Keshe Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ózgeshe sıpattaǵy jıyn – respýblıkalyq jastar forýmy ótti. Bul sharaǵa Qazaqstannyń barlyq óńirinen 1000-nan astam adam, sonyń ishinde kásipkerler, óndiristiń túrli salasynyń eńbekkerleri, ǵalymdar, stýdentter, tanymal sportshylar men jastar uıymdarynyń kóshbasshylary qatysty.
«Qazaqstan jastary baqytty bolsyn! Qazaqstanymyz, elimiz máńgilik bolsyn!». Táýelsizdik saraıynda uıymdastyrylǵan forýmǵa qatysýǵa arnaıy kelgen Elbasy alǵashqy sózin osylaı bastady. Memleket basshysy budan keıin Qazaqstandaǵy 15-ten 29 jasqa deıingi 5 mıllıonǵa tarta jasty forýmnyń ashylýymen quttyqtap, úlken baqyt, zor densaýlyq tiledi. «Bul basqosýǵa elimizdiń ár túkpirinen san túrli mamandyqty ıgergen jastar jınalyp otyr. Jas urpaqtyń qýaty – Táýelsiz Qazaqstannyń qýaty. Búgin – Tuńǵysh Prezıdent kúni. Bul – qazaq qazaq bolǵaly, Tuńǵysh Prezıdentin búkil halyq bolyp, derbes túrde saılaǵan eldiń qýanyshty kúni.
Ekinshi qýanysh – el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy. Bul – ata-baba armanynyń oryndalǵanynyń aıǵaǵy. Biz barlyq qıynshylyqty kóterip, elimizdi álem kartasynda belgiledik, sol arqyly onyń dárejesin kóterdik. Al elimiz mereıiniń ústem bolýy – barsha halqymyzdyń eńbeginiń arqasy. Biz búgingi kúnge deıin júzege asyrylǵan sharýalardyń barlyǵyn aıtyp júrmiz. Ýaqyt zymyrap ótip jatyr. Barlyǵy óte tez. Sondyqtan, jastarymyz búgingi ahýaldy, tóńirektegi jaǵdaıdy osylaı bolýy tıis dep oılaıdy. Ol da durys. Sebebi, biz de solaı oılaǵanbyz. Biraq ta, aǵa býynnyń, ata-ájelerińniń, ákeleriń men analaryńnyń istegen qyrýar jumysynyń arqasynda ǵana biz Qazaqstanymyzdy osyndaı jaǵdaıǵa jetkizdik. Buryn biz Keńes Odaǵynyń bir bólshegi edik. Eshkimge belgisiz. Sol bólshekten el jasaý, jurt jasaý, onyń barlyq qajetti rámizderin qabyldaý, dúnıe júzine pash etý ońaı bolǵan joq. Túrli qıyndyqtan óttik. Búgin ál-aýqaty orta deńgeıden joǵary memleketterdiń ishine kirdik. Bul – barlyǵymyzdyń eńbegimizdiń arqasy. Árıne, búgingi zaman ońaı emes. Sondyqtan, bolashaqqa qaraý kerek», dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar, Elbasy: «Sizder Táýelsizdikpen qurdassyzdar. Sizder Otanymyzdyń keńestik tarıhy, áke-sheshelerimiz ómir súrgen júıe, táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy qıyndyqtary týraly bilmeıtin alǵashqy býynsyzdar. Sizderge basqa ómir tanys emes. Alaıda, Táýelsizdiktiń bizge ǵana emes, barlyq halyqtarǵa úlken qıyndyqpen keletinin bilýlerińiz qajet, – dedi jıyn aıasynda sóılegen sózinde. – Elimiz qıyn joldy bastan ótkerdi. Máselen, gıperınflıasııa, jappaı jumyssyzdyq, ónerkásip oryndarynyń jabylýy, jalaqy men zeınetaqynyń joqtyǵy. Sondaı kezde bizge jumys isteý kerek boldy, Qazaqstannyń aıaǵynan turyp kete alatynyn dáleldeý qajet boldy. Bul rette túrli joramaldar aıtyldy. «Kóp ultty, ishki turaqsyzdyǵy, álsiz ekonomıkasy bar Qazaqstan memleket bola almaıdy» degen pikirler boldy. 90-jyldardyń basyndaǵy eshkim bilmeıtin, turmys deńgeıi óte tómen eldegi jaǵdaı osyndaı edi. Alaıda, biz bári kerisinshe ekenin dáleldedik».
Elbasy, sonymen qatar, Parlamentti nelikten birneshe ret taratýǵa týra kelgenine de toqtaldy. «Eski júıe boıynsha saılanǵan Parlament jańa reformalardy jasaýǵa qarsylyq kórsetti. Sondyqtan, jaýapkershilikti kóterýge týra keldi. Bir jaǵynan olardy da kinálaýǵa bolmaıdy. Sebebi, olar basqa formasııanyń adamdary edi. Jekeshelendirý, naryq, erkin ekonomıka, erkin saıasat sııaqty uǵymdar olarǵa túsiniksiz bolatyn. Osylaısha, sol dúrbeleń jyldary bıliktegi qatań konfrontasııa jaǵdaıynda birneshe ret Parlamentti taratyp, jaýapkershilikti óz moınyma alýǵa týra keldi. Sóıtip, bes aıda zańdyq kúshi bar 147 Jarlyqty daıyndap, jarııaladyq. Al bul sheshimder Qazaqstannyń ózge postkeńestik eldermen salystyrǵanda áldeqaıda alǵa ozýyna múmkindik berdi», dedi Elbasy.
Memleket basshysy óz sózinde elimiz táýelsizdik alǵan bastapqy ýaqyttaǵy memlekettilikti qalyptastyrýdyń qıyn kezeńi týraly áńgimelep, respýblıkamyzda jastardyń ómirden óz ornyn tabýyna biregeı múmkindikter jasalǵanyna, jedel ózgerý ústindegi qazirgi álemniń zamanaýı talaptaryna saı keletin, syn-qaterlerine laıyqty tótep beretin sapaly bilim alýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Elimizdiń jetken tabysynyń tarıhy – eń aldymen onyń jastary qol jetkizgen tabystyń tarıhy ekenin atap ótti. «Jas urpaqqa, ótkenimiz ben keleshegimizge qamqorlyqpen qaraý árqashan meniń saıasatymnyń basty mán-mańyzy bolyp keledi. Árbir jas qazaqstandyqtyń bilim alýyna, jumys isteýine, otbasyn qurýyna, baspana alýyna múmkindigi bar», dedi Elbasy.
Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev «Barshaǵa – kásibı bilim» baǵdarlamasynyń engizilip jatqanyn aıtty. «Memleket barshanyń óndiristen jumys ornyn tabýyna kepildik beretin ómirdegi alǵashqy jumysshy mamandyǵyn tegin alýǵa múmkindik týǵyzyp otyr», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Osylaı deı kele, Prezıdent jumysshy jastardy qurmetteýge shaqyrdy. «Álemde barlyq nárse jumysshy qolymen jasalady. Biz kompıýter aldynda otyramyz. Alaıda, dándi-daqyldy sebetin, jınaıtyn, nan pisiretin, temir qorytatyn – jumysshylar. Olar mashına júrgizedi, úıler salady, jóndeıdi, zaýyttar turǵyzady. Bul jerde meniń aıtpaǵym mynaý: kez kelgen ekonomıka jumysshylardyń arqasynda damıdy. Sondyqtan, jumysshy jastarǵa qurmet kórseteıik», dedi bul oraıda Elbasy.
Sonymen qatar, Memleket basshysy jeti jyl buryn bastalǵan «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyna da toqtaldy. «Bári aýyldan qalaǵa jappaı qonys aýdarǵan kezder boldy. Bul – búkil álemde bar prosess. Iаǵnı, úlken qalalar árqashan adamdardy ózine tartady. Alaıda, bizdegi jaǵdaı ózgeshe. Qunarly jerleri, 40 mıllıon gektar egis alqaby, 290 mıllıon gektar jaıylymdyq jerleri bar elimiz búkil álemdi organıkalyq ónimdermen qamtı alady. Búginde turǵyndar sany ósip keledi, aýyl sharýashylyǵy ónimderine suranys ta bir ornynda turmaı, ósken ústine óse beredi. Aýyl sharýashylyǵyna suranys ta ulǵaıa bermek. О́ıtkeni, qalaı bolǵanda da, adamǵa árqashan kúnine úsh mezgil tamaq ishý kerek. Sol sebepti bizdegi aýyl sharýashylyǵy salasynyń bolashaǵy úlken», dedi Nursultan Nazarbaev.
Jıyn barysynda Memleket basshysy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jas kásipkerlerge qoldaý kórsetý isine zor mán berilip otyrǵanyn aıtty. «Tek 2016 jylǵy birinshi jartyjyldyqta jas bıznesmenderdiń 55 jobasyna bank nesıeleriniń paıyzdyq tólemderin memleket tarapynan sýbsıdııalaý túrindegi qarjylyq qoldaý kórsetildi. Bizdiń maqsatymyz – elimizdiń shaǵyn jáne orta bıznesiniń Qazaqstan óniminiń jartysynan astamyn óndirýine qol jetkizý», – dedi Elbasy. Sonymen birge, Prezıdent qazir Qazaqstanda bıznes ashý úshin taptyrmaıtyn kezeń ekenin jetkize kele: «Jańa ındýstrııalyq jobalar kóptep ashylyp jatyr, búginde ındýstrııalyq baǵdarlamany iske asyrýdamyz. Jeltoqsannyń 6-sy kúni onyń qorytyndysyn shyǵaramyz. Alǵashqy bes jyl ishinde 1000-nan asa kásiporyn ashyldy. Kelesi bes jylda taǵy 300-400 kásiporyn ashylmaq. Buǵan qosa, iri kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn kásiporyndar da paıda bolýda. Bul kásiporyndar aýqymdy kompanııalarǵa servıstik qyzmet kórsetedi», – dedi.
Memleket basshysy qazirgi tańda jekeshelendirýdiń júrip jatqanyn, sondyqtan osy múmkindikti paıdalanyp, jumys isteý kerektigin, al jastardyń bul proseske qatysýy úshin olarǵa kómektesýleri qajettigin de jetkizdi.
Qazaqstan Prezıdenti «Jasyl el» stýdent jáne jastar jasaqtary jumysyna qatysýshylarǵa aıryqsha rızashylyǵyn bildirdi. «Eńbek jasaqtarynyń jumysyna 250 myńnan astam jas atsalysty. Olar 150 myń gektar jerge 50 mıllıonǵa jýyq aǵash otyrǵyzdy. Eńbek jasaqtarynyń izgi maqsaty – elimizdi kógaldandyrý jáne onyń ekologııalyq turǵydan taza bolýyn qamtamasyz etý», – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev táýelsizdik jyldarynda jas zertteýshiler men ǵalymdar sanynyń artqanyn aıtty. «Jastarymyzdyń álemdik deńgeıdegi Nazarbaev Ýnıversıtette bilim alýyna múmkindikteri bar. Búgin jastar aldynda bar álemniń esigi ashyq. Sizder jaqsy ýaqytta ómir súrip, bolashaqqa nyq qadam basyp bara jatqan elmen birge ósip kelesizder. El ishinde de, álemde de, sonyń ishinde memleketter arasyndaǵy qarym-qatynas salasynda da jumys jasaıtyn bir ǵana qaǵıda bar, ol – básekeliktiń máńgilik mehanızmi», – dedi Elbasy. Prezıdenttiń aıtýynsha, sońǵy 5 jylda jas ǵalymdar sany 60 paıyzǵa artqan eken. «Bizde Qazaqstannyń atyn álemge tanytatyn ǵalymdar jeterlik. Talantty jastar bar, olardyń nıetteri de, oılary da bar. Men Qazaqstannyń barlyq jas ǵalymdaryna zor tabystar tileımin. Sizder bizdiń tarapymyzdan úlken qoldaýdy sezinip otyrsyzdar. Máselen, biz Bilim týraly arnaıy zań qabyldadyq. Eger sizderdiń naqty jobalaryńyz, startaptaryńyz bolsa, onda komıssııa onyń qanshalyqty ómirsheń ekenin anyqtap, soǵan saı qarjy bóledi», – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti ǵylymı qamtymdy ekonomıkaǵa kóshý onyń ósiminiń ıkemdiligin, qarqyndylyǵyn jáne ornyqtylyǵyn qamtamasyz etetinin atap ótti. «Sondyqtan Qazaqstannyń álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýy ǵylymı qamtymdy ekonomıkaǵa negizdelýge tıis. Álem jańa tehnologııalyq dáýirge aıaq basty. Onyń úrdisteri tańǵaldyrady, tánti etedi jáne tamsandyrady, sonymen birge, ol eldiń keleshegine qatysty máselege oraı qatań talap qoıady. Bolashaq bizdiń aldymyzǵa mynadaı úzildi-kesildi shart qoıyp otyr: bar bol, jetil nemese joq bol»! – dedi Memleket basshysy.
Forým aıasynda Nursultan Nazarbaev jańa tehnologııalar zamanynda qoǵam úshin syn-qater bolyp sanalatyn qubylystarǵa aıryqsha toqtaldy. «Bul ınnovasııalardyń artynda turǵan negizgi áleýmettik syn-qater, ol – kóptegen kásip túriniń joıylýy, jumys oryndarynyń jappaı qysqarýy, ıaǵnı jahan boıynsha jumyspen qamtý aıasynyń tarylýy. Buǵan deıin meniń bastamammen ázirlengen ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý, «Nurly jol», «100 naqty qadam» Ult jospary baǵdarlamalarymen tyǵyz baılanysty Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń ózektiligi erekshe artyp keledi», – dedi Elbasy.
Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti damyǵan elderdiń ýnıversıtetterinde qarqyn alyp kele jatqan jastar ınnovasııasyna basa nazar aýdardy. «Qazaqstan stýdentteri ortasynda da startap sanynyń artýy úshin osyndaı qolaıly jaǵdaı jasaý qajet dep sanaımyn. Qazir elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynda da alǵashqy tabysty jobalar paıda bola bastady. Osy tájirıbeni óristete túsý kerek. Bul – Bilim jáne ǵylym mınıstrligi basshylyǵynyń, joǵary oqý oryndary men Ulttyq kásipkerler palatasy basshylarynyń mindeti», – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti týrızm, qurylys, halyqqa qyzmet kórsetý salalarynda, jeńil ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵynda eńbekpen qamtýǵa jáne kásipkerlikti damytýǵa mol múmkindikter bar ekenin aıtty.
Nursultan Nazarbaev, sonymen qatar, sportshylar men shyǵarmashyl jastarǵa, barlyq jas óner qaıratkerlerine ystyq yqylasyn bildirdi. Bul rette, Elbasy mádenı baǵdarlama aıasynda jáne «Bolashaqtyń energııasy» atty taqyryppen ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesindegi volonterler jumysy barysynda Qazaqstandy laıyqty deńgeıde tanytýlaryna tilektestigin jetkizdi.
Sóziniń sońynda Qazaqstan Prezıdenti barshaǵa densaýlyq, baqyt jáne ıgilik tilep, memlekettiń barlyq tabysyna elimizdegi turaqtylyqtyń, tynyshtyqtyń jáne 100-den astam etnos ókilderi dostyǵynyń arqasynda qol jetkizilgenin atap ótti.
Forým barysynda Astana qalalyq máslıhatynyń depýtaty A.Oralov, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty, teatr jáne kıno aktrısasy A.Álimjan, «Zerde» ulttyq aqparattyq-kommýnıkasııalyq holdıngi» AQ basqarmasynyń tóraıymy Á.Jıenbaeva, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń belsendisi M.Spotkaı, 2016 jylǵy Azııa IT konferensııasynyń jeńimpazy S.Náýkenov, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ ekonomısi Á.Dosanova, «Open Technologies Group» kompanııasynyń negizin salýshy Q.Ahmetov, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Q.Tóleýshın, «Jasyl el» jastar eńbek jasaqtary respýblıkalyq shtaby» jekemenshik mekemesiniń basshysy R.Hamıdýllın, Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti «Robottar men aqyldy mashınalar zerthanasynyń» meńgerýshisi N.Esmaǵambetov, grossmeıster, shahmattan halyqaralyq týrnırler chempıony D.Sádýaqasova, kásipker, «Qazaqstandyq OTAN saǵat kompanııasynyń» basshysy A.Toqsanbaev, Mıýnhendegi Maksımılıan Lıýdvıg ýnıversıtetiniń doktoranty Q.Ábdıeva, «TERRAPOINT» JShS ınjeneri D.Homenko sekildi belsendi jastar sóz sóıledi.
Máselen, Astana qalalyq máslıhatynyń jas depýtaty Ashat Oralov bul erekshe kún ekenin, sebebi, forýmnyń Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy men Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti kúni merekesi aıasynda ótkizilýi el jastary úshin zor mártebe ekenin jetkizdi. «Ásirese, osy aıtýly sharaǵa О́zińizdiń tikeleı kelip qatysýyńyz onyń mańyzyn odan ári arttyryp otyr. Muny Sizdiń Qazaqstan jastaryna kórsetken sheksiz qamqorlyǵyńyz ben úlken senimińiz dep bilemiz. Bıyl elimiz úshin erekshe mereke atalyp ótedi. Ol – el Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıy. Osy shırek ǵasyrdyń ishinde Sizdiń dana basshylyǵyńyzben elimiz tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizdi. Solardyń ishinde, ásirese, jastarǵa buryn-sońdy bolmaǵan múmkindikter berilip, dańǵyl joldar ashyldy», – dedi máslıhat depýtaty. Osylaı degen ol, forým delegattary men búkil el jastarynyń atynan Elbasyna el Táýelsizdigi jolynda atqaryp kele jatqan eńbegi úshin alǵysyn bildirdi jáne Tuńǵysh Prezıdent kúnimen quttyqtady.
Elordada uıymdastyrylǵan respýblıkalyq jastar forýmyna qatysyp, Elbasynyń aldynda sóz sóılegen belsendi azamattardyń biri – Arman Doshanbaev degen jas kásipker. Ol alǵashqy kásibin 17 jasynda bastapty. «Men ol kezde Qaraǵandy qalasynda kompıýterlik tehnıka boıynsha jeke kásibimdi ashyp, sony dóńgelettim. Aıyna 300 myń teńgege jýyq qarjy tabatynmyn. Ol mektep oqýshysy úshin úlken tabys edi. Qazir jasym 25-te. Meniń 4 kompanııam bar. Onyń bireýiniń ózinen jylyna 168 mıllıon teńge qarajat túsedi. 33 adamdy jumys ornymen qamtamasyz etedi», – dedi ol.
Sonymen qatar, A.Doshanbaevtyń «Otan» brendimen saǵat jasaıtyn kásiporny bar eken. «Bul kásipornym «Qazaqstanda jasalǵan» jobasyn iske asyrýǵa úles qosýda. Sizdiń tapsyrmańyzben júzege asyrylyp jatqan «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń arqasynda bizdiń kásiporyn úlken serpilis aldy. Osy úshin Sizge zor alǵys aıta otyryp, О́zińizge arnap jasaǵan qolsaǵatty syıǵa tartýǵa ruqsat etińiz», – dedi Arman Doshanbaev. Al Prezıdent jas kásipkerdiń syılyǵyn erekshe yqylaspen qabyl ala otyryp, «Jaraısyń! Endi biz shveısarııalyq emes, ózimizdiń saǵatymyzdy taǵatyn bolamyz», – dep rızashylyǵyn bildirdi.
Taǵy bir jas kásipker Medet Baıken kezinde «Bolashaq» baǵdarlamasy negizinde Londonda bilim alyp kelgen eken. Qazirgi tańda ol elimizdegi qoǵamdyq mańyzy bar jobalarǵa atsalysyp júrgen kórinedi. «Bıyl jazda Atyraý qalasynda zamanaýı konseptýaldy saýda, oıyn-saýyq ortalyǵyn, odan keıin «Tómen baǵa – joǵary sapa» formatyndaǵy gıpermarket ashyp, jerlesterimizdi 1 myńnan astam jumys ornymen qamtamasyz ettik. О́tken aptada ǵana atyraýlyqtar kópten kútken balalar oıyn parkiniń tusaýyn kestik. Bizdiń maqsatymyz – óńirdegi saýda júıesin zamanaýı standarttarǵa sáıkestendirý. О́zimiz qolǵa alǵan jobalarǵa jalpy somasy 10 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııa tarttyq. Olardyń basym bóligi – nesıelik qarjy. Alaıda, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda birshama jeńildikterge qol jetkizdik», dedi M.Baıken.
«Bolashaq» baǵdarlamasynyń taǵy bir túlegi, teatr jáne kıno aktrısasy Aqkenje Álimjan: «Siz bir sózińizde zamanaýı álemde eldiń qýaty, eń aldymen, azamattarynyń bilimimen ólshenedi degen edińiz. Qýatty Qazaqstannyń búgingi tańda irgesin qalaýshy jastardyń bilim deńgeıi, básekege qabilettiligi, hal-ahýaly – barlyǵy Sizdiń nazaryńyzda. Jastar Sizdiń qoldaýyńyzǵa ıe. Ony barshamyz bilemiz. Sizdiń bastamańyzben júzege asqan «Bolashaq» baǵdarlamasy bilikti de bilimdi, Otanshyl, ozyq oıly jastardy tárbıelep úlgerdi. Men de sondaı jastardyń qatarynda ómirde de, ónerde de óz jolymdy taptym dep esepteımin. Osy úshin Sizge alǵysymdy aıtamyn», dedi.
Forým barysynda elimizdiń túkpir-túkpirindegi ǵana emes, shet elde bilim nárimen sýsyndap jatqan basqa da ozyq oıly Qazaqstan jastary beınebaılanysqa shyǵyp, ózderine kórsetken qoldaý-qamqorlyǵy úshin Memleket basshysyna rızashylyqtaryn bildirip, alǵystaryn jaýdyrdy.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
Keshe Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ózgeshe sıpattaǵy jıyn – respýblıkalyq jastar forýmy ótti. Bul sharaǵa Qazaqstannyń barlyq óńirinen 1000-nan astam adam, sonyń ishinde kásipkerler, óndiristiń túrli salasynyń eńbekkerleri, ǵalymdar, stýdentter, tanymal sportshylar men jastar uıymdarynyń kóshbasshylary qatysty.
«Qazaqstan jastary baqytty bolsyn! Qazaqstanymyz, elimiz máńgilik bolsyn!». Táýelsizdik saraıynda uıymdastyrylǵan forýmǵa qatysýǵa arnaıy kelgen Elbasy alǵashqy sózin osylaı bastady. Memleket basshysy budan keıin Qazaqstandaǵy 15-ten 29 jasqa deıingi 5 mıllıonǵa tarta jasty forýmnyń ashylýymen quttyqtap, úlken baqyt, zor densaýlyq tiledi. «Bul basqosýǵa elimizdiń ár túkpirinen san túrli mamandyqty ıgergen jastar jınalyp otyr. Jas urpaqtyń qýaty – Táýelsiz Qazaqstannyń qýaty. Búgin – Tuńǵysh Prezıdent kúni. Bul – qazaq qazaq bolǵaly, Tuńǵysh Prezıdentin búkil halyq bolyp, derbes túrde saılaǵan eldiń qýanyshty kúni.
Ekinshi qýanysh – el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy. Bul – ata-baba armanynyń oryndalǵanynyń aıǵaǵy. Biz barlyq qıynshylyqty kóterip, elimizdi álem kartasynda belgiledik, sol arqyly onyń dárejesin kóterdik. Al elimiz mereıiniń ústem bolýy – barsha halqymyzdyń eńbeginiń arqasy. Biz búgingi kúnge deıin júzege asyrylǵan sharýalardyń barlyǵyn aıtyp júrmiz. Ýaqyt zymyrap ótip jatyr. Barlyǵy óte tez. Sondyqtan, jastarymyz búgingi ahýaldy, tóńirektegi jaǵdaıdy osylaı bolýy tıis dep oılaıdy. Ol da durys. Sebebi, biz de solaı oılaǵanbyz. Biraq ta, aǵa býynnyń, ata-ájelerińniń, ákeleriń men analaryńnyń istegen qyrýar jumysynyń arqasynda ǵana biz Qazaqstanymyzdy osyndaı jaǵdaıǵa jetkizdik. Buryn biz Keńes Odaǵynyń bir bólshegi edik. Eshkimge belgisiz. Sol bólshekten el jasaý, jurt jasaý, onyń barlyq qajetti rámizderin qabyldaý, dúnıe júzine pash etý ońaı bolǵan joq. Túrli qıyndyqtan óttik. Búgin ál-aýqaty orta deńgeıden joǵary memleketterdiń ishine kirdik. Bul – barlyǵymyzdyń eńbegimizdiń arqasy. Árıne, búgingi zaman ońaı emes. Sondyqtan, bolashaqqa qaraý kerek», dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar, Elbasy: «Sizder Táýelsizdikpen qurdassyzdar. Sizder Otanymyzdyń keńestik tarıhy, áke-sheshelerimiz ómir súrgen júıe, táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy qıyndyqtary týraly bilmeıtin alǵashqy býynsyzdar. Sizderge basqa ómir tanys emes. Alaıda, Táýelsizdiktiń bizge ǵana emes, barlyq halyqtarǵa úlken qıyndyqpen keletinin bilýlerińiz qajet, – dedi jıyn aıasynda sóılegen sózinde. – Elimiz qıyn joldy bastan ótkerdi. Máselen, gıperınflıasııa, jappaı jumyssyzdyq, ónerkásip oryndarynyń jabylýy, jalaqy men zeınetaqynyń joqtyǵy. Sondaı kezde bizge jumys isteý kerek boldy, Qazaqstannyń aıaǵynan turyp kete alatynyn dáleldeý qajet boldy. Bul rette túrli joramaldar aıtyldy. «Kóp ultty, ishki turaqsyzdyǵy, álsiz ekonomıkasy bar Qazaqstan memleket bola almaıdy» degen pikirler boldy. 90-jyldardyń basyndaǵy eshkim bilmeıtin, turmys deńgeıi óte tómen eldegi jaǵdaı osyndaı edi. Alaıda, biz bári kerisinshe ekenin dáleldedik».
Elbasy, sonymen qatar, Parlamentti nelikten birneshe ret taratýǵa týra kelgenine de toqtaldy. «Eski júıe boıynsha saılanǵan Parlament jańa reformalardy jasaýǵa qarsylyq kórsetti. Sondyqtan, jaýapkershilikti kóterýge týra keldi. Bir jaǵynan olardy da kinálaýǵa bolmaıdy. Sebebi, olar basqa formasııanyń adamdary edi. Jekeshelendirý, naryq, erkin ekonomıka, erkin saıasat sııaqty uǵymdar olarǵa túsiniksiz bolatyn. Osylaısha, sol dúrbeleń jyldary bıliktegi qatań konfrontasııa jaǵdaıynda birneshe ret Parlamentti taratyp, jaýapkershilikti óz moınyma alýǵa týra keldi. Sóıtip, bes aıda zańdyq kúshi bar 147 Jarlyqty daıyndap, jarııaladyq. Al bul sheshimder Qazaqstannyń ózge postkeńestik eldermen salystyrǵanda áldeqaıda alǵa ozýyna múmkindik berdi», dedi Elbasy.
Memleket basshysy óz sózinde elimiz táýelsizdik alǵan bastapqy ýaqyttaǵy memlekettilikti qalyptastyrýdyń qıyn kezeńi týraly áńgimelep, respýblıkamyzda jastardyń ómirden óz ornyn tabýyna biregeı múmkindikter jasalǵanyna, jedel ózgerý ústindegi qazirgi álemniń zamanaýı talaptaryna saı keletin, syn-qaterlerine laıyqty tótep beretin sapaly bilim alýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Elimizdiń jetken tabysynyń tarıhy – eń aldymen onyń jastary qol jetkizgen tabystyń tarıhy ekenin atap ótti. «Jas urpaqqa, ótkenimiz ben keleshegimizge qamqorlyqpen qaraý árqashan meniń saıasatymnyń basty mán-mańyzy bolyp keledi. Árbir jas qazaqstandyqtyń bilim alýyna, jumys isteýine, otbasyn qurýyna, baspana alýyna múmkindigi bar», dedi Elbasy.
Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev «Barshaǵa – kásibı bilim» baǵdarlamasynyń engizilip jatqanyn aıtty. «Memleket barshanyń óndiristen jumys ornyn tabýyna kepildik beretin ómirdegi alǵashqy jumysshy mamandyǵyn tegin alýǵa múmkindik týǵyzyp otyr», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Osylaı deı kele, Prezıdent jumysshy jastardy qurmetteýge shaqyrdy. «Álemde barlyq nárse jumysshy qolymen jasalady. Biz kompıýter aldynda otyramyz. Alaıda, dándi-daqyldy sebetin, jınaıtyn, nan pisiretin, temir qorytatyn – jumysshylar. Olar mashına júrgizedi, úıler salady, jóndeıdi, zaýyttar turǵyzady. Bul jerde meniń aıtpaǵym mynaý: kez kelgen ekonomıka jumysshylardyń arqasynda damıdy. Sondyqtan, jumysshy jastarǵa qurmet kórseteıik», dedi bul oraıda Elbasy.
Sonymen qatar, Memleket basshysy jeti jyl buryn bastalǵan «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyna da toqtaldy. «Bári aýyldan qalaǵa jappaı qonys aýdarǵan kezder boldy. Bul – búkil álemde bar prosess. Iаǵnı, úlken qalalar árqashan adamdardy ózine tartady. Alaıda, bizdegi jaǵdaı ózgeshe. Qunarly jerleri, 40 mıllıon gektar egis alqaby, 290 mıllıon gektar jaıylymdyq jerleri bar elimiz búkil álemdi organıkalyq ónimdermen qamtı alady. Búginde turǵyndar sany ósip keledi, aýyl sharýashylyǵy ónimderine suranys ta bir ornynda turmaı, ósken ústine óse beredi. Aýyl sharýashylyǵyna suranys ta ulǵaıa bermek. О́ıtkeni, qalaı bolǵanda da, adamǵa árqashan kúnine úsh mezgil tamaq ishý kerek. Sol sebepti bizdegi aýyl sharýashylyǵy salasynyń bolashaǵy úlken», dedi Nursultan Nazarbaev.
Jıyn barysynda Memleket basshysy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jas kásipkerlerge qoldaý kórsetý isine zor mán berilip otyrǵanyn aıtty. «Tek 2016 jylǵy birinshi jartyjyldyqta jas bıznesmenderdiń 55 jobasyna bank nesıeleriniń paıyzdyq tólemderin memleket tarapynan sýbsıdııalaý túrindegi qarjylyq qoldaý kórsetildi. Bizdiń maqsatymyz – elimizdiń shaǵyn jáne orta bıznesiniń Qazaqstan óniminiń jartysynan astamyn óndirýine qol jetkizý», – dedi Elbasy. Sonymen birge, Prezıdent qazir Qazaqstanda bıznes ashý úshin taptyrmaıtyn kezeń ekenin jetkize kele: «Jańa ındýstrııalyq jobalar kóptep ashylyp jatyr, búginde ındýstrııalyq baǵdarlamany iske asyrýdamyz. Jeltoqsannyń 6-sy kúni onyń qorytyndysyn shyǵaramyz. Alǵashqy bes jyl ishinde 1000-nan asa kásiporyn ashyldy. Kelesi bes jylda taǵy 300-400 kásiporyn ashylmaq. Buǵan qosa, iri kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn kásiporyndar da paıda bolýda. Bul kásiporyndar aýqymdy kompanııalarǵa servıstik qyzmet kórsetedi», – dedi.
Memleket basshysy qazirgi tańda jekeshelendirýdiń júrip jatqanyn, sondyqtan osy múmkindikti paıdalanyp, jumys isteý kerektigin, al jastardyń bul proseske qatysýy úshin olarǵa kómektesýleri qajettigin de jetkizdi.
Qazaqstan Prezıdenti «Jasyl el» stýdent jáne jastar jasaqtary jumysyna qatysýshylarǵa aıryqsha rızashylyǵyn bildirdi. «Eńbek jasaqtarynyń jumysyna 250 myńnan astam jas atsalysty. Olar 150 myń gektar jerge 50 mıllıonǵa jýyq aǵash otyrǵyzdy. Eńbek jasaqtarynyń izgi maqsaty – elimizdi kógaldandyrý jáne onyń ekologııalyq turǵydan taza bolýyn qamtamasyz etý», – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev táýelsizdik jyldarynda jas zertteýshiler men ǵalymdar sanynyń artqanyn aıtty. «Jastarymyzdyń álemdik deńgeıdegi Nazarbaev Ýnıversıtette bilim alýyna múmkindikteri bar. Búgin jastar aldynda bar álemniń esigi ashyq. Sizder jaqsy ýaqytta ómir súrip, bolashaqqa nyq qadam basyp bara jatqan elmen birge ósip kelesizder. El ishinde de, álemde de, sonyń ishinde memleketter arasyndaǵy qarym-qatynas salasynda da jumys jasaıtyn bir ǵana qaǵıda bar, ol – básekeliktiń máńgilik mehanızmi», – dedi Elbasy. Prezıdenttiń aıtýynsha, sońǵy 5 jylda jas ǵalymdar sany 60 paıyzǵa artqan eken. «Bizde Qazaqstannyń atyn álemge tanytatyn ǵalymdar jeterlik. Talantty jastar bar, olardyń nıetteri de, oılary da bar. Men Qazaqstannyń barlyq jas ǵalymdaryna zor tabystar tileımin. Sizder bizdiń tarapymyzdan úlken qoldaýdy sezinip otyrsyzdar. Máselen, biz Bilim týraly arnaıy zań qabyldadyq. Eger sizderdiń naqty jobalaryńyz, startaptaryńyz bolsa, onda komıssııa onyń qanshalyqty ómirsheń ekenin anyqtap, soǵan saı qarjy bóledi», – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti ǵylymı qamtymdy ekonomıkaǵa kóshý onyń ósiminiń ıkemdiligin, qarqyndylyǵyn jáne ornyqtylyǵyn qamtamasyz etetinin atap ótti. «Sondyqtan Qazaqstannyń álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýy ǵylymı qamtymdy ekonomıkaǵa negizdelýge tıis. Álem jańa tehnologııalyq dáýirge aıaq basty. Onyń úrdisteri tańǵaldyrady, tánti etedi jáne tamsandyrady, sonymen birge, ol eldiń keleshegine qatysty máselege oraı qatań talap qoıady. Bolashaq bizdiń aldymyzǵa mynadaı úzildi-kesildi shart qoıyp otyr: bar bol, jetil nemese joq bol»! – dedi Memleket basshysy.
Forým aıasynda Nursultan Nazarbaev jańa tehnologııalar zamanynda qoǵam úshin syn-qater bolyp sanalatyn qubylystarǵa aıryqsha toqtaldy. «Bul ınnovasııalardyń artynda turǵan negizgi áleýmettik syn-qater, ol – kóptegen kásip túriniń joıylýy, jumys oryndarynyń jappaı qysqarýy, ıaǵnı jahan boıynsha jumyspen qamtý aıasynyń tarylýy. Buǵan deıin meniń bastamammen ázirlengen ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý, «Nurly jol», «100 naqty qadam» Ult jospary baǵdarlamalarymen tyǵyz baılanysty Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń ózektiligi erekshe artyp keledi», – dedi Elbasy.
Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti damyǵan elderdiń ýnıversıtetterinde qarqyn alyp kele jatqan jastar ınnovasııasyna basa nazar aýdardy. «Qazaqstan stýdentteri ortasynda da startap sanynyń artýy úshin osyndaı qolaıly jaǵdaı jasaý qajet dep sanaımyn. Qazir elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynda da alǵashqy tabysty jobalar paıda bola bastady. Osy tájirıbeni óristete túsý kerek. Bul – Bilim jáne ǵylym mınıstrligi basshylyǵynyń, joǵary oqý oryndary men Ulttyq kásipkerler palatasy basshylarynyń mindeti», – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti týrızm, qurylys, halyqqa qyzmet kórsetý salalarynda, jeńil ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵynda eńbekpen qamtýǵa jáne kásipkerlikti damytýǵa mol múmkindikter bar ekenin aıtty.
Nursultan Nazarbaev, sonymen qatar, sportshylar men shyǵarmashyl jastarǵa, barlyq jas óner qaıratkerlerine ystyq yqylasyn bildirdi. Bul rette, Elbasy mádenı baǵdarlama aıasynda jáne «Bolashaqtyń energııasy» atty taqyryppen ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesindegi volonterler jumysy barysynda Qazaqstandy laıyqty deńgeıde tanytýlaryna tilektestigin jetkizdi.
Sóziniń sońynda Qazaqstan Prezıdenti barshaǵa densaýlyq, baqyt jáne ıgilik tilep, memlekettiń barlyq tabysyna elimizdegi turaqtylyqtyń, tynyshtyqtyń jáne 100-den astam etnos ókilderi dostyǵynyń arqasynda qol jetkizilgenin atap ótti.
Forým barysynda Astana qalalyq máslıhatynyń depýtaty A.Oralov, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty, teatr jáne kıno aktrısasy A.Álimjan, «Zerde» ulttyq aqparattyq-kommýnıkasııalyq holdıngi» AQ basqarmasynyń tóraıymy Á.Jıenbaeva, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń belsendisi M.Spotkaı, 2016 jylǵy Azııa IT konferensııasynyń jeńimpazy S.Náýkenov, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ ekonomısi Á.Dosanova, «Open Technologies Group» kompanııasynyń negizin salýshy Q.Ahmetov, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Q.Tóleýshın, «Jasyl el» jastar eńbek jasaqtary respýblıkalyq shtaby» jekemenshik mekemesiniń basshysy R.Hamıdýllın, Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti «Robottar men aqyldy mashınalar zerthanasynyń» meńgerýshisi N.Esmaǵambetov, grossmeıster, shahmattan halyqaralyq týrnırler chempıony D.Sádýaqasova, kásipker, «Qazaqstandyq OTAN saǵat kompanııasynyń» basshysy A.Toqsanbaev, Mıýnhendegi Maksımılıan Lıýdvıg ýnıversıtetiniń doktoranty Q.Ábdıeva, «TERRAPOINT» JShS ınjeneri D.Homenko sekildi belsendi jastar sóz sóıledi.
Máselen, Astana qalalyq máslıhatynyń jas depýtaty Ashat Oralov bul erekshe kún ekenin, sebebi, forýmnyń Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy men Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti kúni merekesi aıasynda ótkizilýi el jastary úshin zor mártebe ekenin jetkizdi. «Ásirese, osy aıtýly sharaǵa О́zińizdiń tikeleı kelip qatysýyńyz onyń mańyzyn odan ári arttyryp otyr. Muny Sizdiń Qazaqstan jastaryna kórsetken sheksiz qamqorlyǵyńyz ben úlken senimińiz dep bilemiz. Bıyl elimiz úshin erekshe mereke atalyp ótedi. Ol – el Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıy. Osy shırek ǵasyrdyń ishinde Sizdiń dana basshylyǵyńyzben elimiz tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizdi. Solardyń ishinde, ásirese, jastarǵa buryn-sońdy bolmaǵan múmkindikter berilip, dańǵyl joldar ashyldy», – dedi máslıhat depýtaty. Osylaı degen ol, forým delegattary men búkil el jastarynyń atynan Elbasyna el Táýelsizdigi jolynda atqaryp kele jatqan eńbegi úshin alǵysyn bildirdi jáne Tuńǵysh Prezıdent kúnimen quttyqtady.
Elordada uıymdastyrylǵan respýblıkalyq jastar forýmyna qatysyp, Elbasynyń aldynda sóz sóılegen belsendi azamattardyń biri – Arman Doshanbaev degen jas kásipker. Ol alǵashqy kásibin 17 jasynda bastapty. «Men ol kezde Qaraǵandy qalasynda kompıýterlik tehnıka boıynsha jeke kásibimdi ashyp, sony dóńgelettim. Aıyna 300 myń teńgege jýyq qarjy tabatynmyn. Ol mektep oqýshysy úshin úlken tabys edi. Qazir jasym 25-te. Meniń 4 kompanııam bar. Onyń bireýiniń ózinen jylyna 168 mıllıon teńge qarajat túsedi. 33 adamdy jumys ornymen qamtamasyz etedi», – dedi ol.
Sonymen qatar, A.Doshanbaevtyń «Otan» brendimen saǵat jasaıtyn kásiporny bar eken. «Bul kásipornym «Qazaqstanda jasalǵan» jobasyn iske asyrýǵa úles qosýda. Sizdiń tapsyrmańyzben júzege asyrylyp jatqan «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń arqasynda bizdiń kásiporyn úlken serpilis aldy. Osy úshin Sizge zor alǵys aıta otyryp, О́zińizge arnap jasaǵan qolsaǵatty syıǵa tartýǵa ruqsat etińiz», – dedi Arman Doshanbaev. Al Prezıdent jas kásipkerdiń syılyǵyn erekshe yqylaspen qabyl ala otyryp, «Jaraısyń! Endi biz shveısarııalyq emes, ózimizdiń saǵatymyzdy taǵatyn bolamyz», – dep rızashylyǵyn bildirdi.
Taǵy bir jas kásipker Medet Baıken kezinde «Bolashaq» baǵdarlamasy negizinde Londonda bilim alyp kelgen eken. Qazirgi tańda ol elimizdegi qoǵamdyq mańyzy bar jobalarǵa atsalysyp júrgen kórinedi. «Bıyl jazda Atyraý qalasynda zamanaýı konseptýaldy saýda, oıyn-saýyq ortalyǵyn, odan keıin «Tómen baǵa – joǵary sapa» formatyndaǵy gıpermarket ashyp, jerlesterimizdi 1 myńnan astam jumys ornymen qamtamasyz ettik. О́tken aptada ǵana atyraýlyqtar kópten kútken balalar oıyn parkiniń tusaýyn kestik. Bizdiń maqsatymyz – óńirdegi saýda júıesin zamanaýı standarttarǵa sáıkestendirý. О́zimiz qolǵa alǵan jobalarǵa jalpy somasy 10 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııa tarttyq. Olardyń basym bóligi – nesıelik qarjy. Alaıda, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda birshama jeńildikterge qol jetkizdik», dedi M.Baıken.
«Bolashaq» baǵdarlamasynyń taǵy bir túlegi, teatr jáne kıno aktrısasy Aqkenje Álimjan: «Siz bir sózińizde zamanaýı álemde eldiń qýaty, eń aldymen, azamattarynyń bilimimen ólshenedi degen edińiz. Qýatty Qazaqstannyń búgingi tańda irgesin qalaýshy jastardyń bilim deńgeıi, básekege qabilettiligi, hal-ahýaly – barlyǵy Sizdiń nazaryńyzda. Jastar Sizdiń qoldaýyńyzǵa ıe. Ony barshamyz bilemiz. Sizdiń bastamańyzben júzege asqan «Bolashaq» baǵdarlamasy bilikti de bilimdi, Otanshyl, ozyq oıly jastardy tárbıelep úlgerdi. Men de sondaı jastardyń qatarynda ómirde de, ónerde de óz jolymdy taptym dep esepteımin. Osy úshin Sizge alǵysymdy aıtamyn», dedi.
Forým barysynda elimizdiń túkpir-túkpirindegi ǵana emes, shet elde bilim nárimen sýsyndap jatqan basqa da ozyq oıly Qazaqstan jastary beınebaılanysqa shyǵyp, ózderine kórsetken qoldaý-qamqorlyǵy úshin Memleket basshysyna rızashylyqtaryn bildirip, alǵystaryn jaýdyrdy.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
Sońǵy jańalyqtar
Shet aýdanynda jol qozǵalysy shektelip, 45 adam evakýasııalandy
Aımaqtar • Búgin, 19:37
Qaraǵandy oblysynda 800-den astam kólik qar qursaýynda qalyp qoıdy
Aımaqtar • Búgin, 19:25
Stýdentterdi eden jýýǵa májbúrlegen: Túrkistanda jataqhana qyzmetkerleri sógis aldy
Oqıǵa • Búgin, 18:55
Et qymbattady: Eýropa, Azııa jáne Taıaý Shyǵysta bizden arzan
Qoǵam • Búgin, 18:35
Jalpyulttyq koalısııa belsendileri úgit-nasıhat jumystaryn bastady
Ata zań • Búgin, 18:25
Jalpyulttyq koalısııa: Aqmola oblysynda kezdesýler ótkizdi
Ata zań • Búgin, 18:13
Antarktıka sýlarynda alǵash ret akýla tabyldy
Álem • Búgin, 18:04
Donald Tramptyń rezıdensııasyna jasyryn kirmek bolǵan adamǵa oq atyldy
Álem • Búgin, 17:58
Qazaqstanda júrgizýshisiz taksı qyzmeti paıda bolýy múmkin
Qazaqstan • Búgin, 17:57
Qazaqstan quramasynyń qysqy Olımpıadadaǵy joly: Jyldar men nátıjeler
Qysqy sport • Búgin, 17:56
Nomad Academy shákirtteri el birinshiliginde top jardy
Tennıs • Búgin, 17:49
Aqsý jastary oblys ákimimen jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylady
Ata zań • Búgin, 17:48
Dastan Sátpaev aldaǵy maýsymda jańa nómirmen alańǵa shyǵady
Fýtbol • Búgin, 17:39
Otandyq qurylys materıaldary óndirisi salasyn qandaı táýekel kútip tur?
Ekonomıka • Búgin, 17:31
2025 jyly el ekonomıkasy qalaı damydy?
Ekonomıka • Búgin, 17:25
