Shahardyń sáýleli shýaǵy

El ekonomıkasy qaryshty da­­my­ǵan tusta halyqtyń áleý­met­tik-turmystyq jaǵdaılary da ja­ńa satyǵa kóterilip keledi. Máselen, qýat kózi turmystyń qaı salasyna da berik enip, kún­kóris jeńildedi. Osy qajettilik­terdi odan ári jeńildetý, qana­ǵattandyrý maqsatynda Almaty – Taldyqorǵan saıraǵyndaǵy alyp bógen buǵaýlanyp, Qapshaǵaı GES-in turǵyzý 1963 jyly qolǵa alynypty. Sodan beri de ondaǵan jyldar artta qaldy. Osy alyp qurylystyń jumysyna belsene aralasqan eńbek ardageri, shahar­dyń qurmetti azamaty, Qazaq­stannyń jáne TMD elderiniń eńbek sińirgen energetıgi Vasılıı Kaznacheev sol kezdi erekshe maqtanyshpen eske alady. Ile ózenindegi shatqalǵa qu­rysh bilekti qurylysshylardyń alǵashqy legi kelgen sát áli esimde. Jumys júrgizilgen jeti jyl­da 236 myń tekshe metr jar­tastyq jynystar men 2,35 mln. tekshe metr topyraq alynyp, 229 myń tekshe metr beton men temir-beton, 11,5 myń armatýra salyn­dy. Topyraqtan jasalǵan tóse­nishtiń kólemi 2,8 mln. tekshe metr­ge jetip, quz-jartas uńǵyla­nyp, bóget pen jol salyndy. GES jobasyn S. Jýk atyn­daǵy Búkilodaqtyq «Gıdroproekt» ǴZI-diń Qazaq fılıaly jasady. GES-tiń bas merdigeri retinde «IrtyshGESStroı» tresi qatysqan edi. 1969 jyldyń ma­myr aıynda Qapshaǵaı sý qoı­masyn sýmen toltyrý bastaldy. 1970 jyly 1 qazanda Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń nusqaýy­men Qapshaǵaı GES-in paıdalaný kásiporny quryldy. 2007 jylǵy 14 aqpannan bastap Qapshaǵaı GES-i «Almaty elektr stansa­lary» aksıonerlik qoǵamy qura­myna endi. Stansanyń bas keń­sesi Almaty qalasynda ornala­syp, jumys osylaısha qarqyn aldy, deıdi ardager. Qapshaǵaı GES-iniń bas ınjeneri Serik Qalıevtiń aıtýynsha, stansanyń jumysy nátıjesinde shamamen 300-400 tonna kómir únemdeledi eken. GES-tiń joba­lyq qýaty 434 MVt. Alaıda, 1994 jyldan beri naqty taǵaıyn­dalǵan 364 MVt. qýat óndirýmen jumys istep keledi. Qapshaǵaı GES-iniń elektr ener­gııasyn óndirý tehnologııasy shahardaǵy sý qoımasynan sý aǵynyn qoldaný negizinde júzege asatynyn kórdik. Sý arnalar arqyly sý qabyldaǵyshqa, sosyn týrbınalar arqyly baǵyttaýshy apparattyń qalqanshalaryndaǵy shıyrshyqty kameraǵa túsedi. Baǵyttaýshy apparat ashylǵan kezde sý gıdrotýrbınalar arqyly ótedi. Mine, osylaısha sorǵy qubyry arqyly tómengi burý arnalaryna sý erekshe ekpinmen  túsiriledi. Stansa ekologııalyq turǵyda barlyq talaptarǵa saı qyzmet etýde. Sońǵy jyldary zamanaýı jańa tehnıkalarmen qamtý máse­lesi qolǵa alynǵan. GES-tiń osy jáne basqa da jumystaryn áńgi­melegen bas ınjener osyndaǵy jumysshylardyń jaǵdaıyna da toqtaldy. – Búginde ujymda 174 adam jumys isteıdi. Barlyǵy da Qap­shaǵaı qalasynyń turǵyndary. Olardyń birazy stansanyń negizi qurylǵannan beri eńbek etken ardagerler. Dál búgin ujym Táýel­­sizdigimizdiń 20 jyldyǵyn qarsy alý úshin eńbekterin eseleı tús­ken. О́ıtkeni, stansa jumysy­nyń sapasy myńdaǵan otbasyndaǵy tirshiliktiń shyraıyn kirgizetini anyq. Shahardyń sáýleli shýaǵy da bizdiń eńbegimizdiń jemisi, – deıdi bas ınjener. Jumysshylardyń áleýmettik jaǵdaıy tıisti deńgeıde qorǵal­ǵan. Jalaqylarynyń ortasha mól­­sheri qala boıynsha joǵary sanatqa jatady. GES-ke qarasty jumysshylardyń balalaryna arnalǵan «Edelveıs» arnaıy lageri búldirshinderdiń alańsyz demalýyna árdaıym kóńil bóledi. Sonymen birge, mamandar biliktiligin arttyrý máselesi de jolǵa qoıylǵan. Jastardy osy kásipke tárbıeleý jaıy da utymdy sheshilgeni qýantady. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.