Kókónis, qoıma jáne molshylyq

Oblys ortalyǵynda azyq-túlik beldeýin  qalyptastyrý, olardyń baǵalaryn turaqtandyrý baǵytynda  tyń qadamdar jasalýda. Sonyń biri jańadan jylyjaı keshenderin salyp,  halyqty jas jáne arzan kókónispen qamtamasyz etý bolyp tabylady.  Bul baǵytta qolǵa alǵan  jumystar qaıtarymsyz da emes. О́tken jyly paıdalanýǵa berilgen «Izet Grınhaýs» JShS jylyjaı kesheniniń ónimderi aqtóbelik tutynýshylardyń dastarqan mázirin tolyqtyryp ta úlgerdi. Jaqynda oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov osy jylyjaı kesheninde bolyp, jasalyp jatqan ju­mystarmen,  qalalyqtardy jyl bo­ıy kókónispen úzilissiz qamta­ma­syz etýge  yqpal etetin jańa jobalarmen tanysty. О́ńir basshysyna jy­ly­jaı kesheniniń jumysy men keleshegi týraly áńgimelegen  «Izet Grınhaýs» JShS dırektory Murat Qusaıynovtyń aıtýynsha, ótken jy­ly jeltoqsan aıynda iske qo­syl­ǵan jylyjaı kesheni jyly­na 1,5 myń tonna qyzanaq óndiredi. Ústimizdegi jylǵy sáýir aıynan ber­gi aralyqta jylyjaıda óndi­ril­gen qyzanaqtyń 119 tonnasy tu­ty­ný­shylarǵa jergilikti saýda oryn­dary arqyly meılinshe arzan  baǵa­men satylyp jatyr. – Búginge deıin osynshama qó­lem­de jınalǵan «Altes» sortty qyzanaqtyń  105 tonnasy ótkizildi. Ortasha ár sharshy metrden 50 kılo  ónim jınalýda. Bastapqy kezeńde qyzanaqtyń bir kılosyn 360 teń­geden bosatqanbyz, qazir biraz ar­zandady, 260 teńge shamasynda ót­ki­zilýde. Gollandııalyq tehnolo­gııa­ny paıdalanamyz, ýly hımıkattar qoldanbaımyz. Qazir jyly­jaıda 40  adam jumys isteıdi, – deı­di seriktestik basshysy. – Byltyr «Izet Grınhaýs»  JShS-niń qurylysyna baıla­nys­ty biraz túsinispeýshilikter bolǵa­ny ras. Biraq, jaǵdaıdy baqy­laý­dyń ar­­qasynda  is nátıjeli boldy. Bıyl taǵy birneshe jylyjaı keshenderi men kókónis qoımalary  iske qosy­la­tyn bolady. Munyń barlyǵy Aq­tó­beniń azyq-túlik beldeýin qurýǵa, kókónis baǵasyn bir qalypta ustap turýǵa, tur­ǵyn­dardy kókónis ónim­derimen jyl boıyna úzdiksiz qamta­masyz etý­ge alǵyshart­tar ja­saǵaly otyr. Eli­­­mizdiń ońtústiginen de kó­k­ónister buryn­ǵy­daı  jet­kizile bermek. Eń bastysy, tur­ǵyndar ba­ǵasy qol­jetimdi kó­kónis ónim­derin jyl boıy tuty­na alady, — dedi ob­lys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov. О́ńir basshysy byltyr óz qoly­men otyrǵyzǵan tuqymnan tamyr tartqan  qyzanaqtyń  ónim berip turǵanyn kórip kóńili marqaıdy. Ol osy arada elimizdiń ındýs­trı­ıa­landyrý kartasyna engizilgen jo­ba­nyń qaıtarymdylyǵyna taǵy bir kóz jetkizdi. Sodan keıin Eleýsin Naýryzbaıuly, bıyl júzege asy­ry­latyn jobalarmen jeke-jeke ta­nysty. «KazTreıdPartner» JShS «Kókónis ortalyǵy» jyly­jaı