Jańa mazmun jańa mindet júkteıdi

Jaqsy ustazǵa qandaı qasıetter tileýge tıispiz? О́ziniń oqytatyn pánin tereń bilýdi, adal da sezimtal jan dúnıesi bolýyn... Denı Dıdro, fransýz fılosofy Memleket basshysy N.Nazarbaev­tyń 5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» Ult jos­pary respýblıkamyzdy uzaq merzimdi turaqty damýǵa jeteleıtin sara jol ekeni anyq. Qazaqstan Respýblıkasyn damyǵan otyz eldiń qataryna aparatyn, jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge qarsy tura alatyn osy ult jobasy ultymyzdyń máńgilik el bolyp qalýynyń kepili, sonymen qatar, «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyratyn, elimizdiń memlekettiligin odan ári nyǵaıtýǵa kúsh beretin joba. «100 naqty qadam» Ult josparyn iske asyrý baǵytynda júrgizilip jat­qan aýqymdy isterdiń biri – oryndalý merzimderine deıin qamtylǵan Qazaq­stan Respýblıkasynyń «Bilim týraly» zańyna ózgerister engizilýi jáne ony júzege asyrý joldary. Osy ózgeristerdi qoldap, aldyn ala sharalar uıymdastyrýda Qaraǵandy oblysynyń mektepteri de belsendilik tanytýda. Jańa oqý jylynan bastap jumys­­shy mamandyqtaryna tegin oqytý, qosalqy oqytý júıelerin engizý, mek­teptegi bilim berýdiń jańa mazmunyna ótý, UBT-nyń jańa formatyna kóshý, oqýshylardy biryńǵaı mektep formasyna kóshirý sharalary iske aspaqshy. Bul ózgerister ne úshin qabyldanyp jatyr? Bul bizge ne beredi? Elimizdiń dańqyn aspanǵa kóterip, álemge tanytyp júrgen ǵalymdarymyz, batyrlarymyz, qaıratkerlerimiz qandaı bilim alyp edi? Bizdegi qalyptasqan bilim berý júıesi kimdikinen kem edi? Jahandaný jaǵdaıynda bilim berý úderisindegi ózgeristerge psıhologııalyq turǵydan tez ıkemdelý ońaı sharýa emes. Son­dyqtan, biz jahandaný jaǵdaıynda ulttyq bilim berý júıeleriniń damýy men ıntegrasııalanýy, báse­ke­ge qabi­lettiligi onyń bilim, ǵylym qýaty­men anyqtalatynyn bilýi­miz kerek. Túpki maqsatymyz – bilim­ge qyzy­­ǵý­shylyǵy joǵary oqýshy­lar­men jumys isteý barysynda olar­dyń bo­ıy­n­da qoǵamnyń saıası-ekono­mıka­lyq, áleýmettik salasyna degen tanym negizin qalyptastyryp, óziniń otba­synan bastap, aınalasynyń, jal­py qoǵamnyń ál-aýqatyn saraptaı ala­tyn, ultjandy tulǵany daıyndaý. Qazirgi tańda álem memleketteri, olardyń bilim berý júıeleri jahan­daný úderisine ún qosyp, budan ári dam­ý­dyń jalpy álemdik básekeles­tigi­ne negiz­­de­l­gen jańa strategııa­lary men baǵdar­la­ma­laryn usynyp jatyr. Bizdiń eli­miz de bilim salasyndaǵy jańa oı­lar men jańalyqtar tolqynyn qabyl­­daı otyryp, álemniń beıbit damýy­­nyń údesimen úndesýge baǵyt aldy. Oblys ustazdary bul týraly «Bilimdi el – Máńgilik El» atty tamyz pedagogıkalyq keńesinde jan-jaqty oılarymen, pikirlerimen bólisken edi. Árıne, álemdik úderisten qalýǵa bolmaıtyn mundaı izgi sharany jap­paı qoldaýymyz qajet. Birinshiden, on ekijyl­dyqqa kóshý 2019 jyly tolyq aıaq­talady, 2020 jyly bar­lyq mektepter onekijyldyq oqý baǵ­dar­lamasyna kóshedi. Ekinshiden, bilim erkindik pen tań­daýdyń kózi ári dem berýshisi ǵana emes, rýhanı dúnıesi baı, suranysy únemi kóp mamandardy qalyptastyratyn fak­torǵa aınalatyny sózsiz. Menińshe, bizdiń elimiz, qoǵamymyz tań qalarlyq jyldamdyqpen alǵa basyp keledi. Budan jıyrma bes jyl buryn bizdi kim tanydy? Al búgin álemniń túkpir-túkpiri bizdi je­tek­shi ozyq ıdeıalardy týǵyzýshy jáne iske asyrýshy memleket retinde moıyn­dap jatyr. Elimiz toǵyz joldyń tora­­bynda bolǵandyqtan, álemniń tań­­ǵa­­jaıyptary Uly Dala tósinde ekin­shi ret ómirge kelip jatqandaı. Táýel­sizdigimizdiń 25 jyly ishinde ár baǵyt boıynsha ótkizilgen halyqaralyq olımpıadalardyń kórsetkishteri bo­ıynsha álem memleketteriniń arasynda elimiz 1998 jyly 50-shi orynnan, 2005 jyly 35-shi orynnan, 2015 jyly 12-shi orynnan kóringen eken. Memleketimiz­de daryndy urpaq barshylyq, olar­dyń bilim kórsetkishterine kóz sala oty­ryp, ósip kele jatqanyn anyq baıqaı­myz. Bizdiń mektepterde júrgizilgen saýal­namalardyń nátıjesine súıensek, matematıka+fızıka, bıologııa+hı­mııa, matematıka+geografııa, bıo­lo­gııa+geografııa, shet tili+tarıh, til-áde­bıet+tarıh pánderi kiretin mamandyqtarǵa suranystar kóp bolatyn sııaqty. Iаǵnı, bilim berý qurylymyn saqtaı otyryp, oqýshy­lardy suranysqa oraı irikteı oqytsa degen oı týady. Sonda, mektep bitirý­shilerdiń tańdaǵan mamandyǵyna oqýǵa túsýine de jáne ony bitirip, alǵan maman­­dyǵyna saı ornalasýyna da yń­ǵaı­ly bolar edi. Bizdiń oblysymyz bilim sapasynyń kórsetkishteri boıynsha respýblıkada aldyńǵy lekte kele jatqany belgili jáne bilim berýdi damytýda jetken jetistikteri joǵary deńgeıde. Desek te, qabyldanýy tıis «Bilim týraly» zań jobasyna engizilgen ózgeristerdi iske asyrýda biraz qıyndyqtar kezdeseti­nin ustazdardyń pikirlerinen baıqaýǵa bolady. Aıtalyq, birinshiden, shaǵyn aýyldardyń mektepterindegi balalar aǵylshyn tili bylaı tursyn, orys tilin de bilmeıdi. Bastaýysh synyptarda balany ana tilinde oqytqan jón. Osy synyptarda balanyń aqyl-oıy men dúnıetanymynyń negizi qalanady. Úsh tildilik engen jaǵdaıda ata-ana shet tiline kóbirek nazar aýdarady. Al bala­laryn qazaq mektebine berý arqyly ózderi de qazaq tilin úırene bastaǵan orys tildi qazaqtar balasyna aǵylshyn tilin úıretýdi basty nazarda ustaıtyn bolady. Úshtildilik engiziletin bol­sa, mamandar máselesi týyndaıdy. Ekinshiden, oqý saýattylyǵy boıynsha tap­syrmalar qaıdan alynady, jas erekshelikteri eskerile me, qandaı mátinderge ruqsat etiledi? Úshinshiden, «Altyn belgi» ıelerine jáne halyqaralyq ǵylymı joba­lar baı­qaýynyń jeńimpazdaryna UBT-da jeńildik berilgeni nemese múlde bosatylǵany abzal. Tórtinshiden, fýnk­sıonaldyq saýattylyqqa tapsyrmalar tolyq engizilse deımiz. Besinshiden, UBT-ǵa qarastyrylǵan ýaqytty tym qury­ǵanda jarty saǵatqa uzartý qajet. Sony­men birge, test tapsyrmalary kitap­­­sha­syn qazirden bastap taratqan jón. О́ıt­­keni, birneshe durys jaýaby bar suraq­­tarǵa jaýabyn aldyn ala da­ıyn­­­dap, oqýshy biraz jattyǵýy kerek. Bız­neske nemese kásipkerlikke baǵyt­­tal­ǵan joǵary synyptarda kýrs­tyq pánder engizilse, oqýshylar eńbek­ke um­tylar, tildi meńgerer, oǵan qosa eko­­no­­mıka men qarym-qatynas etıka­syn da qalyptastyrar degen usynystar bar. Mektepterimizde jańa ózgeristerge baılanysty, oqytýdyń tıimdi joldary men ádis-tásilderin izdestirý jumystary keń kólemde júrgizilip otyrady. Elbasy alǵa qoıǵan mindetter zaman talabyna saı oryndalyp keledi jáne oryndala beretinine senimimiz mol. Oshaqbaı SÝHANBERLIN, Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri QARAǴANDY