Arkadıı TOPAEV: Maqsatym – Olımpıada chempıonyn daıyndaý

Búginde Qaraǵandydaǵy Á.Moldaǵulova atyndaǵy sportqa beıimdi, daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatta aǵa jattyqtyrýshy bolyp eńbek etetin ataqty boksshy Arkadıı Topaevpen arnaıy kezdesken edik. – Arkadıı, úlken sportta «Jaqsy sportshydan táýir jattyqtyrýshy shyqpaıdy» degen uǵym bar. Osyny siz burynǵy boksshy, búgingi bapker retinde joqqa shyǵara alasyz ba? – Sportta júrgen kezde kóp nárseni ustazyńnyń aıtqanymen isteısiń. Al tizgindi óziń ustaǵanda bári de kerisinshe bolady. Bul jerde sheshimdi óziń qabyldap, jaýapkershilikti de óz moınyńa alasyń. Odan bólek, bapkerler ujymymen, aınalańdaǵy basqa da kóptegen adamdarmen til tabysyp jumys isteýiń kerek. Menińshe, buǵan júreginiń qalaýymen kelgen sportshydan jaqsy jattyqtyrýshy shyǵady dep oılaımyn. – Boksshy bolý bala kezińiz­degi arman ba edi? – Buǵan bylaı jaýap berer edim: meni boksqa alyp kelgen – 1980 jyly Máskeýde ótken Olımpııa oıyndaryndaǵy Serik Qonaq­baevtyń óneri. Ol kezde aýyl­da tórt-bes úıde ǵana «Ves­na» degen aq-qara tústi tele­dıdar bolatyn. Sol «te­mir jáshikke» telmirip otyryp, Serik aǵamyzdyń jekpe-jek­terin júregimiz týlaı otyryp tamashaladyq. Boıymdaǵy boks ónerine degen súıispenshilik sol kezde paıda boldy dep senimmen aıta alamyn. Onyń ústine, dál sol kezderi aýylymyzdaǵy mektepke Serǵazy Bákeev degen jas muǵalim kelip, boks seksııasyn ashqan. Soǵan alǵashqylardyń biri bolyp jazylǵan edim. Bokstyń álippesimen tanysqannan keıin, 1984 jyly Serǵazy aǵamyz meni Qaraǵandydaǵy Álııa Mol­daǵulova atyndaǵy sport mek­tebine alyp kelip, Qanat Jaq­sybaevtaı bilikti bapkerge tapsyrdy. Mine, meniń sportqa kel­ýim­niń qysqasha tarıhy osyndaı. – Demek, boıyńyzda boksqa ıkemdilik bolǵan ǵoı. – Rasyn aıtqanda, bala kezimde tentek boldym. Mektepte, dalada kóp nárseni búldirip júrdim. Tóbeleske jaqyn edim. Al eger shyndap kelsem, arǵy atam Mataq degen kisi óńirge aty máshhúr, batyr bolǵan adam eken. – Sharshy alańda óner kór­setip júrgen kezińiz­de el ishindegi basty qarsylastaryńyz kimder boldy? – Olar Qanat Shaǵataev pen Vasılıı Jırov edi. Qanat óte myqty boksshy boldy. Ekeýmiz rıngte tórt ret qolǵap túıistirdik. Sonyń bárinde de men basym tústim. – Arkadıı Topaev qandaı mánerdegi boksshy edi? – Meniń rıngtegi basty taktıkam aldap urý bolatyn. Birinshi raýndta qarsylasymnyń álsiz tustaryn izdeıtinmin. Jekpe-jek kezinde ol shirkin kózge birden túsedi. Sodan keıin «Qasqyrdy aıaǵy asyraıdy» degen máteldi sál ózgertip aıtar bolsaq, boksshyny da aıaǵy asyraıdy. Shar­shy alańda onyń aıaǵy jeńil bolyp, lypyp turýy kerek. Meniń qolaıyma osyndaı boks jaǵatyn. – Qazirgi bokstyń tilimen aıt­­qanda, siz «pancher» bol­dy­ńyz ba? – О́zimniń sporttyq mansabym­da nokaýtty kóp jasaǵanym ras. – О́zińizdiń nokaýtqa túsken kezińiz boldy ma? – Ondaıdan qudaı saqtady. Al nokdaýn alǵan kezim boldy. Rıngte mundaı jaǵdaıdy bastan keshpeıtin boksshy bolmaıdy. – Endi 1992 jylǵy Barselona Olımpıadasyndaǵy alǵashqy jáne sońǵy jekpe-jegińizdi eske alsaq. – Barselona Oıyndarynyń aldynda 71 kılo salmaq dáre­jesinde Sergeı Samoılovty, ataq­ty Israel Akopkohıandy ut­tym. Al Olımpıadadaǵy alǵash­qy jekpe-jegimde álem chempıo­ny, kýbalyq boksshy Hýan Karlos Lemýsqa tap boldym. Ol meni tóreshiniń «Toqta!» degen komandasynan keıin urdy. Shynyn aıtqanda, osy soqqydan keıin óz-ózime kele almadym. Sol jekpe-jekte jeńgende, Olımpıadanyń «altynyn» utar edim dep aıtpaımyn, biraq júldegerler qatarynda bolatynym anyq edi. Aıtpaqshy, Lemýs Barselonada chempıon atandy. – Soqqy alǵannan keıin jekpe-jek bitkenshe es-tússiz júrip te judyryqtasa beripsiz, sol ras pa? – Soqqynyń óte joıqyn bolǵany ras. Sonda «Qanshama qazaq qarap otyr, qulap qalmaý kerek» degen jalǵyz-aq oı ǵana sanamda turyp alǵan. Namysqa salyp, jekpe-jektiń sońyna deıin jetkizgenim sodan dep oılaımyn. Negizi, zań boıynsha erejeni óreskel buzǵany úshin kýbalyq boksshy jarystan shettetilýi kerek-tin. Biraq ol kezde KSRO ydyrap, onyń ornynda paıda bolǵan TMD-men eshkim eseptespeıtin. Sózińdi sóıleıtin jan tabylmaǵasyn, bul oqıǵa «jabýly qazan jabýly kúıinde» qalyp qoıdy. – Kásibı boksqa talaı márte shaqyrtý alypsyz. Oǵan ne sebepti aýyspadyńyz? – 1994 jyly Álem kýbogyn utyp alǵannan keıin Amerı­kadan kásibı bokstyń pro­moý­terleri birneshe ret telefon shalyp, ke­lisimshart usyndy. Biraq ol kezde men 1996 jylǵy Olımpıadany kútip júrgenmin. Tórt jyl tynbaı ter tógip, Atlanta Olımpıadasynyń qar­sańynda naǵyz sporttyq babyma engenmin. Sol kezdegi álemdik reıtıngtegi myqty degen boksshylardy utyp, TMD boıynsha birinshi nómirli bolyp turǵanmyn. Biraq, amal qansha, týra Olımpıadanyń aldynda aýyryp qaldym. – Jattyqtyrýshy retindegi basty maqsatyńyz qandaı? – Bir ǵana maqsat bar, ol – Olımpıada chempıonyn daıarlap shyǵarý. Bizdiń mektepte 60-tan astam bala bokspen shuǵyldanady. Olardyń bárinen Olımpıada chempıonyn shyǵaram deý bos áńgime, árıne. Alaıda, osylardyń arasynan bir-ekeýi Serik Sápıev sııaqty Olımptiń shyńyn baǵyndyryp jatsa, biz úshin úlken mártebe bolar edi. – Áńgimeńizge kóp rahmet. Áńgimelesken Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY