Beıjińdegi «Beldeý jáne jol» halyqaralyq yntymaqtastyǵy forýmynyń bul ekinshi kúni. Al kóshbasshylardyń dóńgelek ústeli forýmnyń ekinshi kúninde ótkenimen, sharanyń eń mańyzdy bóligi sanalady. Onda 24 memlekettiń basshylary sóz sóılegen eken, Qazaqstan Prezıdentiniń kezegi sonyń alǵashqy bestiginiń tiziminde boldy. Árıne, alqaly basqosýdyń alǵashqy sózin jıyn «tizginin ustaǵan» Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın bastady. Odan soń sóz kezegin Túrkııa Prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵan, Indonezııa Prezıdenti Djoko Vıdodo, Italııa Premer-mınıstri Paolo Djentılonı, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev jalǵady. Jalpy, forým jumysyna 29 memlekettiń basshylyǵy qatysqan bolatyn. Onyń ishinde Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezıdenti Almazbek Atambaev, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, sondaı-aq, Argentına, Chılı, Vetnam, Fılıppın, Laos, Chehııa, taǵy basqa memleketterdiń basshylary bar.
Kóshbasshylar dóńgelek ústeli sheńberinde eki plenarlyq otyrys ótti. Onyń biri «Seriktestikti odan ári bekite túsýge arnalǵan birlesken saıası is-qımyldar», al ekinshisi, «О́zara baılanysty yntymaqtastyqqa arnalǵan uıymdasqan ózara is-qımyldar» dep ataldy.
Birinshi plenarlyq otyrysta álem ekonomıkasy men halyqaralyq yntymaqtastyqtar ushyrasyp otyrǵan syn-qaterler jaıy, sondaı-aq, túrli ulttyq, óńirlik, halyqaralyq damý strategııalaryndaǵy múddeler qaqtyǵysy sııaqty máseleler talqylandy. Sondaı-aq, elder arasyndaǵy ózara túsinistik pen ymyralastyqty jetildirý, seriktestikke serpin berý syndy áreketterdi kúsheıtý tóńireginde áńgime órbidi.
Qytaı kóshbasshysy Sı Szınpınniń «Bir beldeý, bir jol» bastamasy aıasynda tuńǵysh ret uıymdastyrylǵan halyqaralyq sharanyń mańyzdylyǵy men deńgeı-dárejesi týraly keshegi maqalamyzda da jazǵan bolatynbyz. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy plenarlyq otyrysta sóılegen sózinde de aldymen, forýmnyń mán-mazmunyna toqtalyp ótti.
Al Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev dóńgelek ústel jıynyna qatysýshylar aldynda sóılegen sózinde Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınniń Eýrazııada ejelgi Jibek jolyn jańa, zamanaýı formatta qaıta jandandyrý ıdeıasy álemde beleń alyp kele jatqan saıası, ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq daǵdarystarǵa berilgen ýaqtyly jaýap ekenin atap ótti.
«Paternalızm men saıası astary bar sanksııalardy qoldaný sharalary mıllıondaǵan adamdardyń ekonomıkalyq belsendiligin tómendetip, ómir súrý deńgeıine áser etti. Sonyń nátıjesinde, sońǵy jyldary álemdik ekonomıka men saýdada bosańdyq pen quldyraý baıqala bastady. Osyndaı jaǵdaıda halyqaralyq kooperasııany yntalandyrý úshin álem jańa jetekshi kúshtiń qajettiligin ótkir sezinýde», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev Qytaı bıliginiń «Bir beldeý, bir jol» bastamasy jańa geoekonomıkalyq paradıgma qalyptastyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Onyń tabysty iske asýy, jınaqtap alǵanda, 4,4 mlrd adam turǵyndy qamtıtyn elderge paıda ákeledi.
Memleket basshysy bastamanyń óńirlik kooperasııasynyń jańa modeliniń myqty tustaryna erekshe toqtaldy.
«Birlese damý arqyly turaqtylyqqa qol jetkizý» ustanymy búginde ondaǵan eldiń ekonomıkalyq múddesine saı keletin halyqaralyq yntymaqtastyqtyń tartymdy formasy bolyp sanalady. Osyǵan oraı, Jibek jolynyń naqty sulbasy kórine bastaǵan qazirgi kezde bul makroóńirlik kooperasııanyń birlesken strategııalyq úılesimi qajet. Sondaı-aq, Jibek joly bastamasyn iske asyrý tutas bir óńirlerdi, sonyń ishinde Ortalyq Azııany jahandyq kontekste jańa turpatta tanytýǵa múmkindik beredi», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev Ortalyq Azııa álemniń eń iri naryqtary arasyndaǵy basty dánekerge aınalyp, qaıtadan strategııalyq mańyzǵa ıe bolǵanyn atap ótti.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń osy prosestegi mańyzdy róline toqtaldy.
«Úlken Eýrazııanyń» birtutas ekonomıkalyq keńistigin qurý ıdeıasy jańa mánge ıe bolýda. Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jáne Eýropalyq odaq platformalaryn órkendeýdiń birtutas óńirlik aýmaǵyna utymdy túrde toǵystyra alady», dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn iske asyrý jóninde birqatar naqty usynystaryn bildirdi.
«Jibek joly ekonomıkalyq beldeýiniń tranzıttik áleýetin tıimdi ıgerý úshin qyzmet kórsetý deńgeıin jaqsartyp, ákimshilik kedergilerdi joıý arqyly taýar aǵynyn ótkizýdi birte-birte jeńildetý qajet. Qazaqstan bul másele boıynsha naqty sharalar qabyldaýda. Ol saraptama men tıisti qarjylandyrýdy talap etedi. Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııalar banki osyndaı baǵdarlamalardy belsendi túrde qarjylandyrýy kerek dep esepteımin. Bul – bolashaqqa arnalǵan ınvestısııa», – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Budan bólek, Memleket basshysy jańa Jibek joly boıynda ornalasqan elderdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatymen aýyl-sharýashylyǵy kooperasııasyn damytýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev ınnovasııalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq damý salasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýdi usyndy.
«Jobalardy birlese qarjylandyrý, ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar men tehnologııalar transferti ortalyqtaryn, ınnovasııalyq kompanııalardy, venchýrlyq qorlardy qurý máselelerin qarastyrǵan durys. Osy oraıda, qazaqstandyq ǵalymdardyń Jibek jolynyń Halyqaralyq ǵylym akademııasyn qurý jónindegi usynysyna nazar aýdarǵym keledi. Sonymen birge, qorshaǵan ortanyń, sonyń ishinde kólik arterııalary bola alatyn ishki kontınentaldy transshekaralyq ózenderdiń sý resýrstaryn tıimdi basqarý máselesin de nazardan tys qaldyrmaǵan jón», dedi Elbasy.
Sońynda Memleket basshysy «Bir beldeý, bir jol» ıdeıasyn oıdaǵydaı iske asyrý úshin múddeli elder arasynda ózara senimniń ornyǵýy, olardyń teń quqyqtylyqqa jáne jan-jaqty yntymaqtastyqqa daıyn bolýy mańyzdy ekenin atap ótti.
Memleket basshysy forýmnyń «О́zara baılanysty yntymaqtastyq jolyndaǵy birlesken is-qımyl» taqyrybynda ótken sessııasyna da qatysty. Elbasy onda sóılegen sózinde Qazaqstannyń qurlyq elderi arasyndaǵy tatý kórshilik qatynastardy nyǵaıtýdy belsendi túrde jaqtaıtynyn jáne Qytaıdyń transóńirlik kooperasııany damytý jónindegi talpynysyn qoldaıtynyna toqtaldy.
Qazaqstan Prezıdenti búgingi tańda «Nurly jol» jáne Jibek joly ekonomıkalyq beldeýi baǵdarlamalaryn ushtastyrý jospary aıasynda Qazaqstan men Qytaıdyń ındýstrııalandyrý salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn úılestirý isi bastalyp ketkenin aıtty. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın Nursultan Nazarbaevtyń sóılegen sózin joǵary baǵalap, Qazaqstandy transqurlyqtyq tranzıttik tasymaldaýdyń «chempıony» dep atady.
Sońynda Memleket basshysy osyndaı kezdesýlerdi joǵary deńgeıde ótkizýdiń mańyzdylyǵyna nazar aýdaryp, Forýmdy uıymdastyrǵany úshin Sı Szınpınge alǵys aıtty.
Qazaq mundaıda «tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi» deıtin. Árıne, eki kúndi enshilegen aýqymdy sharanyń erekshelenip «yntymaqtastyq forýmy» dep atalýynyń ózi jaıdan-jaı bolmasa kerek. Shyndyǵynda, qazirgi tańda jappaı jahandanýdyń da, bolmasa kúshtep álimjettik tanytýdyń da, tipti alpaýyttardyń ǵana birigip alyp álemdi bılemekke umtylýy sııaqty túsinikterdiń de kómeskilene bastaǵany seziledi. Soǵan qaramastan, tomaǵa tuıyq, «jalǵyz joldy» tańdaýdyń da tıimsizdigi bilindi. Endeshe, adamzatty alǵa súıreıtin bir jol – ol yntymaqtastyqqa qurylǵan, keleli kelisimderge ǵana negizdelgen baılanystar ekenin damýdyń dara dańǵylyna umtylǵandar nege bilmesin?! Búkil Ortalyq Azııany bir ústel basyna jınap, pikir almasýdyń da kózdegeni osy oıdyń aınalasy bolatyn. Endeshe, keń aýqymdy qamtyǵan halyqaralyq yntymaqtastyq forýmynyń joǵary deńgeıde ótkeni múddeli maqsattardy mejeledi deýge dálel bolatyndaı.
Dınara Bitikova,
«Egemen Qazaqstan» –
Beıjińnen
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
