Halyqaralyq saýdada dollardan bas tartý múmkin be?

Keshe Túrkııa prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵan budan bylaı Reseımen, Qytaımen jáne Iranmen tek ózderiniń ulttyq valıýtalarnda ǵana saýda jasaıtynyn málimdegen edi. Bul turǵyda Reseı men Túrkııa arasynda barlyq saýda túrlerinde tek rýbl jáne lıramen ǵana saýda jasaý kelisimderi qolǵa alynýda. Sonymen qatar Irannyń taıaýda ǵana engizgen valıýtalyq saıasaty, sonyń ishinde halyqaralyq saýdada AQSh dollaryn múlde paıdalanbaý týraly bastamasy kópke úlgi bolýda. Osy oraıda Iran Qytaımen ıýan arqyly eseptesip, al Reseıden satyp alǵan taýaryn rýblmen tóleýde jáne Japonııamen aradaǵy saýda-sattyqta ıen qoldanylady. Máselege qatysty álemdik sarapshylar halyqaralyq saýdada dollarsyzdandyrý saıasatynyń bolashaǵy bar-joǵy týraly investing.com basylymynda óz oılarymen bólisken edi. Eýrazııalyq damý bankiniń ıntegrasııalyq zertteý ortalyǵynyń dırektor orynbasary Mıhaıl Dımıdenko dál qazir halyqaralyq saýdada dollardan túbegeıli bas tartý múmkin emes ekenin aıtady. "Birinshiden, - deıdi Dımıdenko, - dollar álemniń ózge valıýtalaryna qaraǵanda eń turaqty valıýtalardyń biri. Kontragentter bul turǵyda dollarmen saýda jasaı otyryp valıýta baǵamynan keletin qaterler men táýekelderden saqtandyrylǵan bolady. Ekinshiden, kóptegen álemdik baǵalar tek dollarmen ǵana belgilenedi. Tıisinshe, bul valıýtamen saýda jasaý saıasatkerler úshin bolmasa da, naryqtyń naqty qatysýshy saýdagerleri úshin óte tıimdi. Úshinshiden, dollarǵa degen senim joǵary. Al ózge valıýtalarǵa kóshý úshin aldymen ol valıýta túrleri jyldar boıy óziniń ómirsheńdigin dáleldeýi kerek," - deıdi Eýrazııalyq damý bankiniń ókili. Mıhaıl Dımıdenkonyń pikirinshe, ulttyq valıýtany halyqaralyq saýdaǵa shyǵarý men dollarsyzdandyrý saıasaty eki bólek dúnıe. Bastapqyda ár eldiń óziniń ulttyq valıýtasyn aınalymǵa engizýge múmkindigi bolǵanymen, belgili bir deńgeıge jetkennen keıin ulttyq valıýtany halyqaralyq saýda quraly retinde ustap turý tehnıkalyq tuǵyda múmkin bolmaı qalady. О́ıtkeni, ekonomıkanyń sýbektileri, ıaǵnı jeke menshik kompanııalar men naryqtaǵy saýdagerler jumysy úshin bul tipti tıimsiz. Al memleketter ózderiniń ulttyq valıýtasynyń bedelin arttyrǵysy kelse, aldymen ınflıasııany azaıtyp, kópshiliktiń oǵan degen senimin arttyrýy úshin jumys isteýi kerek. Esterińizge sala keteıik, Qazaqstanda da birer jyl burynǵy teńge baǵamynyń erkin aınalymǵa jiberilgeninen keıin Ulttyq bank elde dollarsyzdandyrý saıasatyn qolǵa alǵan. Nátıjesinde ishki naryqtaǵy jyljymaıtyn múliktiń baǵasynyń turaqtalýyna alyp kelip, ekonomıkaǵa oń áserin tıgizgen. Al Reseıdegi dollarsyzdandyrý saıasaty Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ózge elderimen, TMD jáne Shyǵys Eýropa elderimen salystyrǵanda aıtarlyqtaı joǵary deńgeıde emes. Oǵan sebep birinshi kezekte syrtqy saýdada dollarǵa degen táýeldiliktiń joǵarylyǵy.