Qolǵa alynǵan jumystar júzege asyrylýymen qundy

Egis alqaby ulǵaıdy

Aýyl sharýashylyǵy birin­shi vıse-mınıstri Qaırat Aıtý­ǵanovtyń málimdeýinshe, bıyl elimizdegi egis alqabynyń jalpy aýdany 22,5 mln gektardy qurady, bul ótken jylmen sa­lystyrǵanda 650 myń gektarǵa ar­tyq. Egin egý jumystaryn árta­rap­tandyrý aıa­synda surany­sy joǵary daqyl­dardy egetin al­qaptar 1 mln 348 myń gektarǵa ulǵaıtyldy, bul AО́K damytý mem­lekettik baǵ­dar­lamasynyń josparlanǵan ındıkatorynan 340 myń gektarǵa jo­ǵary kórsetkish bolyp otyr. 
Q.Aıtýǵanov sondaı-aq, ja­sy­­myq egisin ulǵaıtý Qazaqstanǵa álem­de aýmaq boıynsha besin­shi jáne eksport boıynsha tór­tin­shi oryndy ıelenýge múmkin­dik beretinin, budan ózge, bıyl qant óndirisi bir jarym esege, maıly daqyldar 1,3 esege ulǵaı­ty­latynyn atap ótti. Sebebi, júze­ge asyrylyp jatqan ártaraptan­dyrý jumystary ár gektardyń tıim­­diligi men óndiristiń tabysty­lyǵyn arttyrǵan. Birinshi vıse-mınıstr, sonymen qatar, tuqym sharýashylyǵyna qoldaý kór­setý qarajattarynyń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 3,3 esege óskenin, biregeı jáne elıta­lyq tuqymdar óndirisi qaıta qal­py­na keltirilgenin jáne tuqym sha­rýashylyǵyna qoldaý kórsetýdiń ózge de sharalary qabyldanǵanyn jetkizdi. 
Jıynda kóktemgi egis jumys­taryn júrgizý naýqanyndaǵy asa mańyzdy másele – dızeldik otynmen qamtý jaıy da sóz boldy. Q.Aıtýǵanovtyń aıtýynsha, otynǵa suranys tolyǵymen qamtamasyz etilgen. Ol, sondaı-aq, Úkimettiń jazdyq egis kezeńinde aksızderdiń mólsherlemesin tómendetý týraly sheshimi dızel otyny baǵasyn respýblıka boıynsha orta eseppen lıtrine 123 teńgege deıin tómendetýge múmkindik bergenin atap ótti.
Egisterdi hımııalyq óńdeý boıynsha qorǵaý sharalaryn júrgizý úshin elimizdiń ońtústik óńirlerine qosymsha pestısıdter men tehnıkalar jetkizilgen. 591 myń gektar jer óńdelgen. Aýyl sharýashylyǵy jerlerine zaqym keltirilmegen. «О́zge óńirlerde úıirli kókqasqa shegirtkelerge qarsy olardan qorǵaý sharalary jospar boıynsha júrgizilip jatyr», dedi birinshi vıse-mınıstr Q.Aıtýǵanov.
Otyrysta sonymen qatar Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Almaty oblystarynyń ákimderi, Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary óńirlerdegi kóktemgi egis jumystarynyń nátı­jeleri jáne AО́K damytý Mem­lekettik baǵdarlamasynda qaras­­tyrylǵan sharalardyń oryn­dalýy týraly esep berdi. Son­daı-aq aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler – sharýa qoja­lyqtarynyń basshylary A.Ka­sısın, M.Fazýlov sóz sóıledi.
Máseleni talqylaý qorytyn­dysynda Úkimet basshysy B.Sa­ǵyntaev aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdi qoldaý jáne egistikterdiń fıtosanıtarlyq qaýipsizdigi sharalaryn qamtamasyz etý boıynsha tapsyrmalar berdi. B.Saǵyntaev Investısııalar men damý mınıstrligine tyńaıtqysh óndirýshilerge qoldaý kórsetýdi jáne mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisi kólemin arttyrý olardy tutynýshylarǵa jetkizý máselelerin pysyqtaýdy tapsyrdy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine fıtosanıtarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge erekshe kóńil bólý kerektigin jáne ósimdikterdi aýrýlar men zııankes­terden qorǵaý quraldarymen zam­anaýı óńdeý sharalaryn qoldaný qajettigin eskertti.   

Eńbek naryǵy rettelip keledi

О́tken jyldyń qorytyndysyna sáıkes Qazaqstan eńbek naryǵynyń tıimdiligi faktory boıynsha álemniń ozyq otyzdyǵyna endi. Bul týraly keshe Úkimet otyrysynda málimdeldi. Onda, sondaı-aq, qazir Qazaqstanda eńbek daýlary men eńbekaqy boıynsha qaryzdar azaıyp kele jatqany aıtyldy. 
«Búginde el ekonomıkasynda jumyspen qamtylǵandardyń sany 8,5 mıllıonnan asty nemese jalpy Qazaqstan halqynyń 50 paıyzyna jýyqtady. Azamattardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jáne eńbek qatynastaryn retteý qaı qoǵamnyń bolsa da, ózekti máselesi bolyp keledi. Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým eńbek naryǵynyń tıimdiligin jahandyq básekege qabilettilik ındeksi tizbesine engizip, jyl saıyn jumys berýshiler arasynda táýelsiz saýaldama júrgizedi. 
2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha, osy beldi uıymnyń júrgizgen saýaldamasy boıynsha, Qazaqstan 140 memlekettiń arasynda 20-oryndy alyp, 30 damyǵan memlekettiń qataryna kirdi. Bul eńbek qatynastaryn retteıtin taraptardyń múddeler tepe-teńdigin saqtaı otyryp, atqarylǵan júıeli jumystyń nátıjesi»,  dedi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova jańa Eńbek kodeksiniń quqyqtyq qoldanylý tájirıbesi máseleleri men jumysshylardyń eńbek qu­qyq­taryn qorǵaý sharalary týraly baıandamasynda. 
Qazaqstanda 122 eńbek standarty bekitilip, eńbek qaýipsizdigi men ony qorǵaý talaptarynan turatyn 11 standart qaıta qaras­tyrylyp, bızneske baılanysty tek­serý paraqtarynyń talaptary 43-ten 24-ke deıin yqshamdalǵan.  Ná­tıjesinde tekseriletin nysandar sany 2012 jylǵy 18 myńnan 2016 jyly 10 myńǵa deıin azaısa, 2017 jyldyń 5 aıynda 5 myń uıymnyń tynys-tirshiligi ekshelgen.
«Bıylǵy 5 aı aýqymynda 10 myńnan astam jumysshynyń 1,5 mlrd teńge qaryzy óndirildi. Aǵymdaǵy 2017 jyldyń maýsym aıyndaǵy eńbekaqy boıynsha qaryz 88 mln teńgeni kórsetýde. 2016 jyly óndiriste zardap shekkenderdiń sany 2015 jylmen salystyrǵanda 2,4 paıyzǵa azaıyp 670 myńnan astam jumysshy zııan­dy eńbek ahýalyndaǵy jumysy úshin túrli ótemaqylarǵa ıe boldy. Bul maqsatqa jumys berýshiler jaǵy 99,7 mlrd teńge bóldi», dedi mınıstr.
Jumys oryndarynyń qys­qarý­yna jol bermes úshin mınıstr­lik tarapynan tıisti memoran­dýmdarǵa qol qoıylýda. Qazirgi ýaqytta memorandýmdar arqy­ly 2,8 mln. adamnyń jumys orny­nyń saqtalynýy kózdelip otyr. Kásiporyndarda qaýipsiz eńbek jaǵdaıyn qalyptastyrýda, quramyna jumys berýshiler men kásipodaqtar ókilderi kiretin 12 000 óndiristik keńes jasaqtalǵan. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Kásipodaqtar federasııasymen birlesip, kásipodaqtar qyzmetin jetildirý men eńbek kıkiljińderin sheshý máseleleri boıynsha zań jobasy tujyrymdamasyn ázirlegen. Bul másele boıynsha Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy Á.Qusaıynov, «Qazaqoıl Aqtóbe» JShS bas dırektory R.Izmuhanbet, sondaı-aq, Mań­ǵystaý, Ońtústik Qazaqstan, Pav­­lo­dar oblystarynyń ákim­deri qo­symsha baıandady. 
Talqy­laý qory­tyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev qazaqstan­dyqtar­dyń eńbek quqyqtaryn saqtaý­dy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Úkimet basshysy jumys­shylardy bosatýdy josparlap júr­gen kásiporyndarmen tyǵyz baılanys ornatyp, máseleni baqylaý­da ustaý qajettigin de eskertti. Sondaı-aq, ákimderge Eńbek táýe­kelderi kartasy aıasynda eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaıǵa turaqty túr­de monıtorıng júrgizý tapsy­ryldy. Qazaqstannyń árbir óńi­rinde jumyskerlerdi qysqartý boıynsha boljamdar bolýy kerek, oǵan qosa, onda qysqarty­la­tyndardyń sany ǵana emes, boljaldy eńbekpen qamtý oryndary da eskerilýi tıis. Sondaı-aq, eńbekaqyny kidirtpeı tóleý boıynsha jumys júrgizý qajet, dedi Premer-Mınıstr. 

Jemqorlyq azaımaı tur...

Úkimet otyrysynda talqy­lanǵan taǵy bir másele – mem­lekettik organdarda sybaılas jemqorlyqty joıý sharalary. Bul rette Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Alık Shpekbaev jemqorlyqtyń aldyn alý boıynsha qoldanylatyn sharalar týraly baıandady. 
«Biz jemqorlyq shemalaryn anyqtaý jumysyna kóp kóńil bólip kelemiz. 2016 jyldyń ózinde 7 uıymdasqan qylmystyq toptyń qyzmeti anyqtalyp, 90-nan astam laýazymdy qyzmetker qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Mundaı qylmystyq toptar Almaty, Aqtóbe, Aqmola, Jam­byl, Qaraǵandy, Soltústik Qazaq­stan jáne Ońtústik Qazaqstan ob­lys­tarynda qyzmet etken», dedi agenttik tóraǵasynyń orynbasary. Sondaı-aq, ol byltyr jemqorlyqtyń 89 faktisi tirkelgenin, olar boıynsha 360 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵanyn jetkizdi.
 A.Shpekbaevtyń málimdeýinshe, 2001 jyldan beri sybaılas jem­qorlyq qylmysy boıynsha elimizde 10 myńnan astam adam sottalǵan. «Sybaılas jemqorlyq faktileri boıynsha sottalǵandardyń 70 pa­ıyzy atqarýshy bılik organdarynda qyzmet etken. 2001 jyldan beri jemqorlyq qylmystardan kelgen materıaldyq shyǵyn 240 mıl­lıard teńgeden asty. Onyń 44 paıyzy qaıtaryldy. Bul jemqorlyqqa qarsy kúres qyzmetiniń tıimdiligi men azamattyq qoǵamnyń qoldaýy artqanynyń nátıjesi», dedi A.Shpekbaev. 
Ortalyq atqarýshy organ­dardyń ishinde sottalǵandardyń sany boıynsha Ishki ister, Qarjy, Ádilet, Qorǵanys, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteri kósh basynda tur. 2016 jyly ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine qatysty tirkelgen 398 faktiniń 50 paıyzǵa jýyǵy jergilikti polısııa qyzmetimen baılanysty bolǵan. Sondyqtan da osy salada jemqorlyqpen kúres boıyn­sha jospar ázirlep, iske asy­ratyn qajettilik týyn­dap otyr eken. Agenttik tóra­ǵasy­­nyń orynbasarynyń málime­tinshe, Qarjy mınıstr­liginde sottal­ǵandardyń 86 paıyzy – kedendik, salyq, sondaı-aq, ekonomı­kalyq tergeý qyzmetiniń qyzmet­ker­leri. Al jergilikti atqarýshy organdar ishinde bilim berý uıym­dary, ákimderdiń ap­pa­ra­ty, qu­ry­lys, turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýa­shylyq, mádenıet jáne tilder­di damytý salalarynda jemqor­lyqqa jıi jol beriledi. Al óńirler arasynda reıtıngti Shyǵys Qazaqstan, Oń­tústik Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Jambyl oblystary bastap tur.
Úkimet basshysy barlyq salada sáıkes taldaý júrgizýdi qamtamasyz etýdi jáne anyqtalǵan jemqorlyq táýekelderdi joıý boıynsha naqty sharalar qoldanýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Sondaı-aq, bas­qarý organdarynda sybaılas jem­qor­lyqtyń jaı-kúıine ishki taldaý júrgizý jáne áreket etýdiń keshendi sharalaryn qoldaný qajet ekenin aıtty.   

Dınara BITIKOVA, 
«Egemen Qazaqstan»