19 Maýsym, 2017

Internetke ılige berýge bolmaıdy

145 retkórsetildi

О́tken joly Astanadaǵy «Ana men bala» ortalyǵynda dáriger Qar­lyǵash Tóleýbaıqyzymen áńgi­me­lesip qaldyq. Sonda júktilik pato­lo­gııasy bólimshesiniń meńgerýshisi aq­parat qoljetimdiliginiń keıde paıdasymen qatar zııan ekenin aıtyp qaldy. 

Jas bosanatyn kelinshek bólimsheniń ta­baldyryǵyn attamaı jatyp, balany ke­sarmen alyńyzdar dep bebeýlep esti shyǵarady, sebebi ınternetten on­daı otany 3-4 ret jasaýǵa bolatynyn oqyp alǵan. Janyn aýyrtqysy kelmeıtin áıelder kóbeıýde. Tolǵaqsyz bala ómirge kele me, operasııanyń aty operasııa, eń durysy tabıǵı jol emes pe, al olar kesar tiligin jasa dep talap qoıady, bizder 10 paıyz múmkinshiliktiń ózin paıdalanyp, tabıǵı túrde bosandyryp alsaq deımiz. Qazaq tolǵaqty «umytshaq aýrý» demeı me, qandaı qınalsa da náresteni qolyna alyp emirengende barlyǵy umytylady emes pe?! 
Árıne, tabıǵı jolmen týý múm­kindigi bolmaı, ana men balanyń ómirine qaýip tón­gen jaǵdaıda, basqa laj bolmaǵanda ǵana baryp tilik jasaımyz. Bizdiń búgingi qoǵamdaǵy bir ókinish – qyzyn, ııa kelinin bosanýǵa daıyndaıtyn analar sırek degeninde, anam Kúlánda Bókeshova aıtqan myna bir áńgime eske túsken.
«Jalpy, qazaq eneleriniń kelin­de­rine qalaı qamqor bolǵanyn negizinen ǵylymı túrde zertteý kerek. Esti ene jańa túsken kelinin tárbıelep qana qoımaı, onyń júris-turysyna zer salyp, tábetiniń aıryqsha nege tartatynyn, nege uıqyshyl bolyp ketkenin nemese as batpaı qusaǵan tartqanyn baıqap, kelininiń júkti ekenin onyń ózinen buryn bilip qoıatyn bolǵan. Al aıaǵy aýyr kelinge múlde bólekshe qaraıdy. El ishindegi jaman nárselerdi kelinniń estimeýin, oǵan kóz salmaýyn qadaǵalap: «Shyraǵym, ishtegi bópeń ne nársege qatty zer salsań soǵan uq­sap ketedi», dep aqyryn eskertip, esh­te­ńeden shoshyp qalmaýynan bastap, etegin búrgen kóılek kıgizip (túsik bolmasyn dep), tolǵaqta bala kóldeneń kelip qalmasyn dep jolaǵy kóldeneń túsken kıim kıgizbeı, jerik asyn taýyp jegizip, týǵannan soń qyryq qúnge deıin qolyn muzdaı sýǵa batyrǵyzbaǵan. Tipti, tańǵy eleń-alań men keshki aqsham ke­zinde aıaǵy aýyr jáne jas bosanǵan kelindi jalǵyz dalaǵa da shyǵarmaǵan. Ondaı mezgilde túrli jyn-periler júretin ýaqyt, olar aıaǵy aýyr áıeldiń 9 aı boıyna osaldyǵyn biledi, qaǵyp, soǵyp, tipti jelpip ótkeniniń ózi qıyn bolady dep qamqorlyqqa alatyn. Meniń óz enem solaı baǵatyn. Bir balamdy jaımashýaq jaz aıynda týyp kórmeppin, ylǵı bir qaqaǵan qys­ta, úskirik aıazdarda bosanamyn, sonda enem: «Qalılan ájem qysta 40 kún boıy­na dalaǵa shyǵarmaı, aýyzǵy bólmege shelek qoıyp, dáretime deıin tógetin. Qysylǵanymda: «Táıt ári, qazir balbyrap tursyń, osy kúnderi kútinbeı, keıin irip-shirip jataıyn deısiń be, 40 kún ǵana, sosyn úı-kúıińniń bar sharýasy moınyńa artylady», deıtin. 
Qaı halyqtyń da óz dástúri, ǵurpy bar, sony joǵaltpaı, tamyrynan nár alǵandaı damyta tússe qandaı bolar edi. 
Sonaý bir jyldary, keńes zamany tu­synda Arqalyq qalasynda tárbıege qa­tys­ty ana men bala jóninde jıyn ótip, sheshemdi sol sharaǵa shaqyrdy. Kóp jylǵy ustazdyq eńbek ótili bar ana­ma jıynda sóz berilgende: –Aı­na­laı­yndar, tárbıe bala dúnıege kelgen sátten bastalady. Baıaǵyda el ishinde úlkender jaǵy bireýdiń isine kóńil tolmaǵanda, jarymaǵandyq bir jaman qasıet kórse «Ýyzyna jarymaǵan neme» dep olqy túsken tusty solaı bildirer edi. Al qazir sender ózgeniń ádisimen balalardy týa sala anasynan bólip alasyńdar. Anaǵa eki-úsh kún sharanany ákelmeı qoıý – balany ýyzynan aıyrý. Nárli de qýatty qoıý ýyzdy embegen náreste áljýaz, al anasy «mas­tıt» degen bálege tap bolady. Aýzyna shynyǵa sút quıyp tosasyńdar, al týǵannan bótelke emgen bala, erteń óskende bótelkege qumar bolsa oǵan tańdanasyńdar kelip. Týa sala ananyń sútin ishpegen bala ata-anaǵa meıirimsiz tasbaýyr bolyp, qartaıǵanda qarttar úıine tapsyrmaǵanda qaıtedi? Aldymen, balany týa sala anasymen qaýyshtyrý kerek, ýyzyna toıdyrý kerek, sonda durys urpaq tárbıelenedi» degen.
Keıinnen týra osy tájirıbeni dá­­r­i-
­g­erler «amerıkalyq tásil» boı­yn­sha anany baladan bólmeý qarastyrylǵan» dep, buljytpaı oryndaǵanyn kórgende, anamnyń ózi keremetteı jaqsy kóretin hal­qynyń ózinen góri ózgeni kóp tyń­daı­tyn minezine qynjylǵany esimde.
Rýhanı jańǵyrý – bastaýyńa oralý degen sóz. Bizdiń balalarymyz baı dástúrdi bilmeı, ınternetti ata, áje etip, jańa dástúr qalyptastyryp jatyr. Árıne, ǵalamtordyń paıdasy mol, ony esh joqqa shyǵarmaımyz, alaıda tamyrdan alǵan nárge eshteńe jetpeıtinin este ustasaq.

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda: Kásipkerler jaýapqa tartyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:31

Jambyldyq eriktiler jarap tur

Aımaqtar • Búgin, 16:30

Avtovolonterler azyq-túlik jetkizýde

Qazaqstan • Búgin, 16:19

Sóz qasıeti – em qasıeti

Qoǵam • Búgin, 16:11

Ustalyq – kıeli kásip

Qazaqstan • Búgin, 16:05

Qarataýdy ańsaǵan qyran

Tanym • Búgin, 15:54

Áýlıeaǵash týraly áńgime

Tanym • Búgin, 15:38

Aqmola oblysynda karantın

Aımaqtar • Búgin, 15:22

Armannyń azamattyǵy

Aımaqtar • Búgin, 15:13

Jetisýda jetinshi adam indet juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 15:08

Aınurdyń ádemi álemi

Rýhanııat • Búgin, 14:13

Atyraýda 700-ge jýyq ekspress-test bar

Aımaqtar • Búgin, 14:07

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Uqsas jańalyqtar