Memleketshil bolýdyń jolyn meńzeıdi

Qazaqta «jylqy kisineskenshe, adam tildeskenshe»degen sóz bar. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ár sanyna jarııalanyp otyrǵan «Uly dala ulaǵattary» atty kitaby  halyq pen Prezıdenttiń ózara tildesý, túsinisý, syrlasý úlgisi ekenine daý joq. Osy jazbanyń «Saıasat saltanaty» dep atalatyn bóliminde bizdiń eli­mizdiń alǵash azattyq alǵan kúnnen bastap osy kúnge qalaı jetkeni, qolǵa tıgen Táýelsizdik qalaı tuǵyrǵa qo­nyp, qalt-qult etip, jańa táı-táı bas­qan memleket, memlekettilik qalaı qalyptasqany jaıynda táptishteı baıan­dalady. «Men úshin elimdi damyǵan memle­ket­terdiń sapyna turǵyzyp, sanatyna qosýdan úlken maqsat» joq degen Nursultan Ábishulynyń uly murat jolynda nemen jigerlenip, kúsh-qýat­ty, erik pen rýhty, qaıratty qalaı shyń­daǵanyna tánti bolasyń. Er azamatqa qanat bitirip, uly ister tyndyrýda serik bolatyn el senimi eken. Sonymen qosa, árıne, týǵan eline, jerine degen mahabbaty, Otanyna degen súıispenshiligi. Bul oraıda Elbasy: «Qabyrǵaly halqy bolmasa, qandaı basshynyń da taýy shaǵylmaı, taýany qaıtpaı turmaıdy», - dep aǵynan jarylypty. Dál osy bólimde eldi saıası-ekonomıkalyq jaqtan birshama damytyp, alǵa mejeli mindetter qoıyp, qaryshtap damyǵan Qazaqstandy álemniń aldyńǵy qatarly memleketteri qataryna qosýǵa kúsh salǵanyn aıta kele, Nursultan Nazarbaev sońǵy jyldarda jetken jetistikterimizge de toqtala ketipti. Atap aıtqanda, Qazaqstannyń halyqaralyq bedeline baılanysty elimizdiń bıylǵy, ıaǵnı 2016  jylǵy 28 maýsymda Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolyp saılanǵanyn aıtady. «Bul Keńes – BUU-nyń Jarǵysymen «ha­lyqaralyq beıbitshilik pen qaýip­sizdiktiń basty  jaýapkershiligi» júk­telgen, turaqty jumys isteıtin organ. Eli­mizdiń oǵan múshe bolýy Qazaq­stan­nyń halyqaralyq arenadaǵy bedeli men eńbeginiń moıyndalýy degen sóz», - deıdi. Qazaqstannyń mundaı jetistikke jetýine, sóz joq, táýelsizdik alysymen elimizdiń Semeı ıadrolyq-polıgonyn jabýy jáne qýaty jaǵynan álemdegi tórtinshi zymyrandyq-ıadrolyq arsenaldan bas tartýy, álemdik qaýipsizdik pen yntymaqtastyq úshin respýblıkalyq jáne halyqaralyq iri jobalardy qolǵa alyp, terrorızmmen kúreste óz pozısııasyn myqtap ustanyp, udaıy belsendilik tanytyp otyrýy, Qazaqstannyń beıbit­qu­marlyǵy, tatýlyqsúıgishtigi jol ash­qan. Qazaqstan bilimi men biliktiligine kóregendigi úılesken Prezıdenttiń bas­qarýymen osy jyldyń ózinde  halyq­ara­lyq dárejede jańa nátıjelerge qol jetkizdi. 2016 jylǵy 17 maýsymda Qazaq­stan Ortalyq Azııada alǵashqy bolyp Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń (EYDU) Básekelestik jó­nin­degi komıtetiniń músheligine qabyl­dandy. Osylaısha, jahandyq ekonomıkany qalyptastyrýǵa áser etetin beldi halyqaralyq uıym jumysynyń bel ortasynda júrip,  álemdik naryqtyń baǵyt-baǵdaryn belgileýge óz yqpalyn tıgizýge umtyldy. Mundaı aýqymdy sharýalarǵa rýhy myqty, eńseli el ǵana bara alatyny anyq. Bul turǵyda «Týǵan tildiń tuǵyry» degen taqyryppen óziniń til týraly tolǵamdaryn, memlekettik tilimizdiń qazirgi qoldanylý kúıi men ony damytý, mártebesin ósirý, aıasyn keńeıtý jaıly óz ustanymyn baıandaǵan Nursultan Ábishuly Alash arysy Mustafa