Jasyrary joq, oqýǵa attanyp bara jatqan balanyń da, jolaýshy júrgeli otyrǵan basqanyń da boıyn balqytar bata berip, alys, jaqyn demeı aınalyp tolǵanýǵa Zákeńdi keıde qý tirshilik májbúr etetin. Bermeseń renishi joq, berseń «berekeń artsyn» dep tós qaltasyn tompaıtyp «asyǵys edim» dep ardyń-kúrdiń attanyp kete barady. Onysy ózine jarasyp turatyn. Aýylda ol kisiniń bul qylyqtaryn ersi kóretin adam bolmaıdy. Bárin ózi jýyp-shaıyp, jón, retimen isteıtin. Keıde tipti «atań marqum túsime kirdi, appaq bolyp kıinip qolyn bulǵady, birge júrgen adamdar edik qoı, bir aýyz aıat oqyp keteıin dep buryldym, aınalaıyn» dep shańqaı túste qamsyz úıge qazan kótertip qoıyp sulý sózdi suńqardaı samǵatyp, qýdaı suńqyldatyp kelin-keshek, bala-shaǵa demeı aınalasyn áńgimege uıytyp otyratyny bar. Nege ekenin, meıizdi erekshe jaqsy kórýshi edi. Barǵan úıi dastarhanǵa meıiz qoısa balasha máz bolady. «Osy, araq ishetin jigitterge tań qalamyn, sol aqshalaryna nege meıiz alyp jemeıdi eken?» dep júrgen de osy kisi. Kóńili kirsiz, ańqyldaǵan jaqsy adam edi.
Alǵandary rýlas bolǵan soń bir-birin baja dep qaljyńbas jezdem Qardybaı men Zákeń qatty ázildesetin. Bir kúni Qardybaı Qazaqstanǵa kóshetin bolyp býnyp-túıinip júk artatyn kólik kútip otyrǵan tańǵy ala-eleńde eki ókpesin qos qolyna kezek ustap Zákeń jetipti. Tipti áli juldyz sónbegen, el uıqydan turmaǵan ýaqyt eken. Ony-munysyn retteýge erterek qamdanyp syrtta júrgen Qardybaıǵa anadaıdan sambyrlaı sóılep kelip, ádettegiden ózgeshe qapsyra qushaqtap amandasady. Ekeýi de súıkendi sózdiń surmergeni. Birin-biri jaqsy biledi. Buryn da talaı ázilde bir-birine eseli sózderi ketken qý múıizder tań sáride jolyǵyp birin-biri qýalaı sóılep, biri tóte jolmen tartsa, ekinshisi tóbe aınalyp aldynan shyǵyp degendeı arly-berli ospaqtasady.
Bir kezde Zákeń ázil-qaljyńdy qaıyra turyp, tildi tikesinen bezep Qardekeńdi jer-kókke syıǵyzbaı maqtaı jóneledi. Buryn Bulǵyn, Aǵashoba, Shaǵanǵol – úsh aýyl boıynsha ókimettiń jalǵyz magazınin Qardybaı ustaǵanyn eske alyp, sol magazındy jaılaýǵa kóshirgende seksen túıege júk artyp Syntas pen Súńkektiń kezeńi arasyn tek Qardybaıdyń kóshi tutastyryp bara jatatyn saltanatty sarqa sýretteıdi. – Syımaı bara jatqan joqsyń, bul eldiń ishinde ordadaı ornyń, handaı qadirli basyń bar. Urpaǵym dep bara jatyrsyń. Urpaq seniki bolǵanmen, sen bizdiki ediń ǵoı, Qardybaı. Qımaı otyrmyz. Ýaıymnan dóńbekship túnimen uıyqtaı almaı, tańǵa taıaý kózim ilinip ketken eken, kóp oılaǵandiki me, túsime kiripsiń, ákám. Jolyń aq bolatyn sekildi, óziń de appaq shatyrdaı bolyp kıinip, bir botaly aq ingendi arly-berli jetektep júrsiń. Kórgen kisi qyzyqpaı tura almaıtyn, eki órkeshi baladaı aq ingen. Barǵan jerinde baqyt, baılyqqa keneletin shyǵar dep jorydym..., - dep sulý jylqynyń súmbil jalyndaı sýsyldap Qardekeńniń aldy-artyn oraıdy.
Sonda Zákeńmen ábden syralǵy Qardybaı: - Ýaı, Záke! Aıttyńyz-aý, aıttyńyz, aıtqanyńyz kelsin. Qımaǵanyń ras. Bıik dóńeste turmyz ǵoı Záke, myna aýylǵa qarańyzshy, qybyr etken pánde joq, byrdaı bolyp uıyqtap jatyr. Men erte turǵanda jıylmaı jatqan júgim joq. Kim keler eken, qoshtasýǵa bireý-mireý kelip qala ma dep erte turyp kúıbeńdep júrgenim edi ǵoı, munshama eldiń ishinen qara túndi qaq jaryp ózińiz keldińiz, mine. Áı, kári baja sóıleseń sarańnyń bermesin alasyń ǵoı, sóziń de býyn-býynyma túsip kóńilim bosap tur, - dep sál kidiredi de, sózdi oqys buryp, daýysyn qataıta: - Álgi ingenniń botasy bar dedińiz be? – deıdi. – Iá, aq bota, taılaqtaı taırańdap qasynda júrdi – deıdi Zákeń. – Kisiniń qımasynyń qııýyn óziń taýyp ózi beretindeı qylasyń, Záke. Qımaı kelgeniń ras bolsa, men de qımasymdy atadym, sol aq ingenniń botasyn siz alyńyz, - degen eken.
О́zi tike tartqanda Qardybaı aınalyp aldynan shyqqanyn sonda bilgen Zákeń sandy biraq uryp: - Áı, Qarbydaı-aı, sóziń qısyq Qardybaı-aı, ras sózdi qaljyńǵa aınaldyryp, ras sózdi qaljyńǵa aınaldyryp, - dep jeńilip bara jatsa da jaýyrynyn jerge tıgizbeı, jeńil qozǵalyp júre bergen eken.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
