BÁRINEN BALA KÚLKISI QYMBAT

Táýelsizdik alyp, óz aldyna derbes mem­leket bolǵaly elimizde júzege asyp jatqan ıgilikterdiń barshasy otbasynyń, sonyń ishinde ana men balanyń ıgiligi men baqyty­na arnalýda desem, “Nur Otan” halyqtyq demokratııalyq partııasy oblystyq fılıa­lynyń bastamasymen, oblystyq ákimdiktiń qoldaýymen 2009 jyl “Ana men bala jyly” dep jarııalanǵan bolatyn. Osy “Ana men bala jyly” aıasynda densaý­lyq saqtaý júıesinde de qyrýar is-sharalar iske asyry­lyp, halyq densaýlyǵynyń negizgi kórset­kishteri edáýir ilgerilep, oblys ákimi men Densaýlyq saqtaý mınıstri arasyndaǵy kelisimmen kózdelgen mejeli ındıkator­larǵa qol jetkizildi. Atap aıtqanda, Mańǵystaý oblysynda 2008-2009 jyldary densaýlyq saqtaý salasyn jandandyrý maqsatynda qadamdyq baǵdarlama qabyldandy. 2009 jyly ana men bala ólim-jitimin tómendetý boıynsha qysqa merzimdik jospar jáne oblystyq densaýlyq saqtaý salasynyń medıa-jospary daıynda­lyp, júzege asyryldy. Sonymen qatar, ob­lys ákiminiń qaýlysymen ana men bala ólim-jitimin tómendetý úshin shuǵyl sharalar qabyldaıtyn oblystyq shtab quryldy. Oblystyń qalalary men aýdandarynda osyn­­daı shtabtar qurylyp, ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý jaǵdaıyna monıtorıng júrgizildi. Sondaı-aq, oblys ákimdiginiń basta­ma­­symen árbir medısınalyq mekemege naqty krıterııler boıynsha baǵa berilip, reıtıngisi anyqtaldy. Joǵaryda atalǵan josparlardyń oryn­dalýy barysynda oblystaǵy emdik-pro­fılak­tıkalyq uıymdardyń materıaldyq-tehnıka­lyq negizderi kúsheıtildi, ásirese birin­shi kezekte balalardy emdeıtin meke­meler, perzenthanalar jáne týberkýlezdik aýrýhanalar men dıspanserler kúrdeli jón­deýden ótkizildi, birneshe jańa densaý­lyq saqtaý nysandary iske qosylyp, joǵary teh­no­logııalyq, ınnovasııa­lyq zamanaýı qural-jabdyqtarmen jaraqtan­­dyryldy. Sonymen, byltyr qarasha aıynda 60 oryndyq Aqtaý qalalyq perzent­­hanasy, oblystyq balalar aýrýhanasynyń korpýsy, Borankól aýylynda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek ortalyǵy jáne Quryq kentinde ortalyq aýdan­dyq emhananyń qury­lysy qarqyndy túr­de júrgizilip, merziminen buryn iske qosyldy. Oblys tarıhynda tuńǵysh ret osydan 2 aı buryn oblystyq aýrýhananyń kúrdeli rekonstrýksııalyq jóndeýden ótken bóli­ginde 20 oryndyq kardıohırýrgııalyq bólim­she ashylyp, júrekke operasııa jasaý jumystary bastalyp ketti. Sondaı-aq, oblys boıynsha 13 medısına nysandary kúrdeli jóndeýden ótkizilip, halyq ıgiligine  berildi. 2009 jyly oblystyq bıýdjet qarajaty esebinen 100 oryndyq oblystyq onkologııa­lyq dıspanser, Beıneý aýyldyq perzent­hanasy, al, “100 aýrýhana” baǵdarlamasy­nyń sheńberinde oblystyq qan ortalyǵy, Shetpe kentinde 150 oryndyq ortalyq aýdandyq aýrýhanasy sııaqty 7 iri medısınalyq uıymnyń qurylysy bastalsa, ınvestorlar qarajatynyń esebinen Túpqaraǵan ortalyq aýdandyq aýrýhanasy balalar bólimshesiniń qurylysy bastalyp ketti. Qoryta aıtqanda qazirgi tańda oblysta 12 ınvestısııalyq joba iske asyrylý ústinde. Oblystaǵy medısına sapasy men deńgeıin anaǵurlym joǵarylatý maqsatynda mamandardyń biliktilik sanatyn kóterýge asa kóńil qoıyldy. Nátıjesinde 2 myńnan astam medısına qyzmetkerleri biliktilik­terin jetildirý kýrstarynan ótti, onyń ishinde 20 maman Lıtva, Izraıl, Reseı, Sıngapýr jáne Avstrııa memleketterinde oqyp, tájirıbe almasyp qaıtty. Budan basqa densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin arttyrý úshin týberkýlezben aýyratyn naýqastardy jeke jatqyzý prınsıpine negizdelip, týberkýlezge qarsy dıspanserdiń kereýetterin qaıta qurylym­daý jumystary júrgizildi. Eki aýdanaralyq týberkýlezdik aýrýhana jáne 20 oryndyq májbúrlep emdeýge arnalǵan bólimshe ashyldy. Jańadan qurylǵan Munaıly aýdanynda týberkýlezdik dıspanser jáne bakterıosko­pııalyq zerthana halyq ıgiligine berildi. Sonymen, joǵaryda aıtylǵan aýmaqty josparlar men pármendi medısınalyq-uıymdastyrý sharalarynyń nátıjesinde oblysymyzda týberkýlezden bolatyn ólim- jitim sany 2,2 ese azaısa, syrqattaný deńgeıi 1,3 ese kemidi. Ana ólimi 1,6 esege tómendep, náresteler ólim-jitimi boıynsha jaǵdaı turaqtandy. Áleýmettik mańyzy zor aýrýlardyń ishinde qan aınalym júıesiniń jáne qaterli isik aýrýlary asa kóńil bólýdi qajet etedi. О́ıtkeni, bul aýrýlar dúnıe júzinde, sonymen qatar Qazaqstanda da ólim-jitim kórsetkishteri boıynsha kópten beri alǵashqy oryndardy bermeı keledi. Al, Mańǵystaý oblysynda sońǵy jyldary eresek turǵyndardyń jekelengen sanattary arasynda sapaly júrgizilip kele jatqan profılaktıkalyq tekserýleriniń nátıjesin­de júrek aýrýlaryn erte dıagnostıkalap, aldyn alý, salaýatty ómir saltyn qalyptas­tyrý jáne emdeý sharalaryn tıimdi qoldaný nátıjesinde ólim-jitim kórsetkishteri respýblıkalyq deńgeıden 3,2 esege, oblys­taǵy byltyrǵy jyldyń qorytyndysy­men salystyrǵanda 1,6 esege tómendep otyr. Bul ındıkator-kórsetkishtiń qarqyndy kemý tendensııasyn alýy 2008 jyldyń “Júrek tamyr júıesi aýrýlarymen kúres jyly” dep jarııalanýyna baılanysty júzege asyrylyp kele jatqan júıeli sharalardyń nátıjesi ekendigi daýsyz. Qaterli isikpen syrqattanatyn naýqas­tardy dıspanserlik baqylaýdyń sapasy men tıimdiligin kórsetetin kórsetkishter qataryna olardyń 5 jyl jáne odan da uzaq ómir súrýi men aýrýdy erte anyqtaý bolyp tabylady. Oblys boıynsha alǵashqy kórsetkish boıynsha kelisimdegi mejeli kórsetkishke qol jetkizsek, ekinshi ındı­kator belgilengen mejeden 20%-ǵa joǵary, ıaǵnı 70% túzip, nátıjeli bolyp otyr. ­“Otan – otbasynan bastalady” demekshi, úıine gazy men sýy kelip, balalarynyń ósip-jetilýine barlyq jaǵdaı jasalǵan analardyń qoǵamdyq ómirge aralasyp, óziniń qolynan keletin kásippen aınalysýǵa degen qushtarlyǵy artatyny belgili. Bul kúnderi oblystyń eldi mekenderinde birinen soń biri qurylyp jatqan úkimettik emes uıymdar áıelder belsendiliginiń artqandyǵyn kórse­tetin birden-bir mysal. Olar “Aýyl áıel­deriniń bastamashylyǵy” QU (Beıneý jáne Qaraqııa aýdandary), “Tilek” QU jáne “Asyl mura” QQ (Munaıly aýdany), “Aqnıet” genderlik damý ortalyǵy (Túp­qara­ǵan aýdany). О́z qyzmetin aýlalardy aralaý, áńgimelesýler, turǵyndardy naqty máseleler boıynsha qabyldaý sııaqty qarapaıym jumystardan bastaǵan olardyń barlyǵynyń maqsaty, aýyldastarynyń, balalarynyń densaýlyǵy men áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý. Bul kúnderi aýyldyq jerlerde ÚEU qurý jónindegi jumys jal­ǵasýda, áıelder jáne otbasylyq-demo­grafııalyq saıasat isteri jónindegi oblystyq komıssııanyń barlyq deńgeıdegi ákimdikter janynan “Ájeler keńesi” keńesterin qurý týraly sheshimi qyzý qoldaýǵa ıe bolýda. Búginde Túpqaraǵan jáne Beıneý aýdandary men Aqtaý qalasy ákimdikteri janynan “Ájeler keńesin” qurý máseleleri sheshildi, onyń quramy anyqtaldy, keńseler bólindi, hatshylar saılandy. Jyl saıyn oblys ákiminiń isker de belsendi áıeldermen dástúrli kezdesýleri emen-jarqyn áńgimelesý jaǵdaıynda ótedi. Onyń barysynda áıelder ózderin tolǵan­dyryp júrgen máselelerdi ortaǵa salyp, pikirlerin aıtady. Jyl saıyn 8 Naýryz – Halyqaralyq áıelder merekesi qarsańynda keń de aýqymdy sharalar ótkiziledi. О́tken jyly “Altyn alqa” alqasynyń 9 ıegeri oblys ákiminen Alǵys hat pen aqshalaı syılyq aldy. Sonymen qatar áıelder arasynda kásiptik jáne shyǵarmashylyq konkýrstar ótkizý de dástúrge aınalǵan. 2009 jyly “Áıelder basqaratyn tańdaýly kásiporyn” konkýrsyna oblystyń kásip­oryndary men uıymdaryn basqaryp otyrǵan 38 áıel qatysty. Jyl saıyn ótkiziletin “Qazaqstan áıelderi kedeılikke qarsy” aksııasy 2009 jyly “Otan – otbasynan” bastalady devızimen ótti. Ortalyqtan shalǵaıdaǵy selolyq okrýgterge quramynda dárigerler, zańgerler, úzdik kásipker áıelder, bilim jáne ishki ister salasynyń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi bar úgit brıgadalary jiberiledi. Olardyń baǵdarlamalarynda tur­ǵyn­dardy medısınalyq baqylaýdan ótkizý, muǵalimderge, ata-analarǵa jáne balalarǵa arnap semınar-trenıngiler ótkizý, kon­sertter qoıý sııaqty ıgilikti sharalar bar. Áıelderdi bızneske tartý jolynda da aýqymdy jumystar atqarylýda. Bul baǵytta oblystyń úkimettik emes uıymdary, Qazaqstan isker áıelderi assosıasııasynyń fılıaly belsendilik tanytýda. “Ana men bala jyly” aıasynda “Qanatty áıel” ıdeıalar men taýarlardyń aımaqtyq jármeńkesi ótkizildi. Jármeńkeniń ashylý saltanatyna Eńbek jáne halyqty áleýmet­tik qorǵaý mınıstri, Prezıdent janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııa­lyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııasy­nyń tór­aıymy G.Ábdiqalyqova qatysty. Jár­meńkede 56 shaǵyn jáne orta bıznes kásip­ornynyń, jeke kásipkerlerdiń basshy­lary men 18 qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdardyń jetekshileri óz jumystaryn usyndy. Bul shyn máninde qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdar jobalarynyń tusaýkeseri, tanymdyq anyq­tamalyqtardyń, shyǵarmalar jınaqtary­nyń, otbasy oqıtyn kitaptardyń, jergilikti sýretshiler kartına­lary­nyń, azyq-túlik ónimderiniń, tigin buıymdarynyń, ulttyq jáne arnaýly kıim­der men aıaqkıimderdiń, halyqtyń qoldanbaly óneri buıymdarynyń kórmesi boldy. Qazaqstan estrada juldyz­dary­nyń qatysýy­men “Jan anam” qaıyrym­dylyq konserti uıymdas­tyrylyp, túsken qarjy júregi aýyratyn syrqat balaǵa emdelý úshin berildi. “Ana men bala jylyn” aıaqtaı otyryp, oblystyq komıssııa Qazaqstannyń isker áıelderi assosıasııasynyń “Meniń ot­basym – meniń baılyǵym” merekelik keshin ótkizdi. Oblysymyzda jasalynyp jatqan shara­lardyń barlyǵy qashanda otbasyn – tiregim, balany – baqytym dep sanaıtyn halqy­myzdyń erekshe rızalyq sezimin týǵyzyp, bolashaqqa degen senimin nyǵaıta túsýde. Jaýynbaı QARAEV, Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary, oblys ákimi janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi komıssııanyń tóraǵasy.