Shoqaıdyń «Ulttyq rýhtyń negizi – ulttyq til» deıtin qanatty sózin tilge tıek etip, Ata Zańymyzdyń 7-babyna «Qazaqstan Respýblıkasynda memlekettik til – qazaq tili»  dep jazý  Táýelsizdiktiń, azattyqtyń jemisi ekenin eske salypty. Dese de, óz tilin ógeısinip, ózge tildiń yǵy­na jyǵylǵandar áli de memlekettik qyz­mette áli de kóp kez­de­setinine qyn­jylys bildirgendeı bolady. Munyń bári «ulttyq namystyń azdyǵy,  ersi áreketke eliktegishtik, ult dástúrine enjarlyq» saldary ekenin atap ótedi. Keıde halyq bala sekildi. Qamqor ata-ana neniń qajet, neniń bolashaqta paıdaly ekenin táptishtep túsindirip otyrmasa, bolashaǵyn boljap bil­meıdi. Bul oraıda, úsh tuǵyrly til saıa­satyn usynǵan Nursultan Ábishuly «buryn kóp til bilý maqtan bolsa, endi ol qajettilikke aınalǵanyn» tú­sindiripti. «Álemdik aqparat, tehnologııa, jańa ınnovasııalyq ındýstrııa aǵylshyn tilinde júrip jatyr. Demek, bul tildi biz erkin meńgerýimiz kerek», - deıdi Prezıdent «Uly dala ulaǵattary» kitabynda. Áıtse de, ulttyq rýhtyń ózegi týǵan til dep qabyldaǵan Nursultan Nazarbaev  otandastaryn qansha til bilse de, týǵan tiliniń týyn joǵary ustaýǵa shaqyrady. Birligi myqty, qýaty kúshti, qar­qyndy damýǵa beıim el bolý úshin syn­darly saıasat ustanyp, aldy-arty ba­jaılanǵan ekonomıkalyq baǵ­dar­la­malar qabyldap, el turmysyn damytýdy maqsat tutý tym az. Endeshe, «Uly dala ulaǵattary» kitabyndaǵy bir bólim til máselesine arnalsa, taǵy bir bólimniń «Din men dástúr» atalýy da qısyndy. Dindi «rýhsyzdyq pen qanaǵatsyzdyqtyń aldyna qoıylǵan eń berik qamaldardyń biri» dep aıdarlaǵan Elbasy bul bólimde elimizdegi qazirgi dinı ahýaldy birshama saralapty. Sharıǵat turǵysynda biz de qazir birneshe aǵym bar ekenin aıtyp, «Solardyń biri – qudaısyzdyq pikirin ustanatyndar. Ekinshisi – ıslam dinine taza ultshyldyq turǵysynan qaraıtyndar. Endi bi­reý­leri – ıslam dininiń negizderin ha­lyqshyl-memleketshil turǵydan tereń tú­sinip, onyń qadirin biletinder» dep atap ótipti. Alǵashqy eki baǵytty ustanýshylar tynymsyz eńbektenip, dinı saýaty taıaz talaı jasty týra joldan adastyryp otyrǵanyn jany qınala baıandapty. Otandastaryn ıslam dininiń qundylyqtaryn ajyrata bilýge, osy turǵyda bilimdi arttyryp, ata-babalarymyz ustanyp kele jatqan musylmanshylyq dástúrdi, óz jolymyzdy ustanýǵa shaqyrǵan Nursultan Nazarbaev búgingi kúni adasqandarǵa jalaý bolǵan jıhad uǵymynyń shyn-máninde qyryp-joıý, terrorıstik áreket jasap, kisi óltirý emes, belgili bir nátıjege jetý úshin, el múddesi úshin ynta-jiger tanytý, kúsh-qaırat jumsaý ekenin de jalyqpaı túsindirip ótipti. Alla jaratqan ómirdi súıý, adamdy súıý, Otandy súıý jáne qasterleý – mu­sylmannyń basty sharty ekenin jú­rekten shyqqan sózimen jetkizipti. Adaspaýdyń, durys, týra jolda ómir súrýdiń eń tıimdi joly ótkenge tas atyp, ózge eldiń úgit-nasıhatynyń yqpalynda ketý emes, ata-babalarymyz salyp ketken joldan jańylmaý, topshyl bolmaı – kópshil bolý, memleketshil bolý. El erteńine alańdap, jas urpaǵymen syrlasqan abyzdaı Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Uly dala ulaǵattary» kitabynda osyny meńzeıdi. Álibek ASQAR, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty. Ulttyq kitap palatasynyń dırektory