Ulaǵat

Jaqsylardy ardaqtaý, jaqsy adamǵa qarap boı túzeý – dástúrli qazaq qoǵamyndaǵy ornyqqan qa­sıet bolǵan. «Jaqsymen ótken bir sátiń, ótip ketken jamannyń ómi­rindeı» dep keletin óleń jol­daryn estigende, jaqsy adamnyń ónegeli isi sóz bolǵanda jeke ba­sy­nyń qa­sıeti eldik múddemen ush­ta­syp ja­ta­tyn adamdy azamat dep ardaqtaý, qurmetteý dástúrli qa­zaq qoǵa­myn­da kim-kimge de eń mártebeli abyroı bolyp esepteledi. Mundaı tamasha úrdis árbir adamnyń bo­ıy­na ózimshildikti emes, ujym­shyl­dyq­ty túbegeıli da­rytyp, árbir urpaqtyń otan­shyl sezimin oıatyp oty­rady. Qa­zaq hal­qy­nyń bolmy­sy­­na sińgen bul qasıet batystyq ózimshildikten, shy­ǵystyq áýlet­shil­dikten de oq­shaý. Sonaý qıly zamandarda qa­zaq halqynyń rýhyn ja­sytpaǵan, eńsesin túsirmegen, tól­týma qa­sıet­terin seıiltpegen se­bep­terdiń eń zory da osy sııaq­ty ujymshyl sezimderiniń beriktiginen, adam sapasyn ortaq ıgiligindeı baǵalaı bilgendiginen bolý kerek. Árıne, ómir bir orynda tur­maı­dy. Halqyńnyń ǵajaıyp q­a­sıet­teriniń búgingi jáne bolashaq ómirde de esh kináratsyz qyzmet ete alatynyna kóz jetkendikten, tóltýma qasıetterimizdi saqtap qalýdyń birden-bir joly sol qa­sıetterdi jetildirip otyrý ekendigine kámil sengendikten de ómir qubylystaryna beıtarap qaraı almaısyń. Ásirese, jańaǵy aıtqan otan­shyl rýhtaǵy tárbıeniń ýyzyna jaryǵan, óz isin halyq múdde­si­men teńdestirip júrgen daryndy tul­ǵa­lar eske túskende, taǵdyr­dan jal­barynyp suraǵanyń oryn­dal­ǵandaı, dúnıe-tirshilik shyr aına­lyp sala beredi. Mine, osyndaı oı-sezimdi qoz­ǵaýǵa sebepshi bolyp otyrǵan, ǵylym jolyna jol siltep, baǵyt-baǵdar bergen ustazym – zań ǵylymdarynyń doktory, professor Nurlan Májıtuly Ábdirov. Árıne, osynaý ataq-dáreje­ler­dyń bári aıtýǵa ońaı bolǵany­men, Nurlan Májıtulynyń aza­mat­tyq tulǵasy, kásibı bilim-biligi, ult­jan­dy bolmysy jalań tiz­beleýdiń aıasyna syımaıdy. О́ıt­keni, ataq-abyroıdyń ońaılyq­pen kelmeıtini, ol úshin talaı mań­daı terdi tógý­­men qosa, qabi­let, qa­sıet, daryn, kóre­gendik sııaqty ta­bı­ǵattyń sy­ıyn­daı adamdyq sa­pa­nyń da qajet ekeni belgili. Nurlan Májıtuly bolsa shyn máninde sapaly adam. Olaı deıtinimiz, el taǵdyrynyń eń bir sheshýshi tetigi bolyp sanalatyn qu­qyq qorǵaý júıesinde ózindik or­ny men jeke qoltańbasy bar. Ol barsha sanaly ómirin memlekettik qyzmet júıesine, bilim berýge arnaǵan jan. Ustazymyz mem­leketimizde jaýapty qyzmet­ter­di atqara júrip, zań ǵylymdarynyń doktory dıssertasııasyn qorǵap, professorlyqqa deıingi ósý jol­darynan ótti. Onymen qoımaı, sońynan qanshama shákirt daıyn­dap, kandıdattyq, doktorlyq dıs­sertasııalarǵa jetekshilik ja­sa­dy. Áli esimde, 1999 jyly kúzde memlekettik qyzmetten qoly tımegeni sonshalyq, meniń jazǵan kan­dı­dat­tyq dıssertasııamdy As­ta­naǵa qaraı júrip bara jatqan poıyz ústinde qarap túzetip berdi. Ustazymyz joǵary oqý ornyn támamdaǵannan keıin birden KSRO IIM QJM-de oqytýshylyq ju­mys­qa qaldyrylyp, onda 1982 men 1984 jyldar aralyǵynda krı­mınologııa jáne eńbek-túzetý qu­qy­ǵy kafedrasynyń oqytý­shysy bo­lyp jumys isteıdi. Más­keý qala­synda adıýnktýrada oqýyn aıaqta­ǵannan keıin 10 jyl boıy osy oqý ornynda qylmystyq qu­qyq jáne krımınologııa kýrs­tary­nan sabaq beredi, qylmystyq quqyq jáne krımınologııa kafed­ra­sy basty­ǵy­nyń orynbasary bo­lady. Meniń de elimizdegi al­dyń­ǵy qatarly jo­ǵary oqý or­ny­nyń biri bolyp tabylatyn Qa­ra­ǵandy joǵary polısııa mektebinde oqytýshy bolyp qalyp, ǵy­ly­mı jumyspen aına­ly­sýym osy kisiniń usynysy, tikeleı basshy­ly­ǵymen bastaldy. Bizge basshy­lyq ete júrip 1997 jy­ly Esirtkini baqylaý boıynsha mem­lekettik komıssııa hatshysy laýazymyna shaqyryldy. Sodan soń 2000 j­á­ne 2001 jyldar ara­ly­ǵynda Na­sha­qorlyqpen jáne esirtki bıznesimen kúres agenttigi tóraǵa­sy­nyń orynbasary, 2001-2002 jyl­d­ar­da Ádilet mınıstr­li­giniń Nasha­qorlyqpen jáne esirt­ki bıznesimen kúres komıteti tóraǵa­sy­nyń orynbasary. 2002 jyldan bastap 7 jyl boıy Qaýipsizdik Ke­ńesi apparatynda: sektor meń­ge­rýshisi, memlekettik ınspektor, bó­lim meńgerýshisi, 2005-2009 jyl­dar aralyǵynda Qaýipsizdik Keńesi Hatshysynyń orynbasary bolyp qyzmet etti. 2009 jyldan bastap Parlament Májilisiniń depýtaty. Nurlan Májıtulynyń bilim salasynda aıryqsha qulshynys­pen jemisti eńbek etken jyldary – Qazaqstannyń táýelsiz el bol­ǵannan bergi kezeńi deýge bolady. Bul túsinikti de. Elimizdiń táýel­sizdik alýy, áleýmettik-ekonomı­kalyq salanyń naryqtyq qaǵı­dat­tarǵa negizdelýi, qoǵamdyq ómir­degi túbegeıli ózgerister, osyǵan baılanysty quqyq qorǵaý júıe­sin­degi reformalardyń eldik múd­de­men ushtasqan mazmunyn qalyp­tas­tyrý, olarǵa ǵylymı negizdelgen tujyrymdamalar men baǵdar­la­malar jasaý – munyń bárin álem­dik talǵam-talaptarmen oraı­las­tyryp otyrý qajet bol­dy. Mine, osylar­dyń qaı-qaısy­sy da el­diń búgini men bolashaq taǵdyryna tikeleı yq­pal etetin asa jaýapty ister edi. Nurlan Májıtuly osyndaı jaýapty isterdi atqarýshylardyń sapynda boldy. Bul iste yjda­ǵat­ty oryndaýshy ǵana bolyp qalý jetkiliksiz. Quqyq qorǵaý júıe­si­niń barlyq býyndarynda atqa­ry­lý­ǵa tıisti isterdi tereń bilýmen qosa, táýelsizdigimizdiń tól tal­ǵam-talabynan týyndaıtyn tu­jy­rymdamalyq ustanymdarǵa da júırik bolýyń qajet. Ol – usyn­ǵanyńdy tıisti oryndardyń al­dyn­da qorǵaı bilý degen de sóz. Nurlan Májıtuly osyndaı bastaýly isterdiń basy-qasynda boldy jáne ózin bilikti de bilimdi, tabandy da talǵamdy maman retinde tanyta bildi. Doktorlyq dıssertasııa materıaldarynyń ne­gizinde esirtkiniń zańsyz tara­lýy­na qarsy áreket etý salasynda res­pýblıka­myz­daǵy alǵashqy st­ra­tegııalyq já­ne baǵdarlamalyq qu­jat­tardy ázir­ledi. Sóz joq, mundaı aýqymdy mindetterdi jú­zege asyrý bary­synda ǵylymǵa taban tirep, ǵyly­mı saraptamalyq zerdeni basshy­lyq­qa alýdyń qajet bolatyny belgili. Zertteýleriniń negizgi baǵyt­tary krımınologııa jáne qyl­mys­tyq quqyqtyń ár túrli sala­lary­men, eń aldymen, nashaqor­lyq pen esirtki bıznesiniń aldyn alý stra­tegııasy men taktıkasyn ázir­leý­men, esirtkige qarsy zańna­many jetildirýmen, uıymdasqan qyl­mys­pen jáne jemqorlyqpen, lańkes­tikpen jáne ekstremızm­men kúrespen baılanysty. Parlamenttegi negizgi jumy­sy­nan basqa, «Nur Otan» HDP ja­nyn­daǵy Quqyqtyq keńestiń tór­aǵasy bolyp tabylady, dok­tor­lyq, kandıdattyq jáne magıstrlik dıssertasııalarǵa jetekshilikti jú­zege asyrady. Nurlan Májıtulynyń tikeleı basshylyǵymen 2 doktorlyq jáne 13 kandıdattyq dıssertasııalar daıyndalyp, qorǵaldy. Men de osy kisiniń tikeleı jetekshiligimen áýeli kandıdattyq, sonan soń doktorlyq dıssertasııamdy qor­ǵa­dym. Muny da maǵan qatysty ardaqty ustazym­nyń durys jón siltep, joǵary talap qoıǵanynyń nátıjesi dep bilemin. Ol – jaryq kórgen 3 mono­gra­fııanyń, 4 oqý­lyq pen oqý-ádi­s­te­me­lik qural­dar­dyń avtory. Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­dentiniń Jarlyqtarymen «Qur­met» (2006 j.) ordenimen, 3 me­reı­toılyq me­d­aldarmen mara­pat­talǵan. Ult­tyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasy­nyń buıryǵymen «Ult­­tyq qaýip­siz­dikti qamtamasyz etýdegi úlesi úshin» medalimen madaqt­al­ǵan. Onyń jemisti ju­my­sy Ádilet mınıstrligi men Bilim jáne ǵylym mınıstr­li­gi­niń qur­met gramota­larymen atap ótil­­gen. Ujymdyq qaýipsizdik týra­ly shart uıymyna qatysýshy memleketter basshy­lary­nyń keńesi sheshimimen uıym­nyń 15 jyldyǵy qarsa­ńyn­da UQShU medalimen madaqtal­ǵan (2008 j.) Mine, eńbegi eleýli, armany bıik, jany jaısań, ulaǵatty us­tazy­myz Nurlan Ábdirov osyn­daı azamat. Asylbek SMAǴULOV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Sýrette: Nurlan Ábdirov.