Kóne ǵımaratta – jańa mýzeı

Almatyda 1892 jyly fransýz arhıtektory Pol Gýrdeniń jobasy boıynsha irgetasy qalanǵan tarıhı ǵımaratta Almaty qala­synyń jańa mýzeıi ashyldy. Bógenbaı batyr kóshesindegi júz jyldan asa tarıhy bar kóne ǵımaratty kúrdeli jóndeýden ótkizip, árin-sánin keltirip, mýzeı úshin sátti tańdalǵany jádiger jınaqtalatyn orynnyń saltanatyn asyryp-aq tur. Mýzeıdiń ashylý rásiminde qala ákimi Baýyrjan Baıbek shahar ómirindegi mádenı oqıǵanyń mańyzy týraly aıta kelip: «Memleket basshysy atap ótkendeı, Almaty – Táýelsizdiktiń altyn besigi, elimizdiń mádenı, ǵylymı jáne týrıstik ortalyǵy. О́skeleń urpaq úshin bul jańa mýzeıdiń tárbıelik mańyzy óte zor. Jastarǵa zamanaýı mýl­tımedıalyq qurylǵylarmen jab­­dyqtalǵan Almaty mýzeıinen barlyq baǵyttaǵy aqpa­rat­tarǵa tolyq jaýap alý qyzyq­ty bolady dep oılaımyn. Bul mýzeı almatylyqtar men qala qonaq­tary­nyń súıikti oryndarynyń birine aınalatynyna senemin», – dedi. Almatynyń jańa mýzeıi – Je­tisý aımaǵynyń tarıhı-máde­nı murasyn ár qyrynan kór­setetin iri ǵylymı ári mádenı ortalyǵyna aınalary sózsiz. Mýzeıde 40 myńǵa jýyq jádiger jınaqtalǵan. Onyń ishinde beıneleý óneriniń, etnografııanyń, ár túrli kezeńder men mádenıettiń týyndylary men qundy qazy­nalary bar. Jańa mýzeı osy saladaǵy tehnologııanyń keń múm­kindigin tanytady jáne qala tarıhynyń barlyq taraýlary boıynsha aqparattyq-beıneleý materıaldaryna asa baı 11 zaldan turady. Alǵashqy eki ekspozısııanyń taqyryby Uly Jibek joly boıyndaǵy ákimshilik bıligi, qol­óneri men saýdasy, mádenıeti men ıdeologııasy bar qalanyń orta ǵasyrǵa deıingi úsh myń jyl burynǵy shaǵyn eldi meken negizinde bastalǵan ýrbanızasııa úderisin qamtıdy. «Qazaq memlekettiliginiń bastaýy» jáne «Jetisýdyń etnografııasy» zaldary qazaqtardyń áskerı ónerin, qazaq etnografııasynyń ereksheligin, Qazaq handyǵynyń qurylýy men qalyptasý keze­ńindegi aımaqtyń tarıhyn ashyp kórsetýge arnalǵan. HIH-HH ǵasyrdaǵy qalanyń damý kezeńi «Almaty tarıhynyń Vernyı kezeńi» degen zalyna jınaqtalǵan. Qyzyl aǵash she­berleriniń qolynan shyqqan jıhaz óneriniń sırek týyndylary sol dáýirdiń qaıtalanbas tynysyn sezdirip tur. Al «HH ǵasyrdaǵy Almaty» zaly Qazaq KSR-niń astanasy bolǵan qalanyń mańyzdy tarıhynan syr shertedi. Sondaı-aq, «Túrkisib», «Saıası repressııalar», «Almaty Uly Otan soǵysy jyldarynda» atty bólimder elimizdiń tarıhyndaǵy qasiretti jyldar týraly baıandaıdy. «Elbasy jáne Almaty» atty zal azattyqtyń altyn besigi bolǵan Almaty qalasynyń saıası, mádenı, ǵylymı, ekonomıkalyq ortalyǵyna aınala otyryp, alyp megapolıske taban tiregenge deıingi tarıhyn Elbasy eńbegi­men baılanystyra otyryp tarqatady. Mýzeıdiń ashylý saltanatyna qala basshylyǵy, ǵylym jáne shyǵarmashylyq ókilderi, qalanyń qurmetti azamattary men ardagerleri, stýdent-jastar qatysty. Almaty qalasynyń mýzeıi  Bógenbeı batyr kóshesi, 132-úıde ornalasqan. Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan» ALMATY