi maqsat – jol-kólik oqıǵalarynan opat bolýdy azaıtý, ja­raqattanýdan saqtaý bolyp tabylady. Atalǵan josparda múddeli mınıs­tr­­lik­ter­diń ókilderiniń qatysýymen 2011 jyly 11 mamyrda is-árekettiń onjyldyǵy keń kólemde ótkizilýi, jol-kólik oqıǵalaryna shu­ǵyl aralasýdy artty­rý, jol-kólik oqıǵala­ry­nyń aldyn alý boıynsha aqparattyq materı­al­dar­dy ázirleý jáne shyǵarý qyzmetteri qaraldy. Al «Is-áreketke on jyl» daıyndyq kezinde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Jaraqattanýdy es­kertýge bolady. Áreket jasa!» uranymen turmys­tyq jáne jol-kólik oqı­ǵasynan jaraqattanýdyń aldyn alý boıynsha aı­­­lyq, «Nazar aýdaryńyz, baǵdarsham!» sóz sóıleý jáne fotosessııa, jol qozǵalysynyń jas ınspektorlary otrıadtarynyń sletteri, oǵan qosa «Jas sanıtar», «Qaýipsiz dóńgelek» sekildi qalalyq baıqaýlar ótkizildi. Ishki ister mınıstrliginiń basta­ma­sy boıynsha eldiń barlyq óńir­le­rinde 11 mamyrda taıaý onjyldyqqa jos­par­lanǵan ártúrli is-sharalardyń bas­taýy bolatyn, jol qozǵalysy qaýipsizdigi boıynsha keń kólemdi nasıhattaý ak­sııasy uıymdastyryldy. Onda «On­jyl­dyq» sheńberinde ba­la­lardy jol oqıǵasynan qorǵaýda olar­­dyń quqyn saqtaýǵa kóńil bólý usy­nylyp, naqty jobalarǵa jol qozǵalysy qaýipsizdigi boıynsha jeke is-sharalardy biriktirýdi, sondaı-aq jol qaýipsizdigi sala­syn­da halyq­ara­lyq uıymdardyń basq­a­rýshylyq ró­lin retke keltirýdi qam­ta­masyz etý uıǵaryldy. Nurlan BATPENOV, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi travmatologııa  jáne ortopedııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory,  professor, jol qaýipsizdigi jónindegi ulttyq úılestirýshi.