Damýdyń kilti – kadrlarda

Parlamenttiń besinshi sessııasyn ashqandaǵy sózinde Prezıdent Nursultan Nazarbaev ókiletti organnyń aldynda turǵan basym mindetterdiń qatarynda bilim berý salasy zańnamasyn odan ári jetildirýdi atady. Eń aldymen quqyqtyq ózgerister bilim berý júıesin joǵary sapaǵa kóterýge qyzmet etýge tıisti ekeni belgili. О́ıtkeni, saıyp kelgende, bul eldi bilimdi kadrlarmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bizdiń joǵary oqý oryndarymyzda kadrlar daıyndaý sapasy qandaı degen suraqqa jaýap izdeıtin bolsaq, ustazdar men joo-lardyń is-áreketine eýropalyq standarttardy basshylyqqa ala otyryp baǵa berýimiz kerek. Bizdegi bilim berý júıesi jalpy bilim beretin mektep, odan orta-kásiptik bilim berý jáne joǵary mekteppen aıaqtalatyn pıramıdany eske túsiredi. Joo óz kezeginde adamnyń ári qaraı qyzmettik jolmen ósýine jaǵdaı týǵyza alatyn júıeni qalyptas­tyrýy kerek. Osy talap professorlyq-oqytýshylar quramyna ózderiniń kásipterine jaýapkershilikpen qaraý mindetin júkteıdi. Joo-nyń qazirgi tańdaǵy orta dárejedegi oqytýshysynyń sıpaty tómendegideı bolyp keledi. Ol adam óziniń jyldar boıy jınaǵan bilimin jastarǵa joǵary deńgeıde beredi, jańa ıdeıalar týǵyza alady, sonymen birge, ózi de jańa bilimder men tanymdyq aqparattardy úzdiksiz alyp turýǵa tyrysady. Qala berdi ol – zııalylyqtyń úlgisi, rýhanı jáne unamdy qasıetterge baı adam. Osyndaı baǵaly resýrspen bizdiń joo-larymyz qandaı dárejede qamtamasyz etilgen degenge jaýap izdesek, qınalyp qalamyz. Bilikti kadrlardyń jastarynyń ulǵaıýyna baılanysty oqytýshylyq­tyń bazıstik jasy – 40-50 jastaǵylar azaıyp keledi. Onyń ústine daryndy jas oqytýshylardyń bilim berý salasynan jappaı ketýi bul isti kúrdelendire túsýde. Osy jaǵdaıdy túzetý úshin, menińshe, bilim oshaq­taryn qoldaýdyń tıimdi júıesin jasaýymyz kerek. Búgingi kúni bizdiń elimizde 150-ge jýyq joǵary oqý orny bar. Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligi joǵary mektep júıesin ońtaılandyrý saıa­satyn ustanyp otyr. Bul istiń aıaǵynda joǵary mektepter sany memleketke qajetti mólsherde ǵana qalyp, bilim berý dárejesi tómenderinen qutylarmyz degen úmit bar. Menińshe, bilim berý rynogyndaǵy bizdiń bir solqyldaqtyǵymyz – merzimi shektelmegen lısenzııalar berý. Tipti osy qujatty muragerlikke berý sııaqty keleńsiz tájirıbe qalyptasqan. Sondyqtan «Bilim týraly» Zańǵa beriletin lısenzııalardyń merzimin shekteý týraly norma engizý qajet dep sanaımyn. Sondaı-aq, joǵary oqý oryndaryndaǵy qyz­met­terdi atqarýǵa naqty talaptar engizilýi kerek. Bos oryndarǵa konkýrs jarııalaý týraly aqparattar der kezinde jarııalanyp otyrsa quba-qup. Qyz­met­ke alynatyn adamnyń kásibı sheberligi eń basty krıterıı bolýy kerek, al bizde formaldi túrde ótkiziletin attestasııanyń negizinde bos orynǵa kez kelgen maman alynady. Bilim berý salasynyń máseleleri týraly aıt­qanda, osy kúnderi jurttyń aýzynan túspeıtin UBT týraly da pikir bildirýge týra keledi. Búgingi kúni qoǵamymyzda oǵan degen pikirler áralýan. Menińshe, UBT-nyń ozyqtyǵy sonda, onda muǵa­lim­niń esh qaty­sy bolmaı, sýbektıvtik kózqaras múlde joıylǵan. Biraq onyń jetispeıtin jaqtary da kóp ekendigi qupııa emes. UBT-dan joǵary ballǵa qol jetkizý úshin kóptegen mektepter upaı alatyn 4-5 sabaq­ty ǵana oqytyp, qalǵandaryn jy­ly jaýyp qoıyp jatqan­dary týraly áńgime­lerdi jıi estımiz. Osyǵan oraı mınıstrliktiń ustany­myn tolyq qoldaımyn. Olar mektep bitirý emtı­han­daryn oqýshy ózi qalaǵan sabaq­tar boıynsha test berý túrinde tap­syrý­dy usynyp otyr. Al joo-ǵa túsý emtıhandaryn sodan keıin ótkizý qajettigin aıtýda. Endi ǵylym týraly da aıta keteıik. Búgingi kúni ǵylym salasyndaǵy basymdyqtar ekonomıkalyq jetistikterge qol jetkizetin baǵyttarǵa berilgen. Biz bul jerde halyqaralyq tájirıbelerge súıenýimiz kerek. Naqtyraq aıtqanda, «aınaly laboratorııalar» tájirı­besin umytpaǵanymyz jón. Onyń mánisi ár­túr­li sala­nyń ózara is-qımylyn úılestirýge saıady. Osy maq­sat­ty aldyǵa qoıyp, shet eldiktermen tájirıbe almasý jáne tálimgerler jiberý isin qolǵa alǵan durys. Qoryta aıtqanda, bilim berý, ǵylym jáne ınnovasııalyq is-áreket salalaryndaǵy zańnama­lar­dy bir jerge toptastyryp, «Ulttyń ıntellek­týal­dyq damýy týraly» dep atalatyn kodeks qabyldaý kerek der edim. Bizdiń zańdarymyz sonda ǵana tıimdi paıdalanylatyny anyq. Qusaıyn VALIEV, Senat depýtaty.