Nátıje kútkendegiden de joǵary boldy

20 qyrkúıekte «Nur Otan» HDP-nyń Ortalyq apparatynda partııanyń Parlament Májilisindegi fraksııasynyń jetekshisi Oral Muhamedjanovtyń tóraǵa­lyq etýimen fraksııanyń keńeıtilgen oty­rysy ótti. Otyrysta partııanyń Ha­lyqtyq tu­ǵyr­namasynyń oryndalý ba­ry­sy tal­qy­landy. Gazettiń búgingi nó­mi­rin­de Premer-Mınıstr Kárim Másimov­tiń baıandamasyn ne­gizge ala otyryp, Halyqtyq tuǵyr­na­ma­ny júzege asyrýdaǵy negizgi nátıjelermen tanystyrmaqpyz. Úkimet basshysy baıandamasynda atap ótkenindeı, Qazaqstan 2007-2010 jyl­dardaǵy kezeńde IJО́-niń ósimin ońdy nátıjelermen qamtamasyz etti. Osy jyldardyń ár jylynda Qazaqstan eldiń ekonomıkalyq ósý qarqynyn tómen­de­týge jol bermedi. Kerek bolsa, elimiz asa aýyr álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵ­da­rys kezinde de IJО́-niń ósimin ustap turdy. Ekonomıkalyq ósim 2009 jyldyń ózinde 1,2 paıyzǵa artýyn qamtamasyz etti. Salystyrý retinde alatyn bol­saq, 2009 jyly Reseı ekono­mı­ka­sy­nyń tómendeýi 7,9 paıyzdy, Ýkraına – 15,1 paıyzdy, AQSh ekonomı­ka­sy­nyń quldyraýy 2,6 paıyzdy qu­rady. Búginde Qazaqstan Latvııa, Brazılııa, Malaızııa, Túrkııa, Bolgarııa sııaqty ortasha tabys deńgeıindegi elder tobynyń joǵary satysynan senimdi túrde oryn aldy. Sondaı-aq elimiz IJО́ kólemi boıynsha Ortalyq Azııa óńirinde kósh bastap keledi. Mysaly, 2010 jyly Qazaqstannyń IJО́ 148 mıllıard AQSh dollarynan asyp tústi. Bul kórsetkish Ortalyq Azııadaǵy tórt memlekettiń jalpy IJО́-sin qosa eseptegende eki ese kóp ekendigin bildiredi. Qazaqstan óziniń táýelsizdigi jyl­darynda Ortalyq Azııaǵa baǵyttalǵan barlyq sheteldik tikeleı ınvestısııanyń 80 paıyzyn tarta bildi. Tek 2007 jyl men 2011 jyldyń birinshi toqsany ara­lyǵynda sheteldik tikeleı ınves­tı­sııa­nyń jalpy kólemi 80,5 mıllıard AQSh dollarynan asyp tústi. Son­daı-aq bizdiń elimiz óńirde tartylǵan sheteldik ınvestısııany jan basyna shaqqanda da óziniń kósh­bas­shy­lyǵyn uzaq jyldardan beri ustap keledi. Jan basyna shaq­qan­daǵy bul kór­setkish 622 AQSh dollaryn quraıdy. Qazaqstandyqtardyń tabysy osy merzim ishinde aıtarlyqtaı óse tústi. Tabysy kúnkóris deńgeıinen tómen turǵyndardyń úlesi eki esege qys­qaryp, ol 2007 jylǵy 12,7 paıyzdan 2010 jyly 5,6 paıyzǵa tómendedi. Al bıýd­jettik saladaǵy qyzmetkerlerdiń ortasha aılyq eńbekaqysy 2007 jyl­men salystyrǵanda eki eseden astamǵa ósti jáne ol 2011 jylǵy 1 shildede 67 myń teńgeden asty. Turǵyndardyń ekinshi deńgeıdegi bankterge salym­dary da ósip, 2011 jyldyń shildesinde 2,5 trıllıon teńgeni qurady. Bul 2007 jyldyń qańtarymen salys­tyr­ǵanda 1,5 trıllıon teńgege kóbeıgenin bildiredi. Atalǵan kezeń ishinde turǵyndardy jumyspen qamtý máselesi de joǵary deń­geıde qamtamasyz etildi. Sonyń nátıjesinde jumyssyzdar deńgeıi aıt­arlyqtaı tómendep, 2007 jylǵy 7,3 paıyzdan osy jyldyń ekinshi toq­sa­nynda 5,4 paıyzǵa deıin tómendedi. Atal­ǵan kezeńde elimizde 1 mıllıon 170 myńnan astam jańa jumys orny ashyl­dy. Jastar arasyndaǵy jumys­syzdyq deńgeıi 2007 jylǵy 9,4 paı­yz­dan 2010 jyly 5,2 paıyzǵa deıin tómendedi. Elimizde turǵyn úı qurylysy baǵ­darlamasy da kútkendegideı júzege asy­rylyp keledi. Tek 2008-2010 jyl­dar­ǵa arnalǵan turǵyn úı qurylysy memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 19,7 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıda­laný­ǵa berilip, 535 myńǵa jýyq qazaqstan­dyq ózderiniń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartty. Elimizde tur­ǵyndardy áleý­mettik jaǵynan qor­ǵaý júıesi de belsendi damyp keledi. Mysaly, zeınetaqynyń ortasha mólsheri 2007 jylmen salys­tyrǵanda 2,6 ese artyp, 27 665 teńgege jetti. Bazalyq zeınetaqy kólemi kún­kóris mınımýmynyń 50 paıyz deńgeıine deıin kóterildi. Al arnaıy memlekettik járdemaqy mólsheri 2007 jylmen salystyrǵanda 1,4 esege ósti. Mysa­ly, bala týǵanda beriletin bir jolǵy járdemaqy kólemi 2008 jyldyń 1 qańtarynan bastap 2 esege, balany bir jasqa deıingi kútýge baǵyttalǵan járdemaqy 2,6 esege artty. Elimizde bilim sapasyn arttyryp, bilim beretin mekemelerdiń ınfraqu­ry­lymyn jaqsartýǵa da basa nazar aýda­rylýda. Atalǵan merzim araly­ǵyn­da bilim salasyn qarjylandyrýǵa baǵyttal­ǵan qarjy eki esege artyp, ol 2007 jylǵy 480,7 mıllıard teń­ge­den 2011 jyly 898 mıllıard teńgeni qurady. «Nur Otan» partııasynyń tuǵyrnama­syn júzege asyrý qolǵa alynǵannan beri mektepke deıingi me­kemelerdiń sany 4 myń nysanǵa jetip, 137 balabaqsha paı­dalanýǵa berildi, osy jyldyń sońyna deıin taǵy da 65 balabaqsha salynatyn bolady. Sonymen qatar, 2007 jyldan beri 343 mektep, 49 tehnıkalyq jáne kásibı bilim berý oqý oryndary salyn­dy. Jyldyń aıaǵyna qaraı taǵy osyndaı 25 mektep pen 3 kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshe paıda­lanýǵa beriledi. Pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń eń­bekaqysy jyl saıyn kóterilip keledi. Olardyń qyzmettik aılyqtary 2009 jáne 2010 jyldary 25 paıyzǵa arttyrylǵan bolatyn, 2011 jyly taǵy da 30 paıyzǵa ósirildi. Sondaı-aq 2008 jyldan bastap muǵalimderge qyzmettik aqylarynyń 100 paıyz mólsherinde ótemaqy tólene bastady. Bilim berý salasyna erekshe kóńil bó­lýdiń nátıje­sinde oqýshylar halyq­ara­lyq deńgeıdegi olımpıadalarda aldyńǵy lekten kórinip júrgendigin atap ótken jón. Mysaly, 2007 jyly TIMSS halyqaralyq baı­qaýda qazaq­stan­dyq oqýshylar matematıka boı­yn­sha besinshi, álemniń 36 eliniń oqý­shylary qatysqan jaratylystaný páni boıynsha on birinshi orynǵa ıe boldy. IýNESKO-nyń 2008 jylǵy ese­bine sáıkes Qazaqstan bilimdi da­mytý ındeksi boıynsha dúnıe júziniń 109 eliniń arasynda tórtinshi oryndy aldy. Qazaqstandyq jastar halyq­ara­lyq mektep oqýshylary arasyndaǵy olımpıa­dalarǵa qatysyp, óz bilimderin álemge tanytýda. Máselen, bıyl­ǵy jyly elimizdiń oqýshylary matematıka, fızıka, ınformatıka boıyn­sha ótken ha­lyqaralyq olımpıadalarda kóptegen altyn, kúmis jáne qola medaldardy jeńip aldy. Memleket qazaqstandyqtardyń den­saýlyǵyn jaqsartyp, medı­sı­na­lyq qyz­met kórsetýdi jandandyrý máselesine de erekshe den qoıýda. Me­dısınalyq mekemelerdi qarjy­lan­dy­rý jaıy burynǵy jyldarǵa qara­ǵan­da eselep arttyryldy. Málimetterge qaraǵanda, densaýlyq saq­taý salasyna 2007 jyly 311 mıllıard teńge jum­salǵan bolsa, 2011 jyly bul kór­setkish 640 mıllıard teńgege kóbeı­gen. Bul densaýlyq saqtaý salasyn bıýd­jetten qarjylandyrý eki eseden as­tamǵa óskenin kórsetedi. Al medı­sı­na­lyq uıymdarǵa ozyq úlgidegi jab­dyqtardy satyp alýǵa jáne den­saýlyq saqtaý nysandaryn salýǵa da memleket qarjy aıap jatqan joq. Mysaly, jab­dyq­tar alýǵa 100 mıllıard teńgege jýyq qarjy bólindi. So­nymen qatar 145 densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy aıaqtalyp, paı­dalanýǵa berildi. Halyq­tyń densaý­lyǵyn qorǵaýǵa erekshe nazar aýdarý­dyń nátıjesinde ana ólimi 2007 jyl­ǵymen salystyrǵanda 2011 jyldyń birinshi jartysynda 63 paıyzǵa tó­mendedi. Keshendi sharalar qabyl­daýdyń arqasynda adamdardyń ómir súrý uzaq­tyǵy 2007 jylǵy 66,4 jastan 2010 jyly 68,4 jasqa uzardy. Iаǵnı, turǵyn­dardyń ómir súrý uzaq­tyǵy eki jasqa kóbeıdi. Elimizde ǵylymdy damytyp, onyń jańa modelderin engizý jaıy jyl­dan-jylǵa jaqsaryp keledi. Munyń negizinde ǵylym salalaryn qarjy­lan­dyrý máselesi jatyr. Sonyń ná­tıjesinde ǵy­lymı-zertteýlerdi qar­jylandyrý 2007 jylmen salystyr­ǵan­da 2011 jyly 1,8 esege artqan. Osy kezeń aralyǵynda 5 ulttyq ǵy­ly­mı zerthana jáne joǵary oqý oryn­darynyń janynda 15 ınjenerlik beıindegi zerthana quryldy. Báse­kelestikke qabiletti ulttyq ınnova­sııalyq júıelerdi qa­lyp­tastyrýǵa negizdelgen «Ǵylym týraly» jańa Zań qabyldandy. Bul qujat táýelsiz ǵylymı saraptamalardy ótkizgennen keıingi ǵylymı jumys­tardy júzege asyrýǵa kepildik beredi, sondaı-aq ýnı­versıtettik ǵylymdy damytýdy maqsat etedi. Son­daı-aq eli­mizdiń ın­novasııalyq múmkin­digin damytý úshin «Nazarbaev ýnıversıteti» jáne ın­tellektýaldyq mektepter júıe­si qu­ryldy. Bulardan bólek Prezı­denttiń tapsyrmasy boıynsha elimizde álem­dik deńgeıdegi kásiptik-tehnıkalyq kolledjder júıesin qurý jumystary bastaldy. Shaǵyn jáne orta bıznes – eko­no­mıkany damytý tetikteriniń biri bo­lyp tabylady. Búginde elimizde sha­ǵyn jáne orta bıznes oıdaǵydaı da­myp keledi. Máselen, qazirgi kezde bel­sendi shaǵyn kásipkerlik sýbek­tileriniń sany 2007 jylmen salys­tyr­ǵanda 4,1 paıyzǵa artqan. Al sha­ǵyn bıznes sýbektileri­niń óndirgen ónimder kólemi de jyl ótken saıyn óse túsýde. Ol 2007 jylmen salys­tyrǵanda 12,2 paıyzǵa ósip otyr. Jalpylaı alǵanda, ótken jyly eli­mizdiń IJО́-degi shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesi 30 paıyzdan asyp tústi. Osylardyń barlyǵyn áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy tabys­ty júzege asyra bilgendiktiń nátı­jesi dep baǵalaýymyz kerek.