Eńbek adamyna – erekshe kózqaras

Elbasynyń Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy ıdeıasy aıryqsha áleýmettik jańǵyrtýǵa jol ashty. Ol eńbek adamdarynyń múddelerine jaýap beretin kóp qyrly, ámbebap joba bolyp sanalady. Ondaǵy 20 qadamdy júzege asyrý qoǵamnyń eleýli bóligi sanalatyn eńbekkerler uıymy – kásipodaqtar jumysymen tyǵyz baılanysty Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam ıdeıasyn júzege asyrý úshin arnaıy mereke – Eńbek kúni bekitilip, jańa marapattar – 3 dárejeli Eńbek ordeni men «Eńbek ardageri» medali engizildi. Kásibı sheberlik, úzdik maman, Eńbek áýleti syndy baıqaýlar ótkiziledi, eńbek adamynyń bedelin arttyrý jáne onyń ál-aýqatyn jaqsartý maqsatynda jáne turǵyndardy áleýmettik qorǵaý úshin jaǵdaılar jasalýda, ardagerler men múgedekter qamqorlyqqa alynýda. Máselen, bıylǵy jyldyń ózinde «Eńbek joly» baıqaýynda eńbek adamdary negizgi úsh nomınasııa boıynsha marapattaldy. Aıtalyq, baıqaýda «Úzdik eńbek áýleti» nomınasııasy boıynsha Atyraý oblysynan Aralbekovter áýleti úzdik temirjolshylar dep tanyldy. «О́ndiristiń úzdik jas mamany» atalymynda Soltústik Qazaqstan oblysy Mamlıýt aýdany Beısetaı aýyly «Mambetov jáne K» sharýa qojalyǵynyń naýbaıshysy Turar Qasymov jeńimpaz atandy. Úshinshi «Jumys isteıtin jastardyń úzdik tálimgeri» nomınasııasy boıynsha «Sokolov-Sarybaı taý-ken baıytý óndiristik birlestigi» AQ-tyń ekskavator mashınısi Andreı Sokolov jeńimpaz atanǵan bolatyn. Sondaı-aq, Qazaqstan ekonomıkasyn damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa úles qosqan óndiris salalarynyń 9 eńbekkeri «Eńbek ardageri» tósbelgisimen marapattaldy. Munyń bári eńbek adamdaryna kórsetilgen aıryqsha qurmet. Sonymen qatar, zań jobalary men memlekettik baǵdarlamalardy daıyndaý jáne talqylaý barysynda Parlamentpen jáne Úkimetpen yqpaldasý arqasynda Federasııa kásipodaq uıymdarynyń qyzmet etýine qajetti quqyqtyq keńistikti keńeıtýge múmkindik aldy. «100 naqty qadam» Ult josparyn júzege asyrý aıasynda qazirgi kúni respýblıkada aýqymdy zańnamalyq jumystar atqaryldy, el damýy úshin jańa quqyqtyq negiz qurǵan 59 zań qabyldandy. Onyń ishinde jyldyń basynan bastap kúshine engen jańa Eńbek kodeksin bóle-jara aıtýǵa bolady. Ol Halyqaralyq eńbek uıymy men Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń standarttaryna saı jasalǵan eńbek qatynastarynyń jańa zańdyq qujatyna aınaldy. Jańa eńbek zańnamasy jumys berýshi úshin de, jumysker úshin de kóp múmkindikterge jol ashty, óıtkeni, ujymdyq kelisim prosesi eńbek qatynastarynyń negizi bolyp bekitildi. Jańa Eńbek kodeksine sáıkes elimizde ujymdyq kelisim qatynastaryn qurý jáne jańa ujymdyq kelisimderdi jasaý úrdisi qarqyn aldy. Ken-metallýrgııa, mashına jasaý salasynda, munaı-gaz, qurylys sek­tory men ózgelerde jańa ujymdyq keli­sim­der jasaldy. Munaı, shıkizat baǵasynyń tómendeýine, ekonomıkalyq ahýaldyń nasharlaýyna qaramastan, kóptegen kásiporyndar jumys­kerlerge tıesili áleýmettik jeńildikterdi saqtap qana qoımaı, onyń aýqymyn arttyra da aldy. Osy mysaldar kásipodaq uıymdarynyń jańa Eńbek kodeksi usynǵan tyń múmkin­shilikterdi keńinen paıdalanyp, áleýmettik áriptestermen qurylymdyq dıalog ornatyp otyrǵanyn taǵy bir pash etedi. Kóptegen kásiporyndar men uıymdardyń ujymdary der kezinde jasalǵan ujymdyq kelisimniń arqasynda qorǵalý múmkindigine ıe bolyp otyr. Tek ujymdyq kelisimder arqyly ǵana kásipodaq uıymdary eńbekkerler úshin qosymsha jeńildikter men kepildikter ala alady. Jańa Eńbek kodeksinde eńbek qaty­nas­tarynyń ujymdyq-kelisimdik rettelýi salasynyń aýqymy keńeıýine baılanysty jumys berýshilerdiń eńbek jáne ujymdyq keli­sim­derdi jasaý jáne oryndaýyn retteı­tin kodeks normalaryn buzǵany úshin jaýap­ker­shiligi kúsheıtildi. Eńbek qatynastarynyń barlyq qatysý­shy­laryn oıynnyń jańa erejelerimen tanystyrý qajet ekeni belgili. Birinshiden, biz kásip­odaq aktıvin oqytamyz. Osy maqsatta 2016 jyldyń 1 qarashasyna qatysty 25 myńnan astam jumysker dáris aldy. Osy arqyly biz ózimizdiń kásipodaq aktıvimizdiń bilim qoryn tolyqtyryp, olar­dyń jumys berýshimen naqty dáleldermen dıalog qura alýyn qamtamasyz etemiz. Bul jumystar jalǵasyn taýyp, ár bastaýysh uıymnyń tóraǵasyna jetkiziledi. Biz jumys berýshilerdi de oqytýǵa daıynbyz, bul maqsatta bizde eńbek zańanamasyn túsindirýge arnalyp daıyndalǵan aktıvterimiz bar. Máselen, osy kúnniń ózinde biz «Qaz­atomprom» AQ-tyń jumys berýshilerin oqytyp, úırettik. Qazirgi kúni «Samuryq-Qazynamen» birlese oqý jaıly kelissózder júrgizilýde. Kásipodaqtar federasııasynyń basty qyz­mettik mindetiniń biri áleýmettik árip­testikke, áleýmettik áriptestik pen áleýmettik-eko­nomıkalyq jáne eńbek qatynastaryn retteý boıynsha úshjaqty komıssııa jumysyna qa­tysý. Áleýmettik áriptestik ásirese, daǵdarys kez­derinde jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jáne áleýmettik-ekonomıkalyq múdde­lerin saqtaý, qoǵamda kelisim men turaq­tylyqty qamtamasyz etý isinde áriptesterdiń qu­ry­lymdyq yqpaldastyǵyna óz septigin tıgi­zedi. Bul maqsatta Kásipodaqtar federasııasy «Sa­mu­ryq-Qazyna» ulttyń ál-aýqat qory» AQ, Eýrazııalyq top kompanııasymen, «Ata­meken» Ulttyq kásipkerler palatasymen áleý­mettik-eńbek salasynda ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıǵan. Áleýmettik-eńbek shıelenisteriniń aldyn alý jáne olardy sheshýde áleýmettik árip­testiktiń mehanızmderi men quraldarynyń róli shúbásiz. Kásipodaqtar respýblıkanyń kásip­oryn­dary men uıymdarynda oryn alyp qalatyn eńbek daýlary men shıelenisterin basty nazarda ustap otyrady. Jalaqy, kásiporyndardyń tómen deńgeıde ujymdyq kelisimdermen qamtylýy, eńbek zańnamasynyń buzylýy, áleýmettik-eńbek qatynasyna qaty­sýshylardyń quqyqtyq mádenıetiniń tómendigi olardyń týyndaýynyń basty sebepteri bolyp tabylady. Osy problemalardy sheshý úshin elimizde Úki­met qaýlysymen bekitilgen eńbek daýla­rynyń týyndaý qaterleri men áleýmettik tolqýlardy azaıtý boıynsha keshendi jospar júzege asyrylýda, onyń aıasynda jergilikti atqarýshy organdardyń, kásipodaqtar men jumys berýshilerdiń biregeı áreket etý algo­rıtmi qarastyrylǵan. Eńbek daýlary men shıelenisterdi jedel anyqtaý maqsatynda eńbek ujymdary men áleýmettik tolqýlar týyn­daýy múmkin oshaqtarda Kásipodaqtar fede­rasııasy eńbek shıelenisteriniń aptalyq kásip­odaqtyq monıtorıngin júrgizip otyrady. Biz úshin basty maqsat – jumyskerler úshin áleýmettik kepildikterdi qamtamasyz etý jáne Qazaqstanda laıyqty eńbek qaǵıdalaryn damytý. Gúlnár JUMAGELDIEVA, Qazaqstan Kásipodaqtary federasııasy tóraǵasynyń orynbasary