Keshti Ádebıet ınstıtýtynyń prorektory, jazýshy, ádebıettanýshy Sergeı Dmıtrenko ashty. «Bizdiń ınstıtýtta aqyn, jazýshy, ádebıettanýshy bolsam degen armany bar jastar oqıdy. Biz olardan álem ádebıetin jaqsy bilýdi talap etemiz. Olar endi Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalaryn da qyzyǵa oqıtyn bolady» dedi Sergeı Dmıtrenko.
Keshti «Hýdojestvennaıa lıteratýra» baspasynyń dırektory, jazýshy Georgıı Prıahın júrgizdi. «Qazaq ádebıeti – uly ádebıet. Keńestik kezeńde orys jáne qazaq jazýshylary bir-biriniń shyǵarmasyn aýdaryp, tyǵyz baılanysta bolsa, qazir sol rýhanı baılanys úzilip qaldy. О́kinishtisi, qazir sol rýhanı baılanys úzilip qaldy. Dýlat Isabekovtiń tórt tomdyq tańdamaly shyǵarmalar jınaǵy bizdiń baspadan jaryq kórdi. Dýlat Isabekov – tereń, ıntellektýal jazýshy. Árbir shyǵarmasy oqyrmanǵa oı tastap, máńgilik suraqtarǵa jaýap izdetedi. Dýlat Isabekov – orys oqyrmany ǵana emes, álem bilýge tıis jazýshy.
Jazýshynyń orys tilinde jaryq kórgen tórt tomdyǵy orys oqyrmany úshin, orys ádebıetshileri úshin qundy dúnıe. Maýsymnyń 3-6 aralyǵynda Máskeýde ótetin «Krasnaıa ploshad» atty kitap kórmesinde qazaq jazýshysynyń tórt tomdyǵyn oqyrman nazaryna usynamyz» dedi Georgıı Prıahın.
«Qazir buqaralyq ádebıet ótimdi, sebebi, túsinikti. Qoǵam ilgeri damýy úshin, kórkeıýi úshin shynaıy ádebıet kerek. Aınalyp kelip klassıkterdi, Dýlat Isabekovterdi oqımyz. Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalary – qazaqqa, orysqa, jalpy álemge ortaq. Sebebi, ol shynaıy sýretker» deıdi jazýshy N.Anastasev.
Ádebıetshi Ksenııa Hramsova «Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalaryn oqyp otyryp tańǵalǵanym, tragedııaly keıipkeriniń ózi oqyrmannyń ómirge degen qushtarlyǵyn oıatady. Mundaı obraz jasaý – tek qana sheber sýretkerdiń ǵana qolynan keledi. Keıbir jazýshylar keıipkerlerin «bıikke otyrǵyzyp qoıyp», ózderi keıipkerlerimen sybyrlasyp sóılesedi. Olardyń keıipkerleri eshqashan qatelik jasamaıtyn sekildi. Absýrd! Al Dýlat Isabekovtiń keıipkerleri kádimgi et pen súıekten jaratylǵan pende, olar qatelesedi, muńaıady, jylaıdy, kúnásine ókinip, táýbe etedi. Dýlat Isabekov keıipkerlerin óbektep, erkeletpeıdi, qorǵamaıdy, onyń keıipkerleri ózderine ózderi advokat, ózderin qandaı qıyn jaǵdaıda da qorǵaı alady. Dýlat Isabekov – oqyrmanǵa aqıqatty tanytatyn jazýshy, oıly sýretker. Reseıde Dýlat Isabekovti keńinen jarnamalaý kerek» dep jazýshynyń shyǵarmashylyǵyna joǵary baǵa berdi. Bir aıta keterligi, ádebı keshti Máskeýde bilim alyp júrgen qazaq jastary uıymdastyrdy. Negizgi uıymdastyrýshylardyń biri, Máskeý memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń aspıranty Baný Ońdasynovamen pikirlesip edik.
Baný OŃDASYNOVA, Máskeý memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń aspıranty:
Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalary qaıtalanbas daralyqqa ıe
Dýlat Isabekovtiń shyǵarmashylyq keshin Máskeýde ótkizý týraly ıdeıa Máskeýde bilim alyp júrgen qazaq jastary arasynda týyndap, elshiliktiń kómegine súıenip, tez arada júzege asyryldy. Dýlat aǵa dramatýrgııalyq shyǵarmalarynyń teatrlarda qoıylýymen qazaq jastary arasynda óte tanymal, súıikti avtor. Áńgimeleri men pesalary orys tiline aýdarylǵanyn da Máskeýdegi qazaq stýdentteri birinshi bolyp estip, talqyǵa salǵanbyz. Orys tiline aýdarylý sapasyn, qazaq turmysyndaǵy ádebı shyǵarmalarǵa arqaý bolatyn túıtkilderdiń orys oqyrmany úshin qanshalyq qyzyq bolatynyn ózara áńgimelese kele, Máskeýge qazaq jazýshysyn shaqyryp, ádebı kesh uıymdastyryp, onda Dýlat aǵanyń shyǵarmalaryn orys tilinde oqyp úlgergen ádebı orta ókilderin, ádebıettanýshy, orys qalamgerleriniń basyn qosýdy uıymdastyrdyq. Dýlat aǵanyń shyǵarmalaryn orys tilinde tórt tomdyq kitap etip basyp shyǵarǵan «Hýdojestvennaıa lıteratýra» baspasynyń dırektory Georgıı Prıahın usynysymyzǵa qýana kelisti. Dýlat Isabekov shyǵarmashylyǵyndaǵy daralyqty, ıdeıalyq-mazmundyq aıshyqtaryn, sıýjettik qurylymynda ózindik stıli, máneri bar ekenin, ony orys aýdıtorııasyna tanystyrýdyń mańyzdylyǵyn aıtty. Shyǵarmashylyq keshke máskeýlik jazýshylardan, qazaq-orys mádenı baılanystaryn qadaǵalap jazyp júrgen orys jýrnalısterinen kimderdi shaqyrý kerektigin aıtyp, jan-jaqty qoldaý kórsetti.
Ádebıet ınstıtýtynyń úlken zalynda Dýlat aǵanyń keshine ádebıetke qyzyǵýshylyǵy bar jastar, aýdarma isi mamandary, ádebıet pániniń oqytýshylary, Máskeýdegi qazaq stýdentteri jınalyp, qalamgerdiń shyǵarmashylyǵy týraly, áńgilemeleri men pesalarynyń orys tiline aýdarylýy týraly ádemi kesh ótkizdik. Kesh barysynda Dýlat aǵa ádebıetke kelýin, qandaı jazýshylardy súıip oqyǵanyn, soǵystyń bastalýyna tap kelgen balalyq shaǵyndaǵy aýyrtpalyqtardy, odan keıingi jyldardaǵy joqshylyq, jetimdik azaby, qara jumysqa bala kezinen kirisýge májbúr bolǵanyn, osynyń bári sezimtal balanyń názik júregine áser etip, ol kisige qalam ustatyp, ádebıetke tym erte ákelgenin qyzyqty etip orys tilinde áńgimelep berdi. Ádebı shyǵarmaǵa enýge suranyp turǵan óz ómirinen alynǵan kóp epızodtardyń áńgimelerine arqaý bolǵanyn, shyǵarmalaryndaǵy keıipkerlerdiń keıbirine aınalasyndaǵy adamdar prototıp bolǵanyn baıandap berdi. Orys jazýshylary men ádebıettanýshylary Dýlat aǵanyń shyǵarmalaryndaǵy sıýjet qurýdaǵy sheberligin, dramatýrgııalyq shyǵarmalaryn bolashaqta Reseı teatrlarynda qoıý qajettigin aıtty. О́ıtkeni, keıipkerleriniń tabıǵaty qazirgi zamanǵy oqyrman úshin qyzyq, ózekti, rýhanı tynysy tarylǵan qazirgi qoǵamdy izgilikke shaqyratyn moraldyq qýaty zor ekenin jazýshynyń shyǵarmalaryn oqyp shyqqan orys ádebıettanýshylary alǵa tartyp, sózderin shyǵarmalaryndaǵy úzindilermen dáıektedi. Zalǵa jınalǵan qaýym jazýshynyń ázilge toly ádemi áńgimesin úlken yqylaspen tyńdap, rýhanı serpilip qaldyq.
Qazaq mádenıeti men ádebıetiniń janashyry, qazirgi Reseıdegi elshimiz Imanǵalı Tasmaǵambetov bolashaqta Reseı Federasııasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy elshiligi janynan qazaq mádenıeti ortalyǵy ashylatynyn aıtty. Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalaryn reseılik teatr sahnalaryna shyǵarý týraly ıdeıa óte oryndy, bolashaqta orys rejısserlerine oqytyp, osy máseleni elshilik qoldaýymen oılastyrǵan jón. Proza óz aldyna, dramatýrgııany jaza bilý – jazý óneriniń erekshe bir qyry. Dramatýrgııada Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalary qaıtalanbas daralyqqa ıe, mazmunynan qazirgi zamannyń tynysyn tereń túsinip jazatyn sýretker ekenin birden baıqatady. Osy baǵytta durys jumystar jasalyp, jazýshy týyndylaryn reseılik teatrlar sahnasyna alyp shyqsaq degen úmitimiz bar.
Aıagúl MANTAI
