Bıyl 7 mádenıet úıi ashylady
Mádenıet mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵynan qamtylýyna oblys basshylyǵy únemi nazar aýdaryp keledi. Bıyl osy maqsatqa 220,3 mln teńge qaralǵan. Shyǵarmashylyq ujymdardyń sahnalyq kıimderi men mýzykalyq aspaptary jańartyldy. Mádenı uıymdarǵa 32 avtokólik alyndy. Táýelsizdik jyldarynda Jylyoı, Maqat, Qurmanǵazy, Inder, Isataı aýdandarynda jáne Atyraý qalasynda jańadan 8 mádenıet ǵımaraty boı kóterdi. О́tken jyly Inder, Isataı aýdandarynyń ortalyqtarynda mádenıet úıleri paıdalanýǵa berildi. Atyraý qalasy Tomarly, Isataı aýdany Janbaı, Qyzylqoǵa aýdany Muqyr, Mahambet aýdany Sarytoǵaı selolarynda jańa mádenı oshaqtardyń qurylysy bastaldy.
Oblystyq mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Ábil Jolamanov aımaqtaǵy iri kásiporyndardyń áleýmettik nysandar qatarynyń artýyna úles qosyp otyrǵanyn aıtady. Mysaly, «TShO», «NKOK» kásiporyndarynyń demeýshilik qarajaty esebinen 2,8 mlrd teńgege 7 jańa nysannyń qurylysy bastalǵan. Taǵy 3 mádenıet úıin salý úshin qajetti qujattar jasaqtalýda.
Mádenıet mekemeleriniń kúrdeli jóndeýden ótip, jańarýyna Elbasy tapsyrmasymen qolǵa alynǵan memlekettik baǵdarlamalar oń yqpalyn tıgizip keledi. Búginge deıin kúrdeli jóndeýden ótken 38 nysannyń 27-si «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy aıasynda jasaldy.
– Endi 7 mádenıet mekemesine jańa ǵımarat kerek, – deıdi Á.Jolamanov. – Olar Isataı aýdany Qamysqala, Mahambet aýdany Almaly, Qyzylqoǵa aýdany Espaı, Qurmanǵazy aýdany Teńiz, Baıda, Asan, Súıindik eldi mekenderi.
Eskertkishter – el murasy
Táýelsizdik jyldarynyń taǵy bir jemisi – tarıhı-mádenı mura nysandaryn qorǵaý, zertteý baǵytynda júıeli jumystar júrgizildi. Qazir oblysta 317 respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar tarıhı-mádenı eskertkishter memleket qorǵaýyna alynǵan. «Odan basqa sońǵy jyldary anyqtalyp, tarıhı-mádenı mura obektileriniń aldyn-ala esepke alý tizimine engizilgen 511 eskertkish bar, – deıdi Ábil Taýfıhuly. – Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary tarıhı-mádenı murany qorǵaý jumysyndaǵy qordalanyp qalǵan máseleler sheshimin taba bastady. Eskertkishter tiziminde turǵan úıler men ǵımarattar, basqa da qurylystar mekemeniń ruqsatynsyz buzylyp, joıyla bastaǵan edi. Birqatary jekeshelendirilip ketken-di. Bul jaǵdaılar negizinen Atyraý qalasynyń eski bóligindegi úıler men ǵımarattarda oryn aldy. Keıingi kezeńderde eskertkishterdi jańartý men ǵylymı zertteý isine kóńil bóline bastady. 15 tarıhı-mádenı keshender men eskertkishter boı kóterdi. Atyraý oblysynan Uly Otan soǵysynan qaıtpaı qalǵan 27 myńnan astam bozdaqtarymyzdyń esimi qashalyp jazylǵan memorıaldyq qabyrǵa, Aýǵan soǵysyna qatysýshylarǵa arnalǵan eskertkish, el ardaq tutatyn belgili tulǵalar Isataı-Mahambet, Sultan Beıbarys, Qurmanǵazy, Dına, Jumeken Nájimedenov jáne t.b.arnap eskertkishter men memorıaldyq-sáýlettik keshender turǵyzyldy.2016 jyldyń ózinde qoǵam qaıratkeri, aqyn Farıza Ońǵarsynovaǵa arnalǵan eskertkish Atyraý qalasynan boı kóterdi. Qazir belgili tulǵalar Hamıt Erǵalıev, Ábý Sársenbaev, Qarshyǵa Ahmedııarovqa oblys ortalyǵynan, al Mahambet О́temisulyna Mahambet aýdanynan eskertkish turǵyzý jumystary qolǵa alynyp jatyr».
Búginge deıin qalpyna keltirilgen eskertkishter sany 22-ge jetken. 140 eskertkishke qorǵaý taqtasy ornatyldy. Oblys ákimi Nurlan Noǵaevtyń qoldaýymen Atyraý óńirindegi iri arheologııalyq eskertkish, qazaq handyǵynyń alǵashqy astanasy bolǵan ortaǵasyrlyq Saraıshyq qalashyǵyn Jaıyq ózeniniń arnasynyń shaıyp ketýinen saqtap qalýǵa 1,6 mlrd. teńge qaralyp, jaǵany bekitý jumystary júrgizilýde. Osy máselege oraı bıyl aqpan aıynda Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulynyń qatysýmen komıssııa otyrysy ótkizilip, onda Saraıshyq qalashyǵyna qatysty máseleler talqylandy. Sáýir aıynda Astana qalasynda «Saraıshyq: Uly qalanyń tarıhy» taqyrybynda halyqaralyq tájirıbelik-konferensııa uıymdastyryldy. Budan biz Saraıshyq qalashyǵynyń saqtalýyna Úkimet tarapynan da úlken kóńil bólinip jatqanyn kóremiz. Saraıshyq qalashyǵynyń qorǵaý aımaǵy anyqtalyp, Mádenıet jáne sport mınıstrligimen kelisilýde.
Basqarma basshysynyń aıtýynsha, 2007 jyldan bastap arheologııalyq eskertkishterge zertteý jumystaryn júıeli júrgizý isi qolǵa alynǵan. Qyzylqoǵa aýdanynda ornalasqan Qarabaý obasyna, ortaǵasyrlyq «Qorǵansha» qalasyna jáne Jylyoı aýdanyndaǵy «Qyzylqorǵan» qalashyǵy men Inder aýdanyndaǵy «Tasoba» mekenine, Qyzylqabaq, Borsyq qorǵandaryna, Maqat aýdanyndaǵy «Taskeshý» kerýen saraıynyń ornyna arheologııalyq qazba jumystary júrgizildi. Tarıhı-mádenı murany qorǵaý salasyndaǵy qujattardy elektrondyq júıege qosý maqsatynda «Tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń málimet bazasy» jasaldy. Atyraý oblysynyń tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń jıyntyǵynyń 4 tomdyǵy shyǵaryldy. Reseıdiń Máskeý jáne Sankt-Peterbýrg qalalarynyń arhıvteri men kitaphanalaryna arheologııalyq ekspedısııa uıymdastyrylyp, «Istorııa ı kýltýra Atyraý v rýsskıh ıstochnıkah (HVIII-HH vv.)» atty derekter jınaǵynyń 5 tomdyǵy, «Saraıshyq babalar murasy» kitaptary jaryqqa shyqty.
El ishi – óner kenishi
Qazir oblystaǵy mádenıet salasynda 2347 qyzmetker eńbek etedi. Táýelsizdik jyldarynda onnan astam shyǵarmashylyq ujym quryldy. Memlekettik turǵyn úı qorynan 24 mádenıet qyzmetkeri baspanaly boldy. «О́ner ıelerine kórsetilgen qoldaý oń nátıjesin berip keledi. «Murager» folklorlyq ansambli bıyl Úndistanda ótken halyqaralyq mýzyka festıvaline qatysty. Belgili qolóner sheberleri Halıfa Mýsına men Qaırat Shapabaevtyń jumystary Bashqurtstanda bolǵan kórmede joǵary baǵalandy. Aıtalyq, Reseıde ótken III-shi Halyqaralyq «Rozy Rossıı-2017» horeografııalyq ansamblderdiń festıval-konkýrsyna fılarmonııanyń «Injý-Marjan» jáne «Mahambet» bı ansamblderi qatysyp, birneshe júldeli orynǵa ıe boldy. Máskeý qalasyndaǵy Gnesınder atyndaǵy Reseı mýzyka akedemııasynyń úlken zalynda ótken álemdik ulttyq orkestrlerdiń IV Halyqaralyq festıvaline «Naryn» halyqtyq ult aspaptar orkestri qatysty. Mahambet atyndaǵy qazaq drama teatry ujymy Reseı Federasııasynyń Máskeý qalasynda G.Prıahınniń «Tergeý» spektaklimen gastroldik saparda boldy. Sondaı-aq, teatr ujymyna Reseı Federasııasynyń Kerch qalasyndaǵy «Bosporskıı agony» halyqaralyq festıvaline, AQSh-tyń Vashıngton, Nıý-Iork qalalarynan jáne Makedonııa memleketinen shaqyrtýlar tústi. О́tken jyly «Murager» folklorlyq ansambli Mysyr eliniń Kaır qalasynda ótken folklorlyq festıvalge qatysty. Táýelsizdik jyldary ishinde shyǵarmashylyq ujymdar 20-ǵa tarta shet elderde óner saparlarymen boldy. Saladaǵy ilkimdi isterdiń bastaý alýynda Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy zor mańyzǵa ıe. Aldaǵy atqarar jumystarymyzdyń altyn qazyǵy da – osy», – deıdi Ábil Jolamanov.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ
