Elektr qýatyn únemdeýdiń joly kóp

Jaqynda Tabıǵı monopolııa­lardy retteý jó­nin­­degi agenttigi (TMRA) men Pavlodar oblysynyń ákimdigi tarıf saıasaty arqyly aı­maqtyń ener­getıkasyn da­my­tý, ener­gııa resýrs­taryn únemdeý jáne tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq­ty jetildirý jóninde keńeı­tilgen keńes ótkizdi. Onda negizgi elektr qýatyn óndirýshi «Pavlodar energo» AQ, «Qazaqstan allıýmınııi» AQ JEO-1, «Pavlodar – vodokanal» JShS kásip­oryndarynyń 2010 jyl­ǵy ın­ves­tısııalyq kelisimderi­niń oryn­d­alýy jónindegi esepteri tyń­dal­dy jáne keńinen talqylandy. Osy jerde aıta ketetin bir jaı bar. Oblys basshylyǵy, aldymen ob­lys ákimi Baqytjan Saǵyntaev, son­daı-aq TMRA basshysy Nurlan Aldabergenov buǵan deıin de oblystaǵy energetıka jáne sýmen qamtamasyz etý kásiporyndary bas­shy­larymen talaı ret bas qosyp, olardyń elektr qýatynyń tarıfterine baılanysty jumystarymen tanysyp, esepterin tyńdaǵan edi. Búgingi jınalys bir jaǵy sol jumystardyń qorytyn­dysyn shy­ǵarý dese de bolǵandaı. Bul oblysta birshama joǵary tarıfti belgilep, qýat, jylý jáne sý óndirýshilerdiń óndiriske óz ınves­tısııalaryn salýy jáne ony tuty­nýshylarǵa barynsha ashyq kór­setip otyrýy, únemdeýge aıryq­sha mán berilýi jaqsy nátıjelerin berdi. Baǵany qaıta-qaıta ózgerte bermeı, turaqty etý izdeniske jol ashty. Tutyný­shy­lar da, óndirý­shi­ler de únemdeýdiń jolyn izdedi. Táýlik­terdiń merzimderine baıla­nys­ty tarıfterdi ártúrli belgi­leýdiń arqa­syn­da ǵana ótken jy­ly 248 mıllıon kVt/s elektr qýa­ty únemdeldi. Bul halyq paıdal­an­y­la­tyn elektr qýaty­nyń 2,3 paıyzy degen sóz. Áıtpese 62 myń tonna kómir, úsh mıllıard teńge­deı halyq qar­jy­sy únemdeldi. Sýdy tıimdi paıdalaný jolyndaǵy izdenis­tiń arqasynda 36,5 mıllıon tekshe metr sý únemdelip, odan 1,63 mıllıard paıda túsken. Qazir elektr qýatyn óndirý sala­synda ınvestısııalyq mindetteme degen uǵym qalyptasyp otyr. Onyń negizinde ınvestısııalyq tarıf ja­tyr. Respýblıkadaǵy bar­lyq baza­lyq aımaqtyq elektr jelilik kompanııalar ınvestı­sııalyq tarıfterge kó­­shirilgen. Aıtalyq, bıyl elektr qýa­tyn jetkizý jáne bólý sektoryna 17 mıllıard teńge ınvestısııa quıy­lyp, onyń tolyq ıgerý mindeti qoıy­lyp otyr. Mundaı mindetteme qa­byl­daǵan kásiporyn­dar­dyń sóz­derine isteri saı ekenin aıtqan jón. Aıtalyq, «Pavlodarenergo» AQ 2010 jyly Pavlodar qalasynda eki JEO-ny jáne Ekibastuzda bir jylý elektr ortalyǵyn jańartyp, jetildirýge 5 mıllıard 425 mıllıon teńge jumsaýǵa mindettense, ony asyra oryn­dady. Onyń ishinde, bólingen qar­jynyń 71 paıyzy jańa nysandar qurylysyna jumsaldy. Bul aksıonerlik qoǵamnyń jınaqtaýshy qýa­tyn arttyrýǵa múmkindik beredi. TMRA basshysy N.Aldabergenov­tiń sózine qaraǵanda, buryn qýat óndiretin kásiporyndar baǵany ústi-ústine ósirip, halyqtan túsken qar­jyny qaıda jumsalyp jatqanyna esep bermeıtin. Endi esep berip oty­rady jáne kúni buryn belgilengen baǵany ósirýge qaqysy joq. Sonyń arqasynda bul kásiporyndar barlyq nárseni únemdeýge onyń joldaryn izdestirýge májbúr. Eger qýat óndiretin kásiporyndar men uıym­dar ózderiniń kelisilgen ınves­tı­sııalyq mindettemelerin oryndaı almasa, onda aıyp tóleıdi. Qazirgi ýaqytta tabıǵı monopolııalar jáne naryqty retteý týraly jańa zań ázirlenip jatqan kórinedi. Soǵan sáıkes óndirýshi kásiporyndar men tutynýshylar arasyndaǵy qa­rym-qatynas, bir-birine jaýapkershiligi jiktep kórsetiledi. Ásirese bul energetıka salasy úshin aıryqsha mańyzdy bol­maq. Munda óndirýshi­ler negizinen monopolıster. Endi olar da tutynýshylar aldynda esep berýge, óz jumystaryn ashyq kór­setýge mindetti bolmaq. Bul – únemge, tıimdilikke aparatyn jol. Tutynýshylardyń tólemi – tur­ǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetti jaq­sartýǵa salynǵan ınvestısııa. Ony kásiporyn monopolıster barynsha tıimdi paıda­la­nyp, óziniń damýyna da, tutyný­shylarǵa kórseti­letin qyz­metti jaqsar­týǵa da jumsaýǵa tıis. Pavlodardaǵy keńeske qatysý­shy­­lar­dyń, jalpy mamandar men kom­­mýnal­dyq qyzmetti uıymdas­ty­rý­­shy­lardyń pikirinshe, tarıfter ár­qa­­shan­da óse túsedi. Onsyz bul qyz­met­ti jaq­sartyp, jańa dáre­jege kó­terý múm­kin emes. Áńgime sol tarıfti orynsyz ósire bermeı, belgilengen tólemdi osy salaǵa bólingen ınvestısııa retinde paıdalaný qajet. Sony­men birge tutynýshylar da óz tara­pynan qýatty barynsha únemdi paıdalaný jaýapkershiligin sezinýge tıis. Onyń bir joly – ártúrli tarıf jú­ıesin engizý. Resýrstardy, qýatty qa­laı bolsa solaı jumsaý zamany ótken. Pavlodarlyq energetıkterdiń tájirıbesi quptaýǵa turarlyq. Ol búkil elimizde órisin tapsa, ıgi istiń nátıjesi qomaqtana túsedi. Mamadııar JAQYP.