keshenin salýdy qolǵa alypty. Munda on gektarǵa jylyna 2300-2800 tonna qyzanaq, kııar, burysh jáne baklajan ósiriledi. Jyly­jaı­dyń al­ǵashqy ónimin qazan-qarasha aı­laryn­da jı­naýǵa esep jasalýda. «Aýyl sharýashy­lyǵyn qarjy­laı qol­daý qory» AQ Aqtóbe ókil­di­giniń dırektory Gúljanat Erǵa­zı­na­nyń aıtýynsha, atal­ǵan qor qarjy­lan­dy­ryp otyrǵan «Jy­ly­jaı lızıng» joba­sy­nyń aıasynda  salynyp jatqan ár­qaı­sysy 400 sharshy metr  bola­tyn 50 shaǵyn jylyjaı kesheni aýyl sharýa­shy­lyǵy taýar óndirýshi­leri­ne lızıngke beriledi. Jylyjaı kesheninde jylyna 1500 tonna qy­za­naq óndi­ri­ledi. Bul jergilikti azyq-túlik rynogyndaǵy atalǵan kók­ónis tú­riniń baǵasynyń arzan bo­lýyna septigin tıgizetin bolady. Al, «Álem taǵam» JShS jy­ly­jaı kesheni bastapqyda 5 gektarǵa kókónis ósirse, keıin onyń kólemin eki ese keńeıtýdi kózdeýde. Jo­ba­nyń jyldyq qýaty 800 tonna ónim óndirýge jetedi. Jalpy, kásipkerler biryńǵaı  kók­ónis ónimderin óndirýdi maqsat etip otyrǵan joq, oǵan qosymsha óndirilgen ónimderdi saqtaýǵa da kó­ńil bólýde. Sondyqtan da jy­ly­jaı keshenderiniń kólemin keńeıte otyryp, kókónis saqtaý qoıma­la­ry­nyń qýatyn arttyrý da qolǵa alynýda. Bul baǵytta ozyq tehnologııamen jaraqtandyrylǵan, álem­dik standarttarǵa jaýap beretin  qon­dyrǵylarmen jabdyqtalǵan  qoı­­malar salý qarastyrylýda. Mine,  osyndaı jobamen salynyp jat­­qan «Kılıko Týn» JShS-niń  3000 tonna ónim sııatyn 4 sek­sııa­ly jáne  eki kezeńge arnalǵan «Aq­tóbe-Kókónis» AQ qoımalary kók­ónisti saqtaý kórsetkishin birneshe myń tonnaǵa arttyryp qana qoı­maıdy, onyń uzaq saqtalyp, sapa­syn joǵaltpaýyna jetkizedi. – Azyq-túlikpen qamtamasyz etý­degi turaqtylyq qoǵamdaǵy tu­raq­tylyqqa negiz qalaıdy.  Ha­lyq­tyń azyq-túlik baǵasy udaıy  qym­battaıdy deıtindeı mazasyzdanýy bolmaýy kerek. Biz alypsa­tar­lyqty, deldaldyqty toqtattyq. Baǵany qalypty ustaý baǵytynda jumys istep jatyrmyz. Buǵan qu­qyq qorǵaý organdary da, «nur­otan­dyqtar» da atsalysýda. Biz ha­lyq tutynatyn negizgi azyq-túlik túrlerine baǵalardyń qymbattaýy­nyń aldyn alýdyń barlyq múm­kin­digin qarastyrýdamyz. Sonyń biri kókónisti ózimizde kóbirek óndirý bolmaq. Qazir qolǵa alynyp jat­qan sharýalar buǵan qol jetkizetinimizge shek keltirmeıdi, syrtqa da shyǵarýǵa múmkindik bolady. Kartop pen qyryqqabattyń jetkilikti qoryn jasaýdy da qaperde ustaý kerek. Bizdiń ózimizdi ózimiz kartoppen, kókónispen 80 paıyz qamta­ma­syz etýdiń múmkindigi bar. Barlyq kókónis saqtaý qoımalaryn tekserip, olardyń tolyq qýatynda ju­mys isteýine jetý kerek, dep túıin­dedi oıyn  óńir basshysy. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.