О́z azamattarynyń quqy men múddesin qorǵaý – memlekettiń basty basymdyǵy

Keshe «Aqorda» rezıdensııasynda Memleket basshysy Bas pro­kýror A.Q.Daýylbaev pen Ishki ister mınıstri Q.­N.Qa­sy­mov­ty qabyldady. Kezdesýge Prezıdent Ákimshiliginiń Bas­shy­sy A.E.Mýsın qatysty. Kezdesý barysynda kúsh qu­ry­lym jetekshileri Memleket basshysyn «Nur bank» AQ-tyń top-menedjerleri Joldas Temi­r­álıev pen Aıbar Hasenovti urlaý jáne óltirý faktisi boıynsha qylmystyq isti tergeý barysy týraly habardar etti. Kezdesý basynda Bas prokýror A.Q.Daýylbaev tergeýdiń negizgi nátıjeleri týraly aqpar ber­di. Buǵan deıin habarlan­ǵa­nyn­daı, Temirálıev pen Hasenovti 2007 jyldyń 31 qańtarynda Álıev, Koshlıak jáne basqa­lar­dyń basshylyǵyndaǵy uıym­das­qan qylmystyq top urlap áketken bolatyn. Bankırlerdiń denelerin sol kezeńde tabý múmkin bolma­ǵan­dyq­tan, olardyń óltirilýi tý­ra­ly is jeke óndiriske alynǵan edi. Osy ýaqyttyń bárinde is boı­yn­sha jedel-izdestirý sharalary júrgizildi. Temirálıev pen Hasenov máıitteriniń Remızov shat­qa­lynda kómilgeni týraly osy jyldyń 12-13 mamyrynda alyn­ǵan jedel aqparatqa sáıkes júr­gizilgen izdestirý sharalary ba­ry­synda ák salynǵan 200 lıtrlik  eki bóshkeden ishinara skelettelgen máıitter tabyldy. Belgilengen óndiristik is boı­ynsha molekýlıarlyq-genom­dyq saraptaý qazaqstandyq, reseılik mamandarǵa, sondaı-aq Germanııa sarapshylaryna tapsyrylǵan bo­la­tyn. Osy saraptamalar nátı­je­si Temirálıev pen Hasenovtiń deneleri tabylǵanyn biraýyzdan qýattap berdi. Quqyq qorǵaý organdary­nyń birlesken kúsh-jigeriniń ná­tıjesinde qylmys ashyldy. Is boıynsha jınaqtalǵan aı­ǵaq­tar qylmystyń qalaı jasal­ǵa­nyn tolyq qalpyna keltirdi. Máselen, urlaý kezeńinde Temir­álıev pen Hasenov Álıevtiń ıeligindegi Naýaı kóshesinde oryn tepken rezıdensııasynda ustalsa, olar sol jerde azaptaý men já­birleýge salynǵan. Urlaýdyń onyn­shy kúni, 2007 jyldyń 9 aqpanynda Álıev pen Koshlıak bankırlerdi lıdokaın salý ar­qy­ly dármensiz kúıge túsirip, 002 nómirli «Lend krýzer» kóligimen rezıdensııadan alyp shyqqan. Álıevtiń tapsyrmasymen Te­mir­álıev  pen Hasenovtiń sol jer­de bolǵandyǵyn bildiretin iz-aıǵaqtardyń bári joıylǵan. Atap aıtqanda, bankırlerdi kú­zet­ken Bekmuratov olardyń kıimderin, Álıev qoldanǵan shprısterdi jáne basqa da aıǵaqtardy órtep jibergen. Bastapqyda óltirý Álıevtiń Kóldi kentindegi agrofermasynda josparlansa, kýálerdiń kóp bo­lýyna baılanysty Álıev pen Koshlıak urlanǵan adamdardy Remızov shatqalyna alyp ketken. О́ltirýdi «Kazteleradıo» AQ-tyń joǵarǵy alańynda ornalasqan «Kazstroısentr» JShS aýmaǵy mańynda júzege asyrý nıetin eki mekemeniń de Álıevtiń ıeliginde ekendigimen negizdeýge bolsa, keshkisin sol jerge jasyryn kelýge múmkindik mol edi. Sonymen birge, shyǵys jaǵynda birneshe jyl boıy Álıevtiń baqylaý­yn­daǵy qurylys alańdarynan qo­qys ákelip tógilgen ura bar bolatyn. Qylmyskerler Temirálıev pen Hasenovti uraǵa alyp kelgennen keıin olardyń basyna polı­etı­len paketter kıgizip, moıyn­da­ryna qolda bar materıaldardan tuzaq jasap, qylǵyndyryp óltirgen. Bankırlerdiń óli deneleri 200 lıtrlik bóshkelerge kúshtep sa­lyn­ǵannan keıin máıitterdi kemirip, adam tanymastaı etý úshin ús­te­rine ák quıylǵan. Bóshke­ler­diń ózi qoqyspen jaýyp tastalady. Kelesi kúnniń ertesinen bastap Koshlıak Temirálıev pen Hasenov máıitteri jasyrylǵan jerge qurylys qoqystarynyń ákep tógilýin turaqty baqylaýyna ala­dy. Nátıjesinde, ura jermen teńesip, tegistelip ketedi de, ishinde bankırlerdiń máıiti bar bóshkeler 3-3,5 metr tereńdikte qalady. Is boıynsha jınaqtalǵan aı­ǵaq­tar Temirálıev pen Hasenovti Álıevtiń uıymdasqan qyl­mys­tyq toby urlap áketip, óltirýi oqıǵalarynyń úzilissiz tizgekpen jalǵasqanyn aıqyn kórsetedi. Osyǵan baılanysty Rahat Ál­ıev pen onyń sybaılastaryna Qylmystyq kodekstiń 96-ba­by­nyń 2-bóligi boıynsha  – asa aýyr jaǵdaıda adam óltirdi degen aıyp taǵyldy. Sot olardy tut­qyndaýǵa sanksııa berip, ha­lyqaralyq izdeý jarııalandy. Qazirgi ýaqytta Bas prokýratýra Avstrııaǵa atalǵan qyl­mys­qa kinálilerdi ekstradı­sııa­laý týraly ótinish jiberdi. Bas prokýrordyń aqparatyn Ishki ister mınıstri Q.N.Qasymov tolyqtyrdy. Ol tergeýdiń obek­tıv­tiligin qamtamasyz etý maq­sa­tynda 20-dan astam túrli baǵyt­ta­ǵy saraptamalar, onyń ishinde, Reseı men Germanııada da belgilengenin aıtty. Barlyq sa­rap­tamalardyń qorytyndylary tergeý nusqasyn qýattaıdy. Remızovta tabylǵan máıitterdiń Joldas Temirálıev pen Aıbar Hasenovtiki ekeni 100 paıyz naqty­lan­ǵan. 2007 jyly urlaý týraly is boıynsha alǵa tartylǵan detal­dar­dyń máıitter tabylǵannan keıin, ıaǵnı endi ǵana ashylǵan jaǵdaılarmen tolyq sáıkes kelýi de úlken aıǵaqtyq mańyzǵa ıe bo­lyp otyr. Bular – tis appa­rat­tarynyń erekshelikteri, ishkıim­der­diń markalary, tipti Temir­álıev­te bolǵan sırek kezdesetin omyrtqa aýrýy. «Sharıte» Berlın medısına ýnıversıtetiniń sa­­rapshysy máıitterdiń birin tekserý kezinde omyrtqalardyń de­formasııasyn kóldeneń tart­qan. Tutastaı alǵanda, Temir­álı­ev pen Hasenovti 2007 jyldyń 9 aqpanynda Álıev pen Kosh­lıak­tyń óltirgenine kóptegen aıǵaq­tar jınaqtalǵan. Odan ári Bas prokýror A.Q.Daý­yl­baev qazirgi kezde Qazaqstan Respýblıkasynyń múd­desin kóz­­deı­tin advokattar arqyly atal­ǵan adamdardy Avstrııa aýma­ǵynda jolyn kesip tut­qyndaý sharalaryn tańdaý týraly má­sele qoıylǵanyn aıtty. Alaıda Álıev jaýapkershilikten qashý maqsatynda saıası dıssıdent ımıdjin qalyptastyrýǵa umtylyp otyr. О́ziniń saıtynda Qazaqstan Respýblıkasynyń laýa­zymdy tulǵalaryn dúnıede bar barlyq kúnálarmen kústánalaı­tyn qaralaý materıaldar orna­lastyrýda. Shetelderde onyń aıyptary men ol usynǵan qujattardyń jal­ǵandyǵy áshkere bolǵanyna qa­ramastan, Álıev túrli baǵyt­ta­ǵy jasandy ári ótirik aqparat­tar­dy taratýyn jalǵastyryp ja­tyr.  Jaqynda BAQ-tarda Qa­zaq­stan qoǵam qaıratkerleri­niń 2006 jyly tolyqtaı ashyl­ǵan Altynbek Sársen­baev­tyń óli­mine qatysty úndeýi jarııa­landy. Bas prokýratýra Altynbek Sársenbaevtyń óltirilýi faktisi boıynsha istiń tolyq kóle­minde jáne obektıvti tergelip, barlyq kináliler tıisti jaza­laryn alǵanyn búkil jaýapkershilikti moınyna ala oty­ryp málimdeıdi. Tergeý men sot qorytyndylaryna baılanysty qan­daı da bir kúmán týǵyzatyn jańa jaǵdaılar men faktiler joq. Bul is sol kezdiń ózinde-aq Bas prokýratýra tarapynan kóptegen márte qaıta tekserilip, ol boı­ynsha tergeýdiń tolyqqandylyǵy asa muqııattylyqpen qamtamasyz etilgen bolatyn. Onyń ústine, tergeýge AQSh Federaldy tergeý bıýrosynyń qyzmetkerleri tar­ty­­lyp, olardyń da tergeýdiń to­lyqtyǵy men obektıvtiligine kózderi jetken edi. Bul másele boıynsha Rahat Álıevtiń málim­de­mesi bar bolǵany jurtshy­lyq­tyń  nazaryn óziniń kinási tolyq­taı dáleldengen isten aýdaryp, jaýapkershilikten qashýǵa kezekti áreketi bolyp tabylady. Kezdesý nátıjesi boıynsha Mem­leket basshysy Ishki ister mı­nıstrligine Bas prokýratýramen birlesip, qaıta ashylǵan jaǵdaılardy esepke ala otyryp, muqııat tergeýdi jalǵastyrý jáne bankırlerdi óltirýge kiná­liler laıyqty jazalaryn tartýy úshin barlyq qajetti shara­lardy qoldaný týraly birqatar tapsyrmalar berdi. Kezdesý qorytyndysynda Mem­leket basshysy jurtshy­lyq­ty atalǵan qylmystyq isti ter­geýdiń barysy týraly turaqty túrde habardar etip otyrýǵa tap­syrma berdi. О́ıtkeni, memleket úshin óz azamattarynyń quqyq­ta­ry  men múddelerin qorǵaý, zań­dy­lyqty qamtamasyz etý joǵary basymdyq bolyp tabylady jáne zańdy buzǵan kez kelgen adam, qoǵamdaǵy ornyna qaramastan, zańnyń barlyq qatań talaby boıynsha jaýap beretin bolady.