Arnapty týǵan elge bar asylyn

Belgili aqyn, jazýshy Baıanǵalı Álimjanov jaqynda jaryq kórgen 12 tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn «Kitapty syıǵa tartý» aksııasy aıasynda Ulttyq akademııalyq kitaphanaǵa tartý etti. Bul kúnde Baıanǵalı Álimjanov degen belgili esimge qosaqtalar qosymsha anyqtaýysh-tolyqtaýysh jetip-artylady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Qyrǵyzstannyń A.Maldybaev atyndaǵy halyqaralyq syılyǵynyń laýreaty. Aıtýly aqyn, sheber prozashy ári daryndy dramatýrg. Ol az deseńiz, jyrshy, jyraý, termeshi. Manasshy. Kınoger. Osy­naý jan-jaqty daryn ıesi, jampoz qalam­gerdiń shyǵarmalar jınaǵynyń 12 tomy jaryq kórip, oqyrmanǵa jol tartyp, kitaphanalarǵa taratylyp, ádebıet súıgish qaýymǵa kózaıym etilýde. Baıanǵalı aqyn bir óleńinde: «Ańsaǵan adamdardyń jarasymyn, Arnaǵan týǵan elge bar asylyn, Qııaly kóp bolǵanmen, zııany joq, Qazaqtyń men de aqkóńil balasymyn!» dep jyrlaıtyny bar. Myna tolymdy tomdardy sholyp qarap otyryp, sol aıtqandaı, arda azamat óz shyǵarmashylyǵynda da jan-júreginiń bar asylyn týǵan eline arnap tartý etkenin baıqaǵandaımyz. Olaı bolsa, tolaıym tomdardaǵy marjan múkámmaldy súıinshilep aıta keteıik. Birinshi kitabyna poezııalyq týyndylary – ár jyldary jazylǵan  tańdaýly lırıkalyq óleńderi, tolǵaýlary men epıkalyq jyrlary jáne poemalary toptastyrylypty. Sóz zergeriniń ómirsheń óleńderi men poemalary oqyrmannyń jan saraıyn jadyratyp, týǵan eldiń bar ajar-kórki shapaq atqan jazıra jaılaýǵa tap bolǵandaı kúı keshtiredi. Ekinshi tomǵa birqatary  oblys­tyq, respýblıkalyq  teatrlar sahnasynda qoıylyp, talǵamy bıik kórermenniń ystyq yqylasyna, qoshemetine bólengen, óner­tanýshylar tarapynan da joǵary baǵaǵa ıe bolǵan tańdaýly pesalary jınaq­talǵan eken. Shýaǵy da, qýaty da bar, ómir-tirshilikten túıgeni kóp, tili túsinikti ári qunarly týyndylar ómirdiń ózindeı syr shertedi. Úshinshi kitapqa qaı janrda qalam terbese de ózindik qoltańbasy men oqshaý máneri aıqyn ańǵarylyp turatyn qalamger­diń prozalyq týyndylary kiripti. Avtor shyǵarmalarynda ómir shyndyǵyn, qoǵam beınesin shynaıy ári kórkem kesteleıdi, kúldire otyryp kúrsindiredi hám oılandyrady. Tórtinshi tomdaǵy «Qorasan qaraqshynyń qolmergeni» – qazaq poezııasyndaǵy eń úlken poemalardyń biri. Ol tyń taqyrypty qozǵaıdy – jańylysyp túrmege túsken armanshyl jastyń qasiretti taǵdyry jaıly tolǵaıdy, adamdardyń basynan ótken san alýan, ózgeshe tragedııalyq jaǵdaılardy sýretteıdi. Bul kitapqa sonymen birge «Qazaq kóshi», «Qyz namysy» poemalarymen qatar, «О́tirik poema», «Atlanttan atpen ót­ken atalarym» atty ázil poema jáne keıingi ýaqytta jazylǵan óleńderi men án óleńderi jınaqtalǵan. Baıanǵalı shyǵarmalarynyń besinshi tomyna jazýshynyń pesalary men sahnaǵa arnalǵan týyndylary ense, «Alash pen Manas» atalǵan altynshy tomda bizdiń dos aıtysker aqyn retinde kórinipti. Bir aıtarlyǵy, kitapqa engen aıtystardyń basym kópshiligi magnıtofon taspasyna jazylǵan kúıinde qaǵazǵa ózgerissiz túsiri­lip, óńdeýsiz jarııalanyp otyr. Sóıtip, sýyrypsalma ónerdiń tabıǵaty dál saqtalǵan. Osy sııaqty, jetinshi tom da aıtys shashýlarynan, tolǵaýlar men arnaýlardan jáne Baıanǵalıdiń «Degen ekenderinen» turady, qyzǵylyqty oqylady.  Baıanǵalıdiń shyǵarmalar jınaǵynyń segizinshi tomyn balalarǵa arnalǵan óleńderi men áńgimeleri, pesalary quraıdy. Bul óleńder, ásirese, «Álippe óleń» men «Álippe-jańyltpash» respýblıkalyq, oblystyq basylymdarda, feısbýkte jarııalanyp, kópshilik ata-analar men muǵalimderdiń rızashylyǵyna bólenip, búldirshinderge túsinikti, jeńil ári qyzyqty, mazmundy dúnıeler retinde joǵary baǵaǵa ıe bolǵan. Toǵyzynshy tomǵa burynǵy kitap­taryn­da jarııalanbaǵan kınopovesteri men erterekte jazylǵan áńgimeleri jınaq­tal­sa, onynshy tomnyń ereksheligi sol, on­da jampoz qalamgerdiń orys tilinde jazǵan shyǵarmalarymen tanysamyz. Bul da Baıanǵalı talantynyń ózgeshe bir qyryn tanytsa kerek. «Týǵan jer – tunǵan ańyzym» taqyry­bymen toptalǵan on birinshi tomnan ádebı maqalalaryn, estelikteri men lebizderdi oqımyz. Sondaı-aq, bala kúninde týǵan jerinde, el aýzynan estigen ańyz áńgimeleri, kóz kórgen eskiniń adamdary týraly, ót­ken zaman men búgingi ómirdiń qıly-qıly oqıǵalary jaıly qyzyqty, tartymdy jazbalary jınaqtalypty. Al sońǵy on ekinshi tomnan san qyr­ly daryn ıesiniń orys tildi basylymdarǵa bergen suhbattaryn, aqynnyń shyǵarma­shy­lyǵy týraly qazaq jáne orys tilin­degi maqalalardy, zertteýler men lebizderdi, qyzyqty derekterdi kórip kózaıym bolamyz. Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan»