Ultaı Kiltbaeva 1951 jyly Qapshaǵaı qalasynda týǵan. Áke-sheshesi qarapaıym eńbek adamdary. Jastaıynan dáriger bolýdy armandaǵan. Ultaıdyń Almaty oblystyq kóp salaly klınıkalyq aýrýhanasynda taban aýdarmaı qyzmet etip kele jatqanyna qyryq jylǵa jýyq ýaqyt ótipti. Mamandyǵy – akýsher-gınekolog. Sońǵy jyldardaǵy Qazaqstan azamattarynyń kóbeıý kórsetkishine kóńili tolady. Máselen, Almaty oblysynyń ońtústik óńirinde (Almaty qalasynyń tóńiregi) jyl saıyn 30 myńǵa jýyq bala ómirge keledi. Bul kórsetkishtiń jyl saıyn artyp kele jatqanyn da aıta ketý kerek. Ár deńgeıdegi basshylyq qyzmetter atqarǵan. Ol úzdik medısına qyzmetkeri, Gıppokrat ordeniniń ıegeri atandy.
Ádette, dárigerlerge kúnimizdi salmasyn dep tipá-tipálap baǵatyn qazaq úshin akýsherden aıaýly jan joq shyǵar. Syılyq jasaý – para eseptelmeıtin jalǵyz oryn da perzenthana bolsa kerek. Qalaı bolar eken dep qaradaı tolqyp, ózine ózi syımaı júrgen jas jigitke táýliktiń kez kelgen ýaqytynda qońyraý shalyp, áke atanǵanyn habarlaýdan asqan qandaı baqyt bar deısiz! Sózin «Súıinshi!» degen aıaýly sózben bastaıtyn mundaı aqjoltaı jańalyqtyń habarshylary dúnıege jańa ómir syılaıtynyn qanshalyqty sezinedi eken... Jas anany shyǵaryp salyp turyp: «Taǵy da kel!» – dep, tilek qana emes, tapsyrma bergendeı sóılegendegi beımálimdeý óktemdigi de jarasyp turmaı ma?! Mundaıdy kórgende qaljanyń etine qaraǵysy kelmeı otyrǵan kelinine jumsaq jetkize otyryp, qoıarda qoımaı shilde terin alatyn ájelerdiń qatańdaý meıirimi eske túsedi.
Bizdiń keıipkerimizdiń aıtýynsha, júktiliktiń alǵashqy kezeńinen bastap, bosanǵanǵa deıingi aralyqta tikeleı baqylaýynda bolatyn árbir qazaq kelini – jaqynyndaı etene bolyp ketedi eken.
Perzenthanada isteıtin dárigerge eń kóp qoıylatyn «Qansha balanyń kindigin kestińiz?» degen saýalymyzǵa da onsha qulap túsken joq.
– Kezekshilikke túsken ár kún saıyn kem degende bes-alty balanyń kindigin kesýiń múmkin. Ony kim sanap júrdi deısiń, eger shamamen esepteıtin bolsaq, perzenthanada jumys istegen qyryq jyldan astam ýaqyt ishindegi kindik balalarym – jıyrma myńnan asyp ketken shyǵar. Múmkin odan da kóp... Bastysy ol emes, bastysy olardyń amandyǵy. Ár deni saý sábı ómirge kelgen saıyn qýanasyń. Anasy da, balasy da aman-esen úıine shyǵyp ketse, odan asqan olja joq. Kez kelgen ana men bala – úıinde kútip otyrǵan tileýlesteri úshin qandaı qymbat bolsa, dárigerler úshin de solaı. Olar – aldymen pasıent, ana. Olardyń densaýlyǵy men amandyǵy úshin jaýapty birden-bir adam sensiń. Sol sebepti, akýsherlerdiń jáne onyń aınalasyndaǵy ózge de medısına qyzmetkerleriniń jaýapkershiligi óte zor, – deıdi.
Sirá, qazaqtyń bala sanyn aıtqandy unata bermeıtininiń bir kórinisi shyǵar, kindigin kesken balalardyń sanyn shamalap bolsa da aıtý úshin biraz «eńbektenýge» týra kelgen.
Ultaı Daýylbekqyzynyń búgingi qyzmeti ustazdyq. Keıingi jyldarda atqarǵan bas dáriger kezinde, odan sońǵy zeınet jasynda tek aýyrlaý jas bosanýǵa qatysatynyn aıtady. Bilikti maman qaı kezde de aldyńǵy shepte bolypty. Aldyńǵy shep deıtinimiz, qıyn bosanýlarda ólim men ómirdiń arpalysqan maıdany júrip jatady. Sondaı syn saǵattarda dárigerdiń biliktiligi, der kezinde sheshim qabyldaýy – kóp nárseni sheshedi. Onyń ústine «qoly jeńil» degen qazaqy uǵym da medısınada úlken ról atqarady. Sol sebepti, qandaı ortalyq, qandaı ujym bolsyn bilikti mamannan aıyrylyp qalmaýǵa tyrysady.
Sóz arasynda osy sala mamandary eń jıi ushyrasatyn qıyndyq týraly suradyq. Aıtýynsha, búginginiń basty máselesi – tirkeý tóńireginde eken. Mundaı másele, ásirese, shet elden oralǵan qandastarymyz tarapynan kóp týyndaıtyn kórinedi. Ne azamattyq almaǵan, ne oralmandyq kýálik almaǵan otbasylardy tirkeý de ońaı sharýa emes. Aldymen, Astanaǵa qatynas hat joldaý kerek, jaýap kelgenshe, esepke alynǵansha biraz ýaqyt ótip ketýi múmkin. Sol aralyqta júkti kelinshek belgili bir tekseristen ótý kerek qoı. Amal joq, aqyly bólimge barady. Árıne, ábden ýaqytyn ótkizip alyp bir-aq keletinder de bar. Olardy tirkeý men densaýlyǵyn tekserý, kinárat bolsa emdeý de ońaıǵa soqpaıdy. Osy tusta, bizdiń kóp azamattar medısınalyq quqyq jaıly onsha saýatty emes ekendigin de eskerý kerek. «Medısınalyq saqtandyrý tártibine kóshý – aldymen osy máseleni sheshedi», dep oılaımyn deıdi.
Qyryq jyl boıy kezikken qıyndyqtardy jaı ǵana ómirdiń zańy dep esepteıdi.
О́mir bolǵan soń qıyndyqsyz bolmaıdy, ásirese, aýrýhana ómiri. Kóp jaǵdaıda ómirdi qıyndatatyn adamdardyń ózi. Qyzmet babynda ártúrli adamdarmen kezdesýge, qarym-qatynas jasaýǵa týra keledi. Kóp analar (ásirese, tájirıbesiz jastar) tirkeýge merzimin ótkizip baryp keledi, keıbiri dárigerdiń aıtqanyn istemeıdi, ózin durystap kútpeıdi – munyń sońy ókinishti jaǵdaılarǵa ulasyp jatatyn da kezder bolady. Sonyń bári adamǵa ońaı tımeıdi, árıne.
Biraq, dáriger bolǵanyma eshqashan ókinip, keıip kórmeppin. Qıyndyqtarda sharshasam da moıyǵan emespin. Bálkim, osy mamandyq mańdaıyma jazylǵan shyǵar. О́zimniń de esimde joq, kishkene kúnimizde ózgeler muǵalim bolyp oınap júrse, men dárigerdiń oıynyn oınaıdy ekenmin. Es bilgennen dáriger bolamyn dedim. Mektep bitirgen soń Almaty medısınalyq ınstıtýtyna oqýǵa tústim. Mine, sodan beri aq halatty sheshken joqpyn, – deıdi Ultaı Daýylbekqyzy.
Ultaı Daýylbekqyzy bir sózinde Baýyrjan Momyshulynyń eki shóberesiniń kindigin keskenin aıtyp qaldy. Odan ózge de elge belgili kóp azamattardyń balasynyń, nemeresiniń ómirge kelgenin súıinshilepti.
Shyr etip ómirge kelgende alǵash Ultaı apa qolyna alǵan sábılerdiń talaıy búginde atpaldaı azamat boldy. Keıbiri endi kóktep kele jatqan jas óskin. Solardyń arasynda da talaı tulǵalar júrgen shyǵar...
Almas NÚSIP,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
