Jarqyn beıne jańǵyrdy

Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda dramatýrg Raqymjan Otarbaevtyń «Ámire» pesasy jelisinde Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, rejısser Nurlan Jumanııazovtyń sahnalaýymen osy attas dramanyń premerasy ótti Astanadaǵy  EKSPO-2017 kórmesi qarsańynda elor­dadaǵy Qazaqtyń mem­lekettik aka­demııalyq Q.Qýa­nyshbaev atyndaǵy mýzy­kalyq drama teatry­nyń halqymyzdyń dástúrli án ónerin 1925 jyly Parıj­degi «EKSPO» kórmesinde alǵash ret as­qaqtatqan kú­mis kómeı ánshi Ámire Qashaý­baevtyń jarqyn beınesin qaı­ta tiriltýi ánshi rýhyn ardaq­­taýdyń úlgisi retinde ba­ǵalanýda. Spektakl oqıǵasy Parıjdegi Eıfel munarasy mańynda órbıdi. Ár qıyrdan bas qosqan óner maıtalmandary bir-birimen júzdesip, máre-sáre kúı keshýde. Ishterinde belgili bashqurt qýraıshysy Isenbaev, ózbektiń Tamara Hanýmy men ánshi Iаkýbovy, orystyń áıgili ánshileri Dolıva-Sabotnasıı men Kovaleva, ázerbaıjandyq Shavket Mamedov jáne t.b. bar. Sol shara barysynda keńestik ónerpazdar Parıjdiń zaldarynda 11 konsert beredi. Ámire onda óziniń súıikti ánderi – «Aǵash aıaq», «Úsh dos», «Eki jıren», «Dýdar-aı», «Balqadısha», taǵy basqa da halqymyzdyń mýzykalyq jaýharlaryn tamasha oryndap, ekinshi oryndy, kúmis medal ıelengeni tarıhtan málim. Bul týraly «Parıj aptalyǵy» gazeti men «Le mıýzıkl» jýrnaly jazady, al Sorbonna ýnıversıtetiniń professory Perno myrza Ámireniń oryndaýynda birneshe ánderdi taspaǵa túsirip alǵan eken. Qoıylymda ánshi ómiriniń osynaý tarıhı sáti shynaıy beınelenip, Ámire úni ulttyq mýzyka óneri tarıhynda shet elde óner kórsetken tuńǵysh qazaq retinde qaldy. Onyń qazaqtyń darhan dalasyndaı dıapazony keń, qaıtalanbas kórkem daýysy týraly Romen Rollan men Anrı Barbıýstiń bergen joǵary baǵalary búginde tulǵany ǵana emes, jalpy búkil qazaq dalasynyń rýhanı qazynasyn moıyndaý bolyp qabyldanary haq. Belgili óner zertteýshi A.Zataevıchtiń de bul rettegi eńbegi ushan-teńiz, óıtkeni Ámire oryndaýynda jazyp alynǵan «Balqadısha», «Dýdar-aı», «Bes qarager» ánderiniń baıyr­ǵy máıegin saqtap qalýy onyń sol bastapqy saryndy ha­lyqqa múltiksiz buzbaı jetki­zýinde. Qoıylymnyń taǵy bir erek­sheligi – ánshi týraly kóptegen tarıhı derekterge qanyǵasyz. Mysaly, Á.Qashaýbaevtyń Parıj sahnasynda óner kórsetken dombyrasyn A.V.Lýnacharskııdiń oǵan arnaıy jasatqyzyp bergenin bireý bilse, bireý bile bermeýi múmkin. Munan basqa, Ámire men Alash arysy Mustafa Shoqaıdyń qaýyshatyn tustary spektakldiń mazmuny men baǵasyn arttyra túsedi. Ádette, tarıhı derekterge qurylǵan týyndylardy oınaqy, jeńil ráýishte, shynaıylyqpen baıandaý rejısserge ońaı soǵa bermeıtini ras. О́ıtkeni, ol belgili bir tarıhı oqıǵadan attap, ne bylaı, ne olaı shyǵýǵa, bóten oı qosýǵa tıisti emes. Iаǵnı, pesanyń qursaýynan, sheńberinen alysqa uzap shyǵyp kete almaıdy. Al «Ámire» tarıhı dramasynyń utqan tusy – erkindigi. Akterler áldebir ustanymdar men zańdarǵa baılanyp qalmaıdy. Ámire rólin somdaǵan Qasymhan Buǵybaı, Mustafany oınaǵan Janqaldybek Tólenbaev oıyndary solaı, erejelerge matalmaı, emin-erkin kósilgen sıpatta óte shyqty. Árıne, bir shyǵarma arqyly keńestik kezeńniń kartınasyn túgel ashyp kórsetý múmkin emes. Soǵan qaramastan, munda Alash arystarynyń bir-birine degen syılastyq sezimine deıin qamtylýy spektakl aıasyn keńeıte túspese, keńistigin qýsyrmaıdy. NKVD ókilderiniń qýǵyny, mahabbat pen súıispenshilik, adamgershilik qasıetteri, ónerdi baǵalaý men qııanat, dostyq pen adaldyq arqyly ótken jyldar beınesi nanymdy keskindeledi. Ámiretanýshy, belgili mýzyka zertteýshi ǵalym Jarqyn Shákárim spektakldi tamashalaǵannan keıin oıymen bólise kelip: «Ámire týraly qoıylym meniń kóńilimnen shyqty. О́ıtkeni, munda shyndyqtyń aty alǵa ozdy. Ánshi ómirine qatysty jabýly jatqan kóptegen qupııalar ashylýda. Muny óz basym osy mıssııany atqarǵan teatrdyń úlken jetistigi dep sanaımyn», – dedi. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